Báo cáo tổng kết năm của UBND xã, phường sau sắp xếp nên viết theo dàn ý chín phần, trong đó số liệu được ghép từ các đơn vị cũ theo một mốc chung và ghi rõ cách ghép ngay ở phần đầu, để người đọc không so lệch giữa năm nay với năm trước. Phần kết quả đi theo lĩnh vực (kinh tế, văn hoá – xã hội, quốc phòng – an ninh, xây dựng chính quyền), có một mục riêng nói về việc vận hành bộ máy mới, rồi mới tới tồn tại và phương hướng.
Cái khó của năm nay không nằm ở bố cục mà ở chỗ số liệu: có lĩnh vực đơn vị cũ đã chốt sổ, có lĩnh vực xã mới mới nhận bàn giao vài tháng, có chỉ tiêu cấp trên giao cho xã mới khác hẳn tổng chỉ tiêu cũ. Bài này đi từ dàn ý, cách gom và ghép số, câu mẫu từng phần, tới những chỗ văn phòng HĐND và UBND hay sai khi trình bản đầu tiên.
Dàn ý chín phần cho bản báo cáo năm
Thứ tự dưới đây bám theo cách cấp trên thường đọc một báo cáo xã, phường: biết bối cảnh, xem kết quả theo lĩnh vực, xem bộ máy chạy ra sao, rồi xem năm tới làm gì. Tên mục có thể đổi theo hướng dẫn của tỉnh, thành phố.
- Đặc điểm tình hình. Diện tích, dân số, số thôn hoặc tổ dân phố sau sắp xếp; thuận lợi và khó khăn riêng của năm đầu vận hành. Không quá nửa trang.
- Cách tổng hợp số liệu. Một đoạn ngắn nói số năm trước được cộng từ những đơn vị cũ nào, mốc chốt số là ngày nào, chỉ tiêu nào là chỉ tiêu mới giao cho xã mới.
- Kết quả phát triển kinh tế. Nông nghiệp, thương mại – dịch vụ, thu ngân sách, đầu tư công, quản lý đất đai và xây dựng.
- Văn hoá – xã hội. Giáo dục, y tế, an sinh, lao động việc làm, phong trào văn hoá ở khu dân cư.
- Quốc phòng – an ninh, trật tự an toàn xã hội. Viết ở mức kết quả công tác, không đi sâu vụ việc.
- Xây dựng chính quyền và vận hành bộ máy mới. Sắp xếp nơi làm việc, bố trí công chức, tiếp nhận hồ sơ lưu trữ, giải quyết thủ tục hành chính.
- Đánh giá chung. Ba đến năm câu: làm được gì nổi bật, chưa làm được gì, vì sao.
- Tồn tại, hạn chế, nguyên nhân và bài học.
- Phương hướng, nhiệm vụ năm tới và kiến nghị. Chỉ tiêu chính, nhóm giải pháp, đề xuất với cấp trên.
Mục 2 là mục nhiều xã bỏ qua và cũng là mục cứu bản báo cáo khỏi bị hỏi lại nhiều nhất. Một câu ghi rõ cách cộng số sẽ trả lời trước câu hỏi "sao năm ngoái chỉ có ngần này mà năm nay tăng gấp đôi" mà đại biểu nào cũng muốn hỏi.
Ghép số liệu của các đơn vị cũ: làm thế nào cho khớp
Ví dụ giả định: xã mới hình thành từ ba xã cũ A, B, C. Năm trước mỗi xã cũ có số riêng, năm nay chỉ có số của xã mới. Cách xử lý từng loại số như sau.
| Loại số | Cách ghép | Câu viết trong báo cáo |
|---|---|---|
| Số tuyệt đối cộng được (dân số, số hộ, diện tích gieo trồng, thu ngân sách) | Cộng số của ba xã cũ cùng mốc để làm số so sánh năm trước | Số liệu năm trước được tổng hợp từ ba xã cũ trước sắp xếp để so sánh trên cùng phạm vi. |
| Tỷ lệ (tỷ lệ hộ nghèo, tỷ lệ tham gia bảo hiểm y tế) | Không lấy trung bình cộng ba tỷ lệ; tính lại từ tổng tử số trên tổng mẫu số | Tỷ lệ năm trước được tính lại theo tổng số hộ của ba xã cũ, không lấy bình quân tỷ lệ. |
| Chỉ tiêu cấp trên giao cho xã mới | Không có số năm trước để so; chỉ so với kế hoạch | Đây là chỉ tiêu giao lần đầu cho đơn vị mới, kết quả được so với kế hoạch năm. |
| Việc chỉ một xã cũ làm (một dự án, một mô hình) | Ghi đúng phạm vi, không nói như cả xã mới | Mô hình được duy trì ở khu vực xã [tên xã cũ] trước đây, năm tới nhân rộng ra [số] thôn. |
| Số chưa chốt tới cuối năm | Ghi ước thực hiện, có mốc ngày | Số liệu tính đến ngày [ngày], ước thực hiện cả năm đạt [số]. |
Ví dụ về tỷ lệ: xã A có 40 hộ nghèo trên 1.000 hộ (4%), xã B có 30 trên 500 hộ (6%), xã C có 10 trên 500 hộ (2%). Lấy trung bình ba tỷ lệ ra 4%, nhưng tính đúng là 80 hộ trên 2.000 hộ, cũng 4% — lần này trùng, nhưng chỉ cần quy mô ba xã lệch nhau nhiều hơn là hai cách ra hai số khác hẳn. Văn phòng nên tính theo tổng tử số và tổng mẫu số ngay từ đầu để khỏi phải giải thích sau.
Gom tư liệu từ đâu, ai giữ số nào
Trong năm đầu sau sắp xếp, tư liệu nằm rải ở nhiều chỗ hơn mọi năm. Danh sách dưới đây giúp văn phòng phát phiếu yêu cầu cùng một lúc thay vì đi hỏi từng người.
- Công chức tài chính – kế toán: thu chi ngân sách, số ước thực hiện cả năm, các khoản chuyển nguồn.
- Công chức địa chính – xây dựng – nông nghiệp: diện tích, sản lượng, cấp giấy chứng nhận, cấp phép xây dựng, xử lý vi phạm.
- Công chức văn hoá – xã hội: hộ nghèo, hộ cận nghèo, chính sách người có công, bảo hiểm, lao động việc làm.
- Bộ phận một cửa: số hồ sơ tiếp nhận, giải quyết đúng hạn, trễ hạn, hồ sơ trực tuyến.
- Trạm y tế, các trường trên địa bàn: số liệu ngành gửi theo đề cương văn phòng soạn sẵn.
- Trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố: kết quả phong trào ở khu dân cư, ý kiến cử tri.
- Hồ sơ lưu trữ của các xã cũ: số năm trước để làm mốc so sánh.
Đề cương gửi các bộ phận nên có sẵn bảng số với cột "năm trước (cộng ba xã cũ)", "kế hoạch năm nay", "thực hiện", "so sánh". Bộ phận nào cũng điền vào cùng một khung thì văn phòng chỉ phải ghép, không phải đọc lại năm kiểu trình bày khác nhau.
Hạn nộp cho các bộ phận nên sớm hơn ngày cần dự thảo ít nhất một tuần. Năm đầu sau sắp xếp, thường có một hai bộ phận phải lục hồ sơ cũ mới ra được số năm trước.
Câu mẫu cho phần vận hành bộ máy mới
Đây là mục cấp trên đọc kỹ nhất năm nay, vì nó cho biết chính quyền cơ sở mới đã chạy ổn hay chưa. Viết theo trình tự: tiếp nhận – bố trí – vận hành – kết quả phục vụ người dân. Không cần kể chi tiết ngày nào họp gì, chỉ cần các mốc chính và số đo được.
Sau sắp xếp, UBND [tên xã] tiếp nhận [số] công chức từ [số] đơn vị cũ, bố trí [số] vị trí việc làm theo hướng dẫn của cấp trên. Trụ sở chính đặt tại [địa điểm], duy trì [số] điểm tiếp nhận hồ sơ tại [địa điểm] để thuận tiện cho người dân ở xa. Trong năm, bộ phận một cửa tiếp nhận [số] hồ sơ, giải quyết đúng hạn [số] hồ sơ, đạt [tỷ lệ]%.
Việc bàn giao hồ sơ lưu trữ của các xã cũ hoàn thành trong tháng [tháng]; còn [số] hộp hồ sơ đất đai chưa số hoá, đơn vị đã giao công chức địa chính phối hợp hoàn thành trong quý [quý] năm tới.
Câu thứ hai là kiểu câu nên có trong mọi mục: có việc chưa xong, có số, có người phụ trách và có mốc. Một bản báo cáo năm đầu mà chỗ nào cũng "hoàn thành tốt" sẽ khiến người đọc nghi ngờ hơn là tin. Nói thẳng phần còn dở cùng hướng xử lý làm cho cả bản báo cáo đáng tin hơn.
Viết sai và viết lại cho đúng
Sai: "Năm qua, xã đã đạt được nhiều thành tích đáng khích lệ trên mọi lĩnh vực." Câu này đúng với mọi xã nên không nói gì về xã bạn. Viết lại: Năm qua, thu ngân sách đạt [tỷ lệ]% dự toán, giải quyết hồ sơ đúng hạn đạt [tỷ lệ]%, hoàn thành [số]/[số] chỉ tiêu cấp trên giao.
Sai: so số năm nay của xã mới với số năm trước của riêng một xã cũ. Lỗi này làm mọi chỉ tiêu trông như tăng vọt. Luôn so với số đã cộng của các đơn vị cũ, và ghi cách cộng ở mục 2.
Sai: liệt kê từng cuộc họp, từng văn bản đã ban hành. Báo cáo năm đo bằng kết quả, không đo bằng số văn bản. Nếu cần, gom thành một câu: Trong năm, UBND ban hành [số] văn bản chỉ đạo, điều hành; tổ chức [số] cuộc đối thoại với người dân.
Sai: phần tồn tại viết chung chung "một số mặt còn hạn chế". Gọi tên việc: Tiến độ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đạt [tỷ lệ]% kế hoạch, chậm do hồ sơ tồn của các xã cũ chưa được rà soát xong.
Sai: phương hướng chép nguyên chỉ tiêu năm nay, đổi mỗi chữ năm. Phương hướng phải đi ra từ tồn tại vừa nêu. Tồn tại có ba ý thì phương hướng ít nhất có ba giải pháp tương ứng, và chỉ tiêu năm tới phải tính từ mức thực hiện năm nay chứ không phải từ chỉ tiêu cũ.
Phần phương hướng: viết thế nào để đo được
Phương hướng của xã, phường thường chia hai lớp: chỉ tiêu chủ yếu (thường lấy theo hướng dẫn của tỉnh, thành phố và nghị quyết của HĐND cùng cấp) và nhiệm vụ, giải pháp. Lớp chỉ tiêu nên trình bày thành bảng gồm năm nay thực hiện, năm tới phấn đấu, mức tăng; lớp giải pháp viết thành đoạn có chủ thể và thời hạn.
Ví dụ giả định: năm nay thu ngân sách trên địa bàn thực hiện 12,5 tỷ đồng, năm tới phấn đấu 13,5 tỷ đồng thì mức tăng là 1 tỷ đồng, tương đương 8%. Viết số tăng và tỷ lệ tăng cạnh nhau giúp đại biểu hình dung chỉ tiêu có sát hay không mà không cần bấm máy tính.
Năm tới, UBND [tên xã] tập trung ba nhiệm vụ trọng tâm: một là hoàn thành rà soát, số hoá hồ sơ đất đai của các xã cũ trước tháng [tháng]; hai là nâng tỷ lệ hồ sơ trực tuyến lên [tỷ lệ]%; ba là [nhiệm vụ]. Mỗi nhiệm vụ giao cho [bộ phận] chủ trì, báo cáo tiến độ hằng quý.
Một mẹo nhỏ: viết phương hướng xong, đặt cạnh phần tồn tại và nối từng dòng bằng mắt. Tồn tại nào không có giải pháp đi kèm thì hoặc bổ sung giải pháp, hoặc giải thích vì sao việc đó thuộc thẩm quyền cấp trên và đưa sang phần kiến nghị.
Tự soát trước khi trình chủ tịch ký
Mười phút soát theo danh sách này trước khi in bản trình ký thường tiết kiệm được một vòng sửa.
- Số năm trước ở mọi bảng có cùng một cách cộng như đã ghi ở mục 2 chưa.
- Mọi tỷ lệ đã tính lại từ tổng, không lấy bình quân các tỷ lệ cũ.
- Số thu chi khớp với số của công chức tài chính – kế toán, cùng mốc ngày.
- Tên các thôn, tổ dân phố dùng tên mới sau sắp xếp, không lẫn tên cũ.
- Không còn đoạn nào chép từ báo cáo năm trước của một xã cũ mà quên sửa tên.
- Tồn tại có gọi tên việc, có số; phương hướng có chủ thể và mốc thời gian.
- Phần kiến nghị chỉ gồm việc vượt thẩm quyền xã, có lý do ngắn gọn.
Nếu thời gian cho phép, nhờ một công chức không tham gia viết đọc bản dự thảo như một đại biểu HĐND: đọc tới đâu thấy câu nào muốn hỏi lại thì đánh dấu. Mỗi dấu hỏi đó là một chỗ cần thêm một câu giải thích hoặc một con số.
Câu hỏi thường gặp
Năm đầu sau sắp xếp có bắt buộc so sánh với năm trước không?
Nên có, vì người đọc cần biết xu hướng. Cách làm là cộng số của các đơn vị cũ theo cùng mốc và ghi rõ cách cộng ở đầu báo cáo. Chỉ tiêu nào giao lần đầu cho đơn vị mới thì chỉ so với kế hoạch và nói rõ điều đó.
Báo cáo tổng kết năm của xã nên dài bao nhiêu trang?
Thường khoảng mười hai đến hai mươi trang phần thân, chưa tính phụ lục số liệu. Bảng số chi tiết theo lĩnh vực nên đưa vào phụ lục, thân báo cáo chỉ giữ số chính và nhận định. Dài hơn mức đó thì người dự hội nghị khó theo kịp khi đọc.
Có cần nêu riêng kết quả của từng xã cũ không?
Không cần, trừ khi có việc chỉ diễn ra ở một khu vực cũ, như một dự án hay một mô hình. Khi đó ghi đúng phạm vi để không nói quá thành tích chung. Còn lại, nên viết như một đơn vị thống nhất để thể hiện bộ máy mới đã vận hành chung.
Số liệu chưa chốt đến ngày 31 tháng 12 thì viết thế nào?
Ghi số thực hiện đến một mốc ngày cụ thể và số ước thực hiện cả năm, có chữ "ước" rõ ràng. Sau hội nghị, nếu số chốt chênh nhiều thì văn phòng cập nhật vào bản gửi cấp trên. Không nên để trống hay ghi số tròn không có căn cứ.
Ai là người viết báo cáo tổng kết năm của UBND xã?
Thường do văn phòng HĐND và UBND chủ trì tổng hợp, các công chức chuyên môn viết phần lĩnh vực mình phụ trách theo đề cương chung. Lãnh đạo UBND cho ý kiến dự thảo, sau đó lấy ý kiến các ngành trước khi trình hội nghị. Người tổng hợp nên giữ một bản theo dõi ai đã nộp phần nào.
Phần tồn tại nên viết bao nhiêu ý là vừa?
Ba đến năm ý là đủ, mỗi ý gọi tên một việc cụ thể và có số hoặc mức độ kèm theo. Ít hơn thì thiếu thật thà, nhiều hơn thì loãng và khó đưa vào phương hướng. Mỗi ý tồn tại nên có nguyên nhân tương ứng ngay sau đó.