Muốn số liệu từ nhiều tổ, bộ phận cộng lại cho khớp, người tổng hợp phải làm ba việc trước khi thu số: gửi một phiếu thu số chung có sẵn tên chỉ tiêu, đơn vị tính và cách đếm; hẹn một ngày chốt duy nhất; và chỉ thu số tuyệt đối, không thu tỷ lệ các tổ tự tính. Sau khi thu, đối chiếu tổng của các tổ với sổ chung của đơn vị, rồi xử lý ba lỗi hay gặp nhất là đếm trùng việc liên tổ, đếm trùng người kiêm nhiệm, và lấy bình quân tỷ lệ.
Người tổng hợp báo cáo cuối năm, dù là chuyên viên văn phòng, thư ký hội đồng trường hay phó chủ tịch công đoàn, thường mất nhiều thời gian nhất ở khâu này chứ không phải ở khâu viết. Bài này đưa ra mẫu phiếu thu số, lịch thu, cách đối chiếu và một ví dụ giả định có đủ ba lỗi kèm cách sửa, để bạn làm ngay trong mùa báo cáo đang tới.
Vì sao số các tổ gửi lên hay không khớp
Mỗi tổ trưởng hiểu chỉ tiêu theo cách của mình. Cùng chữ "buổi sinh hoạt chuyên môn", tổ này đếm cả buổi họp ngắn sau giờ dạy, tổ kia chỉ đếm buổi có biên bản. Cùng chữ "số người tham gia", tổ này đếm lượt, tổ kia đếm người. Khi người tổng hợp chỉ gửi tin nhắn "các tổ gửi số liệu tổng kết năm trước thứ sáu", mỗi tổ sẽ gửi theo mẫu năm ngoái của tổ mình, với cách đếm của người tổ trưởng cũ.
Thêm vào đó là chuyện thời điểm. Tổ gửi sớm dùng số đến giữa tháng 11, tổ gửi muộn dùng số đến đầu tháng 12. Có tổ gửi số đã làm tròn, có tổ gửi tỷ lệ mà không gửi số gốc. Người tổng hợp nhận được một tập số trông có vẻ đầy đủ nhưng không cộng được với nhau, và thường chỉ phát hiện ra khi đã viết xong bản nháp.
Cách chữa không nằm ở việc kiểm kỹ hơn lúc cuối, mà ở việc định nghĩa rõ từ lúc đầu. Mười lăm phút soạn phiếu thu số tiết kiệm được cả buổi gọi điện hỏi lại từng tổ.
Mẫu phiếu thu số một trang
Phiếu gửi cho mọi tổ cùng một lúc. Cột "cách đếm" là cột quan trọng nhất, người tổng hợp điền sẵn trước khi gửi.
| Số thứ tự | Chỉ tiêu | Đơn vị tính | Cách đếm | Số của tổ | Ghi chú của tổ |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Buổi sinh hoạt chuyên môn | Buổi | Chỉ đếm buổi có biên bản; buổi liên tổ ghi ở cột ghi chú | [số] | [ghi chú] |
| 2 | Thành viên của tổ | Người | Đếm người, người kiêm hai tổ chỉ ghi ở tổ chính | [số] | [ghi chú] |
| 3 | Thành viên hoàn thành bồi dưỡng | Người | Đếm người đã có xác nhận hoàn thành đến ngày chốt | [số] | [ghi chú] |
| 4 | Chuyên đề đã thực hiện | Chuyên đề | Chỉ đếm chuyên đề đã báo cáo xong, chuyên đề dời ghi ở ghi chú | [số] | [ghi chú] |
| 5 | Việc nổi bật trong năm | Không | Một hai sự việc cụ thể, mỗi việc ba bốn câu | [nội dung] |
Đầu phiếu ghi ngày chốt số liệu và hạn gửi; cuối phiếu có dòng "người lập phiếu" và số máy liên lạc nội bộ để người tổng hợp hỏi lại đúng người. Phiếu chỉ thu số tuyệt đối. Nếu báo cáo cần tỷ lệ, người tổng hợp tự tính từ tổng chung, không lấy tỷ lệ các tổ.
Dòng cuối thu "việc nổi bật" bằng chữ. Đây là chất liệu cho phần kết quả định tính, và nếu không thu ngay từ phiếu, người tổng hợp sẽ phải tự viết những câu chung chung về các tổ mình không trực tiếp theo dõi.
Lịch thu số lùi từ ngày nộp báo cáo
Ví dụ cho báo cáo phải trình ký ngày 12 tháng 12. Điều chỉnh theo lịch của đơn vị bạn.
- Ngày 25 tháng 11: gửi phiếu thu số cho các tổ, nói rõ ngày chốt số liệu là 30 tháng 11 và hạn gửi là ngày 4 tháng 12.
- Ngày 1 tháng 12: nhắc một lần, kèm câu trả lời cho các thắc mắc chung đã có tổ hỏi, để mọi tổ hiểu cùng một cách.
- Ngày 4 tháng 12: nhận phiếu. Kiểm ngay xem phiếu nào còn trống ô, còn ghi tỷ lệ thay cho số.
- Ngày 5 và 6 tháng 12: cộng tổng, đối chiếu với sổ chung, gọi lại tổ có số lệch.
- Ngày 7 tới 10 tháng 12: viết phần kết quả, tính tỷ lệ, làm bảng phụ lục.
- Ngày 11 tháng 12: gửi bản nháp phần số liệu cho các tổ trưởng xem lại phần của tổ mình, hạn phản hồi trong ngày.
- Ngày 12 tháng 12: trình ký.
Bước gửi lại cho tổ trưởng xem ở ngày áp chót thường bị bỏ vì vội, nhưng nó bắt được phần lớn lỗi chép nhầm. Tổ trưởng nhìn số của tổ mình là thấy ngay chỗ sai, trong khi người tổng hợp nhìn bốn mươi con số thì khó thấy.
Ví dụ giả định: ba lỗi trong một lần cộng
Một trường có bốn tổ chuyên môn. Phiếu gửi về ghi số buổi sinh hoạt chuyên môn: tổ một 12, tổ hai 9, tổ ba 15, tổ bốn 10, cộng lại 46 buổi. Nhưng sổ biên bản của trường chỉ có 43 buổi. Đối chiếu ra 3 buổi sinh hoạt liên tổ giữa tổ một và tổ ba được cả hai tổ ghi. Số đúng cho toàn trường là 46 trừ 3 bằng 43 buổi; trong phụ lục theo tổ, vẫn để mỗi tổ ghi đủ số buổi của mình nhưng thêm dòng "trong đó 3 buổi liên tổ" và dòng tổng cộng ghi 43.
Lỗi thứ hai ở số người: bốn tổ cộng lại 61 người, trong khi danh sách cán bộ, giáo viên, nhân viên của trường là 58 người. Có 3 người dạy hai môn thuộc hai tổ nên được cả hai tổ đếm. Báo cáo dùng 58 làm tổng, và mọi tỷ lệ về người đều chia cho 58.
Lỗi thứ ba ở tỷ lệ. Tổ một báo 10 trên 10 người hoàn thành bồi dưỡng, tức 100%; tổ hai báo 30 trên 40 người, tức 75%. Nếu lấy bình quân hai tỷ lệ sẽ ra 87,5%. Tỷ lệ đúng là cộng số người: 10 cộng 30 bằng 40 người hoàn thành trên tổng 10 cộng 40 bằng 50 người, tức 40 chia 50 bằng 80%. Chênh 7,5 điểm phần trăm chỉ vì cách tính.
Ba lỗi này đều không do ai làm sai. Mỗi tổ báo đúng phần của mình; lỗi chỉ xuất hiện khi cộng. Đó là lý do người tổng hợp cần có sổ chung để đối chiếu, chứ không chỉ cộng các phiếu.
Đối chiếu với nguồn nào
Danh sách nhân sự chính thức. Dùng cho mọi tổng số người. Danh sách do bộ phận tổ chức hoặc văn phòng giữ, chốt cùng ngày chốt số liệu.
Sổ biên bản, sổ theo dõi chung. Dùng cho số buổi họp, buổi sinh hoạt, số hoạt động. Một việc có biên bản ở sổ chung là một việc, dù bao nhiêu tổ cùng tham gia.
Sổ quỹ, chứng từ thu chi. Dùng cho mọi con số tiền. Không lấy số tiền từ phiếu các tổ nếu đơn vị có sổ quỹ chung, vì số tiền trong sổ đã được người giữ quỹ đối chiếu.
Hệ thống theo dõi hồ sơ, sổ tiếp nhận. Dùng cho số hồ sơ, số lượt phục vụ. Số trên phiếu các bộ phận chỉ dùng để giải thích chi tiết, tổng lấy theo sổ tiếp nhận.
Báo cáo sơ kết giữa năm. Dùng để kiểm tính hợp lý: nếu sáu tháng đầu có 20 buổi mà cả năm chỉ có 25, hỏi xem sáu tháng cuối có gì khác thường hay số đầu năm bị đếm thừa.
Câu mẫu khi gửi phiếu và khi hỏi lại
Câu chữ khi làm việc với tổ trưởng cũng quyết định số về đúng hay không. Dưới đây là những câu dùng được ngay.
- Khi gửi phiếu: Văn phòng gửi phiếu thu số liệu tổng kết năm; số liệu tính đến hết ngày [ngày chốt], đề nghị các tổ gửi lại trước [giờ, ngày]. Cách đếm từng chỉ tiêu đã ghi ở cột thứ tư, tổ nào có trường hợp khác xin ghi vào cột ghi chú.
- Khi số lệch: Số buổi sinh hoạt của tổ là [số], sổ biên bản chung ghi [số]; nhờ tổ trưởng xem giúp các buổi [ngày] có phải buổi liên tổ không.
- Khi tổ gửi tỷ lệ: Nhờ tổ gửi thêm số người hoàn thành và tổng số người của tổ để văn phòng tính tỷ lệ chung cho cả đơn vị.
- Khi gửi bản nháp kiểm lại: Gửi tổ trưởng phần số liệu của tổ trong bản nháp báo cáo; nếu có chỗ chưa đúng, nhờ phản hồi trước [giờ] hôm nay để kịp trình ký.
Để ý các câu đều nêu số cụ thể và việc cụ thể cần tổ làm, không dùng câu chung kiểu "số liệu của tổ chưa chính xác". Tổ trưởng phản hồi nhanh hơn nhiều khi biết chính xác cần xem lại dòng nào.
Khi một tổ không gửi số hoặc gửi số không dùng được
Mùa cuối năm, tổ trưởng nào cũng bận, và gần như năm nào cũng có một tổ gửi muộn hoặc gửi thiếu. Đừng chờ tới ngày áp chót mới gọi. Ngay sau hạn gửi, người tổng hợp nên gọi trực tiếp, hỏi tổ đang vướng ở chỉ tiêu nào; nhiều khi tổ chỉ chưa rõ một cách đếm, giải thích hai phút là xong.
Nếu tổ gửi tỷ lệ mà không có số gốc, hoặc gửi số theo mẫu năm trước với tên chỉ tiêu khác, đừng tự đoán để quy đổi. Gửi lại đúng dòng cần bổ sung và nói rõ vì sao cần số gốc. Một con số tự quy đổi sai sẽ nằm trong báo cáo cả năm và lại được dùng làm số cùng kỳ cho năm sau.
Trường hợp tới hạn trình ký vẫn thiếu số của một tổ, báo cáo cần ghi rõ phần số liệu đó chưa đầy đủ và sẽ được bổ sung, chứ không được điền số tạm. Người ký báo cáo nên biết trước điều này, để khi hội nghị hỏi có câu trả lời thống nhất.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để các tổ gửi số liệu tổng kết đúng một cách?
Gửi một phiếu thu số chung có sẵn tên chỉ tiêu, đơn vị tính và cột cách đếm do người tổng hợp điền trước. Ghi rõ ngày chốt và hạn gửi ngay đầu phiếu. Chỉ thu số tuyệt đối, phần tỷ lệ người tổng hợp tự tính.
Hoạt động liên tổ bị đếm hai lần thì xử lý thế nào?
Trong phụ lục theo tổ, mỗi tổ vẫn ghi đủ hoạt động của mình nhưng thêm dòng trong đó bao nhiêu là liên tổ. Dòng tổng cộng toàn đơn vị lấy theo sổ chung, tức trừ đi phần đếm trùng.
Người làm việc ở hai tổ thì đếm vào đâu?
Đếm vào tổ chính theo phân công, tổ thứ hai chỉ ghi chú. Tổng số người của toàn đơn vị luôn lấy theo danh sách nhân sự chính thức, không cộng từ các tổ, để tránh vượt số người thật.
Có lấy trung bình tỷ lệ của các tổ làm tỷ lệ chung được không?
Không, vì các tổ có số người khác nhau. Hãy cộng số tuyệt đối của mọi tổ rồi chia cho tổng. Ví dụ giả định 10 trên 10 và 30 trên 40 cho tỷ lệ chung 80%, không phải 87,5% như khi lấy trung bình.
Nên hẹn các tổ gửi số liệu trước ngày trình ký bao lâu?
Thường khoảng một tuần, đủ để cộng, đối chiếu, hỏi lại tổ có số lệch, viết phần kết quả và gửi bản nháp cho tổ trưởng xem lại. Hạn quá sát ngày trình ký sẽ không còn thời gian sửa khi phát hiện lỗi.
Tổ gửi số muộn thì có nên dùng số của năm trước tạm không?
Không nên, vì số tạm rất dễ bị quên thay và lọt vào bản trình ký. Gọi trực tiếp tổ trưởng để lấy số chính, nếu vẫn chưa có thì ghi rõ trong bản nháp là đang chờ số của tổ đó.