Tên báo cáo tổng kết cần nói đủ ba điều: loại báo cáo, nội dung hoặc lĩnh vực, và kỳ báo cáo; phạm vi thời gian phải ghi bằng ngày cụ thể từ đầu tới cuối kỳ; dòng kính gửi chỉ dùng khi báo cáo gửi lên cấp trên; nơi nhận liệt kê đủ nơi cần có bản và nơi lưu. Bốn chỗ này ít chữ nhưng nếu sai, báo cáo dễ bị trả lại hoặc bị xếp nhầm kỳ.
Thể thức chi tiết của văn bản hành chính, như cỡ chữ, vị trí, cách ghi số và ký hiệu, đã có quy định hiện hành và hướng dẫn riêng của từng ngành, bạn nên đối chiếu khi soạn văn bản chính thức. Bài này không thay thế các quy định đó mà chỉ nói về nội dung của bốn chỗ hay sai, với câu mẫu cho cơ quan, trường học, đoàn thể và khu dân cư.
Tên báo cáo nói đủ ba điều
Một tên báo cáo đầy đủ trả lời ba câu hỏi: báo cáo loại gì (tổng kết hay sơ kết), về việc gì (công tác năm, năm học, hoạt động công đoàn, một chuyên đề), và kỳ nào. Ví dụ dạng khung: Báo cáo tổng kết công tác năm [năm] và phương hướng, nhiệm vụ năm [năm sau], hoặc Báo cáo sơ kết học kỳ I năm học [năm học]. Tên đầy đủ giúp người nhận xếp đúng hồ sơ ngay khi nhìn trang đầu.
Khi báo cáo có cả phần phương hướng năm tới, tên thường ghi kèm "và phương hướng, nhiệm vụ năm…", để người đọc biết văn bản này dùng được cả cho việc lập kế hoạch. Báo cáo sơ kết thì ghi kèm "và nhiệm vụ trọng tâm học kỳ II" hoặc "sáu tháng cuối năm". Báo cáo chuyên đề ghi rõ tên chuyên đề, ví dụ tổng kết công tác cải cách hành chính, để không lẫn với báo cáo tổng kết chung của đơn vị.
Tên báo cáo không cần tính từ. "Báo cáo tổng kết một năm đầy thành công" là tên của bài diễn văn, không phải văn bản. Tên cũng không cần nhắc lại tên đơn vị nếu tên đơn vị đã nằm ở góc trên bên trái của trang đầu theo thể thức.
Tên báo cáo theo từng nơi
Các dòng dưới đây là dạng khung, điền kỳ và tên chuyên đề của bạn vào chỗ ngoặc vuông.
| Nơi viết | Tên báo cáo dạng khung |
|---|---|
| Trường học | Báo cáo tổng kết năm học [năm học] và phương hướng, nhiệm vụ năm học [năm học sau] |
| Tổ chuyên môn | Báo cáo sơ kết học kỳ I năm học [năm học] của tổ [tên tổ] |
| Cơ quan, phòng ban | Báo cáo tổng kết công tác năm [năm] và phương hướng, nhiệm vụ năm [năm sau] |
| Báo cáo chuyên đề | Báo cáo tổng kết công tác [tên chuyên đề] năm [năm] |
| Công đoàn cơ sở | Báo cáo tổng kết hoạt động công đoàn năm [năm] và phương hướng hoạt động năm [năm sau] |
| Chi đoàn | Báo cáo tổng kết công tác đoàn và phong trào thanh niên năm [năm] |
| Tổ dân phố, thôn | Báo cáo tổng kết hoạt động của tổ dân phố [tên] năm [năm] |
| Ban quản trị chung cư | Báo cáo hoạt động của ban quản trị năm [năm] trình hội nghị nhà chung cư |
Năm học viết theo dạng hai năm nối nhau, vì năm học bắt đầu từ mùa thu năm trước và kết thúc vào mùa hè năm sau. Năm của cơ quan, doanh nghiệp, công đoàn thường là năm dương lịch. Nhầm hai cách tính này là lỗi hay gặp khi một người viết báo cáo cho cả trường lẫn công đoàn trường.
Một số đơn vị có tên báo cáo cố định theo đề cương của cấp trên, kể cả cách viết hoa. Khi đã có đề cương, chép đúng tên trong đề cương để người tổng hợp ở cấp trên ghép báo cáo dễ dàng.
Phạm vi thời gian: ghi bằng ngày, không ghi chung chung
Phạm vi thời gian thường đặt trong câu mở đầu: [Tên đơn vị] báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ từ ngày [ngày] đến ngày [ngày] như sau. Ghi bằng ngày cụ thể quan trọng hơn người ta tưởng, vì "năm" của các nơi không trùng nhau. Có cấp trên yêu cầu số liệu tính tới giữa tháng mười một để kịp tổng hợp; có nơi tính tới hết tháng mười hai.
Khi phải nộp báo cáo trước khi kỳ kết thúc, ghi rõ phần nào là số thực hiện, phần nào là số ước: Số liệu tính đến ngày [ngày]; số liệu từ ngày [ngày] đến hết năm là số ước thực hiện. Câu này giúp cấp trên biết cách cộng báo cáo của bạn với báo cáo của đơn vị khác, và tránh được câu hỏi về sau vì sao số trong báo cáo khác số chốt cuối năm.
Với dự án, phong trào hay đợt hoạt động, phạm vi là thời gian của chính việc đó: từ ngày khởi động [ngày] đến ngày kết thúc [ngày]. Đừng ghép một phong trào kéo dài hai năm vào báo cáo tổng kết năm mà không nói rõ phần nào thuộc năm nay.
Kính gửi: khi nào dùng, ghi thế nào
Dòng kính gửi chỉ có khi báo cáo được gửi đến một nơi nhận cụ thể ở cấp trên. Vài điều cần nhớ:
- Báo cáo gửi cấp trên thì ghi đúng tên cơ quan nhận, ví dụ Kính gửi: [tên cơ quan cấp trên]. Không ghi tên người, trừ khi văn bản gửi đích danh theo yêu cầu.
- Báo cáo trình tại hội nghị của chính đơn vị, như hội nghị cán bộ công chức, đại hội công đoàn, hội nghị cư dân, thường không cần dòng kính gửi; tên báo cáo đã ghi rõ trình ở đâu.
- Gửi nhiều nơi cùng cấp thì liệt kê từng nơi, mỗi nơi một dòng, hoặc ghi một nơi chính ở kính gửi và các nơi khác ở phần nơi nhận.
- Báo cáo của tổ chuyên môn gửi ban giám hiệu, của tổ công đoàn gửi ban chấp hành công đoàn cơ sở, đều có thể ghi kính gửi để rõ người nhận.
- Không dùng kính gửi cho các đại biểu dự hội nghị; lời chào đại biểu thuộc về bản đọc, không thuộc văn bản.
Một lỗi nhỏ mà hay gặp: tên cơ quan nhận ghi theo tên cũ trước khi sắp xếp. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính và bỏ cấp trung gian, nhiều báo cáo vẫn ghi gửi cơ quan không còn tồn tại. Kiểm lại tên cơ quan nhận theo văn bản yêu cầu báo cáo mới nhất.
Nơi nhận: đủ nơi cần có bản và nơi lưu
Phần nơi nhận đặt ở cuối văn bản, bên trái, đối xứng với chữ ký. Nó liệt kê mọi nơi sẽ nhận bản báo cáo, kèm mục đích nếu cần, như "để báo cáo", "để biết", "để phối hợp", và luôn có dòng lưu. Đây là chỗ người đọc nhìn để biết ai khác cũng đang cầm văn bản này.
Câu mẫu cho một trường: Nơi nhận: [cơ quan quản lý cấp trên] (để báo cáo); [UBND xã, phường] (để báo cáo); các tổ chuyên môn, tổ văn phòng (để thực hiện); lưu: văn thư, [bộ phận]. Với công đoàn cơ sở: Nơi nhận: công đoàn cấp trên (để báo cáo); lãnh đạo [tên đơn vị] (để phối hợp); các tổ công đoàn; lưu.
Lỗi hay gặp là quên những nơi cần thực hiện phần phương hướng. Báo cáo có phương hướng năm tới mà các bộ phận không nằm trong nơi nhận thì về sau mỗi bộ phận lại phải hỏi xin bản. Lỗi ngược lại là liệt kê quá nhiều nơi chỉ để cho đủ, khiến văn bản đi tới những người không cần đọc.
Lỗi hay gặp ở bốn chỗ này
Tên báo cáo không có kỳ. "Báo cáo tổng kết" trống trơn, người nhận không biết là năm nào. Luôn ghi năm, năm học hoặc học kỳ.
Ghi "năm học" cho công đoàn trường. Công đoàn thường tổng kết theo năm dương lịch hoặc theo nhiệm kỳ. Kiểm lại hướng dẫn của công đoàn cấp trên.
Phạm vi ghi "trong năm qua". Không có ngày cụ thể thì người tổng hợp ở cấp trên không biết số của bạn tính tới đâu. Ghi từ ngày đến ngày.
Kính gửi cơ quan đã sáp nhập hoặc giải thể. Kiểm tên cơ quan nhận theo văn bản yêu cầu báo cáo mới nhất, không chép từ báo cáo năm trước.
Nơi nhận thiếu dòng lưu. Không có dòng lưu thì năm sau không ai biết bản chính đang ở đâu. Luôn ghi lưu văn thư và bộ phận soạn.
Tên báo cáo trên trang đầu khác tên ghi ở câu kết. Sửa tên ở một chỗ mà quên chỗ kia là lỗi rất hay gặp sau nhiều vòng góp ý. Khi chốt bản cuối, đối chiếu tên ở trang đầu, câu mở đầu và câu kết cho khớp từng chữ.
Phần kết và chữ ký: ai ký, ký với tư cách gì
Ngay trước phần nơi nhận và chữ ký, nhiều báo cáo có một câu kết ngắn nêu báo cáo đã được thông qua ở đâu hoặc trình ai: Trên đây là báo cáo tổng kết công tác năm [năm] và phương hướng, nhiệm vụ năm [năm sau] của [tên đơn vị]. Câu kết không cần thêm lời hứa hay lời cảm ơn; những thứ đó thuộc về bản đọc tại hội nghị.
Người ký là người đứng đầu đơn vị hoặc người được giao ký thay theo quy chế làm việc của đơn vị. Báo cáo của một tập thể như ban chấp hành công đoàn, ban chấp hành chi đoàn, ban quản trị chung cư thì người đứng đầu tập thể ký thay mặt cả tập thể, ghi rõ tư cách ký phía trên tên. Báo cáo của tổ chuyên môn do tổ trưởng ký; nếu cần ban giám hiệu duyệt thì có thêm phần xác nhận.
Lỗi hay gặp là người soạn để trống tư cách ký, hoặc in sẵn tên người ký cũ đã chuyển công tác. Một lỗi khác là trình ký bản chưa sửa xong phần nơi nhận rồi sửa tay sau khi đã ký. Hãy coi phần kết, chữ ký và nơi nhận là một khối, soát cùng lúc trước khi trình, vì đây là khối cuối cùng người ký nhìn trước khi đặt bút.
Câu hỏi thường gặp
Tên báo cáo tổng kết có cần ghi kèm phương hướng năm tới không?
Nên ghi nếu báo cáo có phần phương hướng, ví dụ báo cáo tổng kết năm và phương hướng, nhiệm vụ năm sau. Tên như vậy cho người nhận biết văn bản dùng được cả cho việc lập kế hoạch kỳ tới.
Phạm vi thời gian của báo cáo năm có phải luôn từ đầu tới cuối năm dương lịch không?
Không phải luôn như vậy. Cấp trên có thể yêu cầu số liệu tính tới một ngày giữa tháng để kịp tổng hợp, trường học tính theo năm học. Luôn ghi ngày cụ thể và ghi rõ phần nào là số ước thực hiện.
Báo cáo trình hội nghị của đơn vị có cần dòng kính gửi không?
Thường không cần, vì báo cáo được trình trực tiếp tại hội nghị và tên báo cáo đã ghi rõ trình ở đâu. Khi đơn vị gửi bản đó lên cấp trên sau hội nghị thì bổ sung kính gửi và nơi nhận phù hợp.
Nơi nhận có cần ghi mục đích như để báo cáo, để biết không?
Không bắt buộc nhưng nên ghi khi có nhiều nơi nhận với vai trò khác nhau. Ghi mục đích giúp mỗi nơi biết mình nhận văn bản để làm gì, nhất là các bộ phận phải thực hiện phần phương hướng.
Thể thức trình bày báo cáo theo quy định nào?
Văn bản hành chính trình bày theo quy định hiện hành về công tác văn thư và hướng dẫn của ngành hoặc cấp trên. Khi soạn văn bản chính thức, nên đối chiếu với văn bản hướng dẫn mà đơn vị đang áp dụng.
Báo cáo của tổ dân phố có cần đủ các phần này không?
Cần tên báo cáo có kỳ, phạm vi thời gian và nơi nhận tối thiểu gồm UBND xã, phường và lưu tại tổ. Cách trình bày có thể đơn giản hơn văn bản cơ quan, nhưng bốn chỗ này giúp báo cáo được xếp đúng và tra lại được.