TongKet.comTổng Kết
Nêu số liệu và kết quả

Bảng số liệu trong báo cáo tổng kết: kẻ cột thế nào, đặt ở thân bài hay phụ lục

Bảng ở thân bài khác bảng phụ lục: số cột, số dòng, cột tỷ lệ, dòng tổng cộng, đơn vị tính và ghi chú nguồn. Kèm khung bảng điền được và lỗi hay gặp.

A Vietnamese woman in her thirties wearing a lavender cardigan collects warm blank pages from a copy machine in a narrow print room, side angle, cool fluorescent light

Bảng trong thân báo cáo tổng kết nên nhỏ, từ ba tới sáu dòng và không quá sáu cột, chỉ chứa các chỉ tiêu chính có ba mốc so; bảng dài theo từng tháng, từng tổ, từng lĩnh vực đặt ở phụ lục, đánh số và có câu dẫn trong thân bài. Bảng nào cũng cần cột đơn vị tính, dòng tổng cộng khi các dòng cộng được với nhau, và một dòng ghi chú nguồn số liệu, mốc thời gian.

Bảng làm phần kết quả gọn đi rất nhiều, nhưng một bảng kẻ không khéo lại thành chỗ người nghe bắt lỗi: tổng không khớp, cột tỷ lệ không rõ so với cái gì, đơn vị tính lẫn lộn. Bài này đưa ra hai khung bảng điền được, một cho thân bài và một cho phụ lục, kèm thứ tự làm bảng từ sổ theo dõi, cách viết câu dẫn, câu nhận xét và những điều cần tránh khi bảng có số liệu về học sinh, hội viên hay hộ dân.

Khung bảng cho thân bài: chỉ tiêu chính, ba mốc so

Đây là bảng bạn dùng nhiều nhất. Số trong bảng là ví dụ giả định của một bộ phận tiếp nhận hồ sơ cấp xã, phường; thay bằng chỉ tiêu của đơn vị mình.

Chỉ tiêuĐơn vị tínhKế hoạchThực hiệnSo kế hoạchNăm trướcSo năm trước
Hồ sơ tiếp nhậnHồ sơ1.2001.260105,0%1.150Tăng 9,6%
Tỷ lệ trả đúng hạn%95,097,2Vượt 2,2 điểm94,8Tăng 2,4 điểm
Buổi hướng dẫn người dânBuổi6583,3%4Tăng 1 buổi

Kiểm lại: 1.260 chia 1.200 bằng 1,05; chênh với năm trước là 110, chia 1.150 bằng khoảng 0,0957, làm tròn 9,6%. Dòng tỷ lệ so bằng điểm phần trăm: 97,2 trừ 95,0 là 2,2 điểm; 97,2 trừ 94,8 là 2,4 điểm. Dòng buổi hướng dẫn: 5 chia 6 bằng 83,3%; so năm trước chỉ chênh 1 buổi nên viết số tuyệt đối, tỷ lệ 25% với số gốc nhỏ như vậy dễ gây hiểu quá lên.

Bảng có bảy cột là mức tối đa nên dùng trong thân bài. Nếu trang giấy dọc không đủ rộng, bỏ cột năm trước và chỉ giữ cột so năm trước.

Khi nào bảng thuộc về phụ lục

Không phải bảng nào cũng nên nằm giữa báo cáo. Chuyển xuống phụ lục khi gặp một trong các dấu hiệu sau.

  • Bảng có quá sáu dòng, nhất là chia theo tháng hoặc theo từng tổ, từng lớp.
  • Bảng chỉ có số liệu thống kê, không có cột kế hoạch hay so sánh.
  • Bảng phục vụ đối chiếu của cấp trên hoặc bộ phận kế toán, không phục vụ người nghe ở hội nghị.
  • Bảng có số liệu riêng từng người, từng hộ mà thân báo cáo không nên đọc công khai.
  • Cùng một nội dung đã được nêu bằng một câu tổng trong thân bài.

Mỗi phụ lục cần một tiêu đề riêng nói rõ nội dung và phạm vi thời gian, đánh số theo thứ tự xuất hiện trong thân bài. Câu dẫn mẫu trong thân bài: Kết quả chi tiết theo từng [tổ, lớp, tháng] tại phụ lục [số] kèm theo.

Phụ lục không được chứa con số mà thân bài nói khác. Nếu thân bài làm tròn 97,2% thì phụ lục có thể ghi 97,22% nhưng phải cùng một phép tính; nếu thân bài nói 1.260 hồ sơ thì dòng tổng cộng của phụ lục phải đúng 1.260.

Khung bảng phụ lục theo bộ phận

Bảng phụ lục dài hơn nhưng phải có dòng tổng cộng khớp với thân bài. Ví dụ giả định chia số hồ sơ theo bốn lĩnh vực.

Số thứ tựLĩnh vựcTiếp nhậnĐúng hạnTrễ hạnTỷ lệ đúng hạn
1Hộ tịch520512898,5%
2Chứng thực410405598,8%
3Đất đai2101931791,9%
4Lĩnh vực khác120115595,8%
Tổng cộng1.2601.2253597,2%

Phép kiểm: 520 cộng 410 cộng 210 cộng 120 bằng 1.260; đúng hạn cộng trễ hạn mỗi dòng bằng số tiếp nhận; 1.225 chia 1.260 bằng khoảng 0,9722, làm tròn 97,2%, khớp với bảng thân bài. Tỷ lệ dòng tổng được tính từ số tổng, không lấy bình quân bốn tỷ lệ lĩnh vực.

Nhìn bảng này, người viết thấy ngay lĩnh vực đất đai có tỷ lệ thấp nhất. Đó là thông tin nên kéo lên thân bài ở phần tồn tại, dưới dạng một câu, chứ không phải chép cả bảng lên.

Thứ tự làm một bảng, từ sổ theo dõi tới bản trình ký

Bảng đẹp không bắt đầu từ việc kẻ khung mà từ việc thống nhất số. Làm theo thứ tự dưới đây thì bảng ít phải sửa đi sửa lại.

  1. Chốt danh sách chỉ tiêu. Lấy kế hoạch năm hoặc nghị quyết hội nghị đầu năm, chép nguyên tên từng chỉ tiêu. Tên chỉ tiêu trong bảng nên giống hệt tên trong kế hoạch để người đọc đối chiếu được.
  2. Chốt đơn vị tính và mốc thời gian. Ghi rõ số tính đến ngày nào; nếu có số ước thực hiện thì đánh dấu riêng.
  3. Thu số tuyệt đối từ từng bộ phận. Chỉ thu số đếm, không thu tỷ lệ các bộ phận tự tính, để tránh mỗi nơi một cách làm tròn.
  4. Cộng tổng và đối chiếu. Tổng các dòng phải bằng số tổng mà bộ phận tổng hợp giữ; lệch thì hỏi lại trước khi đi tiếp.
  5. Tính tỷ lệ một lần, do một người. Ghi phép chia bên lề bản nháp để người soát kiểm được.
  6. Quyết định bảng nào lên thân bài, bảng nào xuống phụ lục. Rồi mới viết câu dẫn và câu nhận xét.

Thứ tự này có vẻ chậm ở hai bước đầu, nhưng tiết kiệm nhiều thời gian về sau. Phần lớn lần phải in lại báo cáo vào phút cuối đều do đơn vị tính hoặc mốc thời gian không thống nhất giữa các bộ phận ngay từ đầu.

Bảng ở trường học, đoàn thể và khu dân cư: những điều nên tránh

Ở trường học, bảng số liệu về học sinh chỉ nên ghi theo tỷ lệ chung của khối, của trường. Không lập bảng có tên từng em, không sắp các lớp theo thứ tự cao thấp, không thêm cột xếp thứ. Nếu cần trình bày theo lớp ở phụ lục, sắp theo tên lớp cố định và chỉ dùng cho việc đối chiếu nội bộ, không đọc tại hội nghị có phụ huynh.

Ở công đoàn, chi đoàn, hội, bảng thu chi quỹ dễ là chỗ bị hỏi kỹ nhất. Bảng nên có đủ bốn cột: tồn đầu kỳ, thu trong kỳ, chi trong kỳ, tồn cuối kỳ, và dòng tồn cuối kỳ phải bằng tồn đầu cộng thu trừ chi. Ví dụ giả định tồn đầu 4.500.000 đồng, thu 18.200.000 đồng, chi 16.900.000 đồng thì tồn cuối là 5.800.000 đồng. Ghi chú nguồn là sổ quỹ đã được ban kiểm tra đối chiếu.

Ở tổ dân phố, thôn, chung cư, bảng nên dùng số hộ, số lượt chứ không dùng tên hộ. Danh sách hộ chưa đóng góp, hộ được hỗ trợ không đưa vào báo cáo đọc trước bà con; nếu cấp trên cần, gửi riêng kèm theo, không đính vào bản phát cho hội nghị. Một bảng có tên người đọc công khai có thể tạo ra chuyện không vui kéo dài cả năm sau.

Lỗi bảng hay gặp và cách sửa

Không có cột đơn vị tính. Cột "thực hiện" ghi 5 mà không biết 5 buổi, 5 lớp hay 5 triệu đồng. Thêm cột đơn vị tính, hoặc ghi đơn vị ngay trong tên chỉ tiêu.

Cột tỷ lệ không nói so với cái gì. Tiêu đề cột chỉ ghi "Tỷ lệ". Sửa thành "So kế hoạch" hoặc "So năm trước"; nếu có cả hai thì làm hai cột.

Cộng những dòng không cộng được. Dòng "hồ sơ" và dòng "buổi" không cộng chung. Chỉ đặt dòng tổng cộng khi mọi dòng cùng đơn vị tính và cùng loại đối tượng.

Tổng phụ lục lệch tổng thân bài. Thường do một tổ gửi bổ sung số sau khi đã viết thân bài. Sửa ở phụ lục thì phải sửa cả thân bài, và ngược lại; giao một người giữ số cuối cùng.

Bảng không có ghi chú nguồn và mốc thời gian. Người đọc không biết số tính đến ngày nào. Thêm dòng ghi chú dưới bảng: Nguồn: [bộ phận]; số liệu tính đến ngày [ngày tháng].

Bảng thay hoàn toàn cho câu văn. Đặt bảng xong rồi chuyển sang mục khác, không một câu nhận xét. Ngay dưới mỗi bảng ở thân bài cần hai ba câu nói bảng cho thấy điều gì.

Viết câu nhận xét ngay dưới bảng

Bảng trình bày số, câu nhận xét trình bày ý nghĩa. Người nghe ở hội nghị thường không nhìn thấy bảng, họ chỉ nghe người đọc báo cáo, nên câu nhận xét chính là bảng của họ. Viết hai tới ba câu: một câu kết luận chung, một câu nói điểm nổi bật, một câu nói điểm còn yếu.

Với bảng ví dụ ở trên, câu nhận xét có thể là: Năm qua, bộ phận tiếp nhận và trả kết quả đạt và vượt hai trên ba chỉ tiêu chính; số hồ sơ tăng 9,6% so với năm trước nhưng tỷ lệ trả đúng hạn vẫn tăng 2,4 điểm phần trăm. Chỉ tiêu buổi hướng dẫn người dân đạt 5 trên 6 buổi do một buổi phải hoãn vì thời tiết.

Để ý câu không đọc lại mọi ô trong bảng. Nó chọn ba thông tin: tỷ lệ chỉ tiêu đạt, một mối liên hệ đáng chú ý (khối lượng tăng mà đúng hạn vẫn tăng), và chỉ tiêu chưa đạt kèm lý do. Khi đọc báo cáo tại hội nghị, người trình bày có thể bỏ qua bảng và chỉ đọc đoạn nhận xét này mà không mất ý chính.

Bảng ở phụ lục thì không cần câu nhận xét riêng, chỉ cần tiêu đề và ghi chú nguồn. Ý đáng nói từ phụ lục đã được kéo lên thân bài bằng một câu.

Một cách tự kiểm đơn giản: che bảng lại, chỉ đọc đoạn nhận xét, rồi hỏi một đồng nghiệp không tham gia viết xem họ nắm được gì. Nếu họ nói lại đúng ba ý chính thì đoạn nhận xét đã làm tròn việc. Nếu họ chỉ nhớ một con số lẻ, đoạn văn đang đọc lại bảng chứ chưa nói ý nghĩa của bảng.

Câu hỏi thường gặp

Bảng trong thân báo cáo tổng kết nên có bao nhiêu dòng, bao nhiêu cột?

Thường từ ba tới sáu dòng và không quá sáu bảy cột là đọc được trên trang giấy dọc. Bảng dài hơn, chia theo tháng hay theo tổ, nên chuyển xuống phụ lục và để lại một câu dẫn trong thân bài.

Bảng số liệu có bắt buộc phải có cột đơn vị tính không?

Nên có, trừ khi đơn vị tính đã ghi rõ ngay trong tên chỉ tiêu. Thiếu đơn vị tính, người đọc không biết con số là người, buổi, hồ sơ hay tiền, và đây là lỗi bị góp ý nhiều nhất khi báo cáo được soát.

Tỷ lệ ở dòng tổng cộng tính thế nào cho đúng?

Tính từ số tổng của dòng tổng cộng, ví dụ tổng đúng hạn chia tổng tiếp nhận. Không lấy trung bình cộng các tỷ lệ ở từng dòng, vì mỗi dòng có quy mô khác nhau nên trung bình sẽ ra số lệch với thực tế.

Phụ lục đánh số và đặt tên thế nào?

Đánh số theo thứ tự lần đầu được nhắc tới trong thân bài, mỗi phụ lục có tiêu đề nêu nội dung và phạm vi thời gian. Thân bài cần có câu dẫn tới đúng số phụ lục để người đọc tìm được ngay.

Số trong phụ lục và thân bài lệch nhau thì sửa bên nào?

Tìm ra số đúng trước, thường là số đã đối chiếu cuối cùng với bộ phận lập, rồi sửa đồng thời cả hai bên. Nên giao một người giữ bảng số cuối cùng để tránh mỗi phần cập nhật một kiểu.

Có cần viết câu nhận xét dưới mỗi bảng không?

Bảng ở thân bài thì cần hai ba câu nhận xét để nói bảng cho thấy điều gì, vì người nghe ở hội nghị thường chỉ nghe chứ không nhìn bảng. Bảng phụ lục chỉ cần tiêu đề và ghi chú nguồn số liệu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138