Chỉ tiêu năm tới vừa sức thường nằm giữa ba mốc: không thấp hơn chỉ tiêu cấp trên giao, không thấp hơn kết quả thực tế năm nay, và không vượt quá mức mà nguồn lực năm tới cho phép; mức tăng so với năm nay nên giải thích được bằng ít nhất một giải pháp mới. Chỉ tiêu tăng mà cách làm không đổi là chỉ tiêu dựa vào may mắn.
Mùa cuối năm, câu hỏi "năm sau đặt bao nhiêu" được hỏi ở mọi nơi: hiệu trưởng hỏi tổ trưởng, giám đốc hỏi trưởng phòng, ban chấp hành công đoàn hỏi nhau. Người viết báo cáo thường chọn cách an toàn là tăng năm đến mười phần trăm cho mọi chỉ tiêu. Bài này đưa cách tính có căn cứ, ví dụ giả định có lời giải, những bẫy khi tính phần trăm, và câu chữ để đưa chỉ tiêu vào báo cáo. Mọi số trong bài là ví dụ giả định.
Ba mốc để khoanh vùng chỉ tiêu
Mốc thứ nhất là chỉ tiêu cấp trên giao. Đây là mức sàn, đơn vị không đặt thấp hơn. Nếu cấp trên chưa giao khi viết báo cáo, ghi "dự kiến" và điều chỉnh sau khi có hướng dẫn. Không nên tự đặt thấp hơn mức cấp trên đã giao năm nay, trừ khi có lý do khách quan rõ và đã nêu ở phần kiến nghị.
Mốc thứ hai là kết quả thực tế năm nay. Nếu năm nay đã đạt 1.150 lượt mà chỉ tiêu năm tới đặt 1.100, người đọc sẽ hỏi vì sao đi lùi. Chỉ tiêu dưới thực tế chỉ hợp lý khi có thay đổi lớn: địa bàn thu hẹp, nhân sự giảm, một phần việc chuyển sang đơn vị khác. Khi đó phải viết rõ lý do ngay cạnh chỉ tiêu.
Mốc thứ ba là sức chứa của nguồn lực năm tới: số người, thời gian, kinh phí, thiết bị. Một trạm y tế có ba nhân viên, mỗi buổi sáng khám tối đa khoảng bốn mươi người, thì chỉ tiêu khám định kỳ không thể vượt quá con số mà ba người làm được trong số buổi có trong năm. Mốc này hay bị bỏ qua nhất, và cũng là lý do nhiều chỉ tiêu "phấn đấu" chỉ nằm trên giấy. Trước khi chốt, hãy tính ngược: với số người và số buổi làm việc có thật, mỗi người phải làm bao nhiêu mỗi tuần để đạt con số đó.
Tính mức tăng từng bước, có ví dụ
Ví dụ giả định ở một bộ phận tiếp nhận hồ sơ của UBND phường. Năm nay tiếp nhận 2.400 hồ sơ, đúng hạn 2.208 hồ sơ.
- Tính tỷ lệ năm nay. 2.208 chia 2.400 bằng 0,92, tức 92% đúng hạn.
- Xem chỉ tiêu cấp trên. Giả sử cấp trên yêu cầu từ 95% trở lên. Mốc sàn là 95%.
- Xem phần thiếu hụt nằm ở đâu. Năm nay có 192 hồ sơ trễ (2.400 trừ 2.208), trong đó khoảng 150 hồ sơ dồn vào hai tháng cuối năm khi số hồ sơ tăng.
- Ước tác dụng của giải pháp mới. Nếu bố trí thêm người hỗ trợ trong hai tháng cao điểm, ước giảm được khoảng một nửa số hồ sơ trễ của hai tháng đó, tức khoảng 75 hồ sơ.
- Chốt mức. Với số hồ sơ dự kiến tương đương năm nay, để đạt 95% thì số hồ sơ trễ không quá 120, tức phải giảm ít nhất 72 hồ sơ trễ so với năm nay. Giải pháp mới ước giảm khoảng 75, vừa đủ, nên đặt 95%. Muốn đạt 96% thì số hồ sơ trễ không quá 96, phải giảm 96 hồ sơ, vượt mức giải pháp làm được; con số này để làm mức phấn đấu.
- Viết vào báo cáo. Tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng hạn đạt từ 95% trở lên (năm nay đạt 92%), tập trung giảm hồ sơ trễ trong hai tháng cuối năm.
Để ý rằng chỉ tiêu được nêu kèm con số năm nay trong ngoặc. Người đọc thấy ngay mức tăng là ba điểm phần trăm và có thể tự đánh giá là vừa hay cao.
Bẫy khi tính phần trăm
Nhầm "tăng phần trăm" với "tăng điểm phần trăm". Từ 92% lên 95% là tăng ba điểm phần trăm, không phải tăng 3%. Nếu tính theo phần trăm thì 95 so với 92 là tăng khoảng 3,3%. Viết trong báo cáo nên dùng "tăng ba điểm phần trăm" hoặc ghi cả hai con số để tránh hiểu nhầm.
Tăng đều cho mọi chỉ tiêu. Mỗi chỉ tiêu có dư địa khác nhau. Một chỉ tiêu đã ở mức 98% thì tăng thêm rất khó; một chỉ tiêu đang ở 70% còn nhiều chỗ để nâng. Tăng đều mười phần trăm cho tất cả là cách tính lười và thường sai ở cả hai đầu.
Chỉ tiêu tuyệt đối không tính quy mô. Năm nay tổ chức 20 buổi, năm sau đặt 25 buổi, nhưng nếu số người tham gia dự kiến giảm vì đơn vị thu hẹp, con số tuyệt đối không còn ý nghĩa. Với những việc phụ thuộc quy mô, dùng tỷ lệ hoặc bình quân trên đầu người.
Làm tròn sai chiều. Chỉ tiêu "từ 95% trở lên" mà cuối năm đạt 94,6% rồi làm tròn thành 95% là không đúng. Khi đặt chỉ tiêu, ghi rõ cách tính và để một chữ số thập phân nếu cần, tránh tranh cãi lúc tổng kết.
Chỉ tiêu bắt buộc, chỉ tiêu phấn đấu và cách ghi
Nhiều đơn vị tách hai loại để vừa đảm bảo mức sàn vừa có mục tiêu cao hơn. Ví dụ giả định ở một công đoàn cơ sở.
| Chỉ tiêu | Mức bắt buộc | Mức phấn đấu | Căn cứ |
|---|---|---|---|
| Tỷ lệ đoàn viên tham gia hoạt động lớn | 60% | 70% | Năm nay khoảng 55%; lịch mới lấy ý kiến trước |
| Số hoạt động do tổ công đoàn tự tổ chức | Mỗi tổ 1 hoạt động | Mỗi tổ 2 hoạt động | Năm nay chỉ 3 trên 6 tổ có hoạt động riêng |
| Thời gian thăm hỏi đoàn viên ốm đau | Trong 5 ngày | Trong 3 ngày | Giao cho tổ trưởng thay vì chờ ban chấp hành |
| Số buổi sinh hoạt chuyên đề | 4 buổi | 6 buổi | Năm nay đạt 2 trên 4 buổi theo kế hoạch |
Mức bắt buộc là mức cuối năm dùng để đánh giá hoàn thành hay không; mức phấn đấu là mức đơn vị muốn hướng tới. Khi báo cáo năm sau, ghi rõ đạt mức nào. Cách ghi hai mức hợp với đoàn thể và doanh nghiệp; với cơ quan nhà nước, thường chỉ ghi một mức theo hướng dẫn của cấp trên.
Chia chỉ tiêu chung xuống tổ và bộ phận
Chỉ tiêu của đơn vị chỉ có người cầm khi được chia xuống từng tổ, bộ phận. Cách chia hay gặp nhất là chia đều, nhưng chia đều thường bất công: tổ đông người và tổ ít người nhận cùng một con số. Cách hợp lý hơn là chia theo quy mô (số người, số lớp, số hộ) rồi điều chỉnh theo điều kiện riêng.
Ví dụ giả định: một tổ dân phố đặt chỉ tiêu mỗi buổi họp có ít nhất một nửa số hộ dự, tổ có 180 hộ chia làm 6 dãy. Thay vì giao mỗi dãy 15 hộ, tổ trưởng giao theo số hộ thực của từng dãy, mỗi dãy chịu trách nhiệm một nửa số hộ của mình. Dãy có 40 hộ cần ít nhất 20 hộ dự, dãy có 22 hộ cần 11 hộ. Cộng lại vẫn đúng 90 hộ, bằng một nửa tổng số.
Trước khi chốt, nên đưa con số chia xuống cho các tổ trưởng xem và góp ý. Chỉ tiêu có sự đồng ý của người thực hiện ít bị kêu ca giữa năm hơn chỉ tiêu được áp từ trên xuống, dù hai con số có thể giống nhau.
Câu viết chỉ tiêu vào báo cáo
Các khung dưới giúp chỉ tiêu tự giải thích, người nghe không cần mở tài liệu khác:
- [Chỉ tiêu]: đạt từ [mức] trở lên (năm nay đạt [mức năm nay]; chỉ tiêu cấp trên giao [mức cấp trên]).
- [Chỉ tiêu]: tăng [số] điểm phần trăm so với năm nay, từ [mức] lên [mức], nhờ [giải pháp chính].
- [Chỉ tiêu]: giữ ổn định ở mức [mức] như năm nay, do [lý do không tăng].
- [Chỉ tiêu]: mức bắt buộc [mức], mức phấn đấu [mức].
- [Chỉ tiêu]: dự kiến [mức], sẽ điều chỉnh khi có hướng dẫn của cấp trên.
Khung thứ ba quan trọng hơn người ta nghĩ. Có những chỉ tiêu nên giữ nguyên, vì đã ở mức cao hoặc vì năm tới có khó khăn đã biết trước. Viết rõ lý do giữ nguyên tốt hơn nhiều so với tăng một chút cho có.
Khi đọc tại hội nghị, mỗi chỉ tiêu chỉ cần đọc mức năm tới và mức năm nay; phần căn cứ chi tiết để ở phụ lục cho ai cần tra.
Chỉ tiêu cho việc định tính và việc mới
Không phải việc nào cũng có số năm nay để làm gốc. Với việc định tính như chất lượng sinh hoạt, sự hài lòng của người dân, nề nếp, đơn vị có hai lựa chọn. Một là chuyển thành chỉ tiêu sản phẩm: hoàn thành một quy chế, tổ chức một đợt lấy ý kiến, áp dụng một cách làm ở một số tổ. Hai là tạo con số gốc ngay trong năm tới: tổ chức khảo sát ngắn đầu năm và cuối năm, chỉ tiêu là mức cuối năm cao hơn đầu năm.
Với việc mới chưa từng làm, đừng đặt chỉ tiêu cao ngay. Năm đầu nên là năm làm thử: chỉ tiêu ghi dưới dạng làm thử ở bao nhiêu bộ phận, trong bao lâu, và đánh giá vào thời điểm nào. Ví dụ: Thử áp dụng [cách làm] tại [số] tổ trong sáu tháng đầu năm; sơ kết vào tháng bảy để quyết định nhân rộng. Chỉ tiêu kiểu này trung thực và vẫn kiểm được.
Một lỗi hay gặp là ép việc định tính thành con số cho đủ bảng, như "mức độ hài lòng đạt 90%" trong khi đơn vị chưa từng đo và không có kế hoạch đo. Cuối năm không ai biết lấy số đâu ra để báo cáo. Nếu chưa có cách đo, chọn chỉ tiêu sản phẩm thay vì đặt một tỷ lệ không kiểm được.
Câu hỏi thường gặp
Chỉ tiêu năm tới nên tăng bao nhiêu phần trăm so với năm nay?
Không có con số chung. Mức tăng nên dựa vào chỉ tiêu cấp trên giao, kết quả năm nay, dư địa của từng chỉ tiêu và nguồn lực năm tới. Mức tăng phải giải thích được bằng ít nhất một giải pháp mới.
Có được đặt chỉ tiêu năm tới thấp hơn kết quả năm nay không?
Được, nếu có thay đổi lớn như địa bàn thu hẹp, nhân sự giảm hay một phần việc chuyển đi. Khi đó phải ghi rõ lý do cạnh chỉ tiêu, nếu không người đọc sẽ hiểu là đơn vị đặt thấp cho dễ đạt.
Tăng ba điểm phần trăm khác tăng ba phần trăm thế nào?
Từ 92% lên 95% là tăng ba điểm phần trăm. Tính theo phần trăm thì mức tăng là khoảng 3,3%. Trong báo cáo nên ghi rõ "điểm phần trăm" hoặc ghi cả hai con số đầu và cuối để tránh hiểu nhầm.
Có nên tách chỉ tiêu bắt buộc và chỉ tiêu phấn đấu không?
Hợp với đoàn thể và doanh nghiệp, vì vừa có mức sàn để đánh giá vừa có mục tiêu cao hơn để hướng tới. Cơ quan nhà nước thường chỉ ghi một mức theo hướng dẫn của cấp trên.
Chưa có chỉ tiêu cấp trên giao thì viết thế nào?
Ghi mức dự kiến dựa trên kết quả năm nay và nguồn lực, kèm câu "sẽ điều chỉnh khi có hướng dẫn của cấp trên". Sau khi có hướng dẫn, cập nhật vào kế hoạch năm chứ không cần sửa lại báo cáo tổng kết đã thông qua.
Chia chỉ tiêu cho các tổ, bộ phận thế nào cho công bằng?
Chia theo quy mô như số người, số lớp, số hộ rồi điều chỉnh theo điều kiện riêng, thay vì chia đều một con số. Nên đưa cho các tổ trưởng góp ý trước khi chốt để có sự đồng thuận.