Một kiến nghị trong báo cáo tổng kết được cấp trên trả lời khi nó đủ bốn ý: việc cụ thể cần cấp trên làm, căn cứ (tồn tại hoặc số liệu cho thấy vì sao cần), mức đề nghị cụ thể, và nơi có thẩm quyền giải quyết. Kiến nghị thiếu một trong bốn ý thường được ghi nhận rồi để đó, vì người nhận không biết phải làm gì.
Mục kiến nghị, đề xuất nằm cuối báo cáo, sau phương hướng, và hay bị xem nhẹ. Có đơn vị bỏ trống, có đơn vị dồn vào đó mọi điều chưa vừa ý trong năm. Cả hai cách đều phí một kênh quan trọng: báo cáo tổng kết là dịp hiếm hoi đơn vị được nói thẳng với cấp trên bằng văn bản chính thức. Bài này đưa cấu trúc một kiến nghị, cách chọn lọc, câu mẫu cho trường học, xã phường, công đoàn, khu dân cư và những thứ không nên đưa vào.
Bốn ý của một kiến nghị đủ
Việc cụ thể. Đề nghị cấp trên làm gì: bổ sung, hướng dẫn, phê duyệt, tổ chức tập huấn, điều chỉnh lịch. Câu bắt đầu bằng động từ rõ nghĩa, tránh "quan tâm hơn nữa".
Căn cứ. Một đến hai câu cho thấy vì sao cần: tồn tại đã nêu ở phần trước, số liệu, tác động tới người dân, người lao động hay học sinh. Căn cứ nên trỏ thẳng về phần tồn tại để người đọc thấy đơn vị không đề nghị tuỳ tiện.
Mức đề nghị. Bao nhiêu, khi nào: bao nhiêu người, bao nhiêu buổi tập huấn, trước thời điểm nào. Kiến nghị có mức cụ thể dễ được đưa vào kế hoạch của cấp trên hơn kiến nghị chung.
Nơi giải quyết. Gửi đúng cấp có thẩm quyền. Báo cáo của tổ chuyên môn gửi hiệu trưởng; báo cáo của trường gửi Sở hoặc UBND xã, phường tuỳ cấp quản lý; công đoàn cơ sở gửi công đoàn cấp trên trực tiếp và người sử dụng lao động. Một kiến nghị gửi nhầm cấp sẽ bị chuyển vòng, mất thời gian.
Khung câu gom bốn ý. Đề nghị [cấp có thẩm quyền] [việc cụ thể], [mức đề nghị], để [mục đích], vì [căn cứ ngắn, trỏ về tồn tại]. Ví dụ giả định: Đề nghị UBND phường bố trí thêm một công chức hỗ trợ bộ phận một cửa trong các tháng cao điểm cuối năm, để giảm số hồ sơ trễ hạn, vì số hồ sơ tiếp nhận tăng khoảng 30% so với năm trước.
Chọn lọc: kiến nghị nào nên đưa, kiến nghị nào giữ lại
Quy tắc đầu tiên là chỉ đưa những việc đơn vị không tự làm được. Việc nằm trong quyền của đơn vị thì thuộc phần giải pháp, đưa vào kiến nghị là tự nhận mình thụ động. Ví dụ một trường học đề nghị cấp trên "chỉ đạo giáo viên tăng cường dự giờ" là việc của chính hiệu trưởng.
Quy tắc thứ hai là ít mà trúng. Ba đến năm kiến nghị là vừa. Mười kiến nghị khiến cấp trên phải tự chọn, và họ thường chọn những việc dễ nhất chứ không phải việc quan trọng nhất với đơn vị. Bạn nên tự xếp thứ tự ưu tiên: kiến nghị ảnh hưởng tới nhiều người nhất hoặc gắn với chỉ tiêu cấp trên giao thì đặt lên đầu.
Quy tắc thứ ba là kiểm tra năm trước. Nếu một kiến nghị đã gửi năm trước và chưa được trả lời, đừng chép lại y nguyên. Viết rõ: Kiến nghị này đơn vị đã đề xuất trong báo cáo năm [năm]; đến nay [tình hình hiện tại], đề nghị [cấp trên] tiếp tục xem xét. Câu này nhắc khéo mà không trách, và cho thấy đơn vị có theo dõi.
Quy tắc thứ tư là tách kiến nghị gửi các nơi khác nhau. Báo cáo của công đoàn cơ sở có thể có kiến nghị gửi công đoàn cấp trên và kiến nghị gửi ban giám đốc. Viết thành hai cụm riêng có tiêu đề nhỏ, người nhận nào đọc phần của mình.
Câu than phiền và câu kiến nghị
Các câu dưới đây là ví dụ giả định, minh hoạ cách chuyển một nỗi bức xúc thành một đề nghị có thể trả lời được.
| Câu thường gặp | Câu kiến nghị viết lại |
|---|---|
| Kinh phí hoạt động quá ít, không đủ làm gì. | Đề nghị [cấp trên] xem xét bổ sung kinh phí cho hoạt động [tên] khoảng [số tiền] trong năm tới, do số người tham gia dự kiến tăng từ [số] lên [số]. |
| Cấp trên giao việc dồn dập cuối năm. | Đề nghị [cấp trên] thông báo lịch các đợt kiểm tra, báo cáo chuyên đề từ đầu năm để đơn vị chủ động bố trí người. |
| Hướng dẫn thay đổi liên tục, cơ sở không theo kịp. | Đề nghị [cấp trên] tổ chức một buổi tập huấn về [nội dung] cho cán bộ phụ trách trong quý một năm tới. |
| Phòng học xuống cấp lâu rồi chưa ai sửa. | Đề nghị [cấp quản lý] đưa việc sửa chữa [số] phòng học của khu [tên khu] vào kế hoạch năm tới; hiện [số] phòng có mái dột khi mưa lớn. |
| Người dân không chấp hành, tổ không làm gì được. | Đề nghị UBND phường phối hợp với tổ dân phố xử lý [số] điểm tập kết rác tự phát đã được tổ nhắc nhở nhiều lần nhưng chưa khắc phục. |
Câu bên phải không mềm hơn, nó chỉ cụ thể hơn. Cấp trên có thể đồng ý, từ chối hoặc hẹn thời gian, nhưng không thể lờ đi vì câu đã nói rõ việc, mức và lý do.
Câu mẫu kiến nghị theo nơi viết
Giữ cấu trúc, thay chi tiết của đơn vị bạn:
- Tổ chuyên môn gửi ban giám hiệu: Đề nghị ban giám hiệu bố trí tiết trống chung cho tổ vào [buổi] hằng tuần để sinh hoạt chuyên môn theo chuyên đề, vì học kỳ 1 có [số] buổi phải dời do trùng lịch dạy.
- Trường học gửi cấp quản lý: Đề nghị [cơ quan quản lý] hướng dẫn cụ thể về [nội dung] trước khi bắt đầu học kỳ 2 để nhà trường thống nhất cách thực hiện.
- Công đoàn cơ sở gửi người sử dụng lao động: Đề nghị ban giám đốc dành [số] buổi chiều trong năm cho hoạt động chung của người lao động, không tính vào ca làm thêm.
- Tổ dân phố gửi UBND phường: Đề nghị UBND phường bố trí lắp thêm đèn chiếu sáng tại đoạn ngõ [mô tả vị trí], nơi bà con đã phản ánh nhiều lần tại các buổi họp tổ.
- Phòng chuyên môn gửi lãnh đạo cơ quan: Đề nghị lãnh đạo xem xét điều chỉnh phân công để phòng có thêm một người phụ trách [mảng], do khối lượng hồ sơ năm nay tăng [tỷ lệ]%.
Mỗi câu bắt đầu bằng "Đề nghị" và tên người nhận. Tránh "kính đề nghị các cấp, các ngành quan tâm" vì "các cấp, các ngành" là không ai cụ thể cả.
Kiến nghị trong báo cáo sơ kết học kỳ và sơ kết sáu tháng
Báo cáo sơ kết khác báo cáo tổng kết năm ở chỗ thời gian còn lại ngắn. Kiến nghị trong sơ kết vì vậy nên nhắm vào những việc cấp trên giải quyết được ngay trong nửa kỳ còn lại: bố trí lại lịch, hướng dẫn một nội dung còn vướng, điều chỉnh phân công tạm thời. Những đề nghị cần dự toán kinh phí hay bổ sung biên chế nên để dành cho báo cáo tổng kết năm, khi cấp trên đang lập kế hoạch năm mới.
Ví dụ giả định với báo cáo sơ kết học kỳ 1 của tổ chuyên môn: Đề nghị ban giám hiệu hoán đổi lịch kiểm tra giữa học kỳ 2 của khối [số] sang tuần [số], tránh trùng với đợt hội thi cấp trường, để giáo viên của tổ có đủ thời gian ra đề và chấm. Câu này nhỏ, nhưng là loại kiến nghị dễ được đồng ý ngay tại buổi họp và giải quyết luôn một vướng mắc thật.
Ngoài ra, báo cáo sơ kết nên có một dòng điểm lại các kiến nghị đã gửi trong báo cáo tổng kết năm trước: kiến nghị nào đã được giải quyết, kiến nghị nào còn chờ. Dòng ấy vừa là lời cảm ơn khéo với cấp trên, vừa giữ mạch theo dõi cho đơn vị.
Những thứ không nên đưa vào mục kiến nghị
Thứ nhất là kiến nghị mang tính phê phán cấp trên. Báo cáo tổng kết không phải nơi đánh giá năng lực cấp trên. Nếu có điểm cần góp ý về cách chỉ đạo, hãy viết dưới dạng đề nghị một cách làm khác, như ví dụ "thông báo lịch kiểm tra từ đầu năm" thay vì "cấp trên chỉ đạo thiếu kế hoạch".
Thứ hai là kiến nghị về quyền lợi cá nhân của người viết hay một người cụ thể. Những việc như xét nâng lương, đề nghị khen thưởng cá nhân, điều chuyển một người có kênh riêng theo quy định hiện hành, đưa vào báo cáo tổng kết tập thể là lạc chỗ và dễ gây khó xử tại hội nghị.
Thứ ba là kiến nghị vượt cấp, đề nghị những việc chỉ cấp rất cao mới quyết được, ví dụ thay đổi chính sách chung. Cấp trên trực tiếp không trả lời được, kiến nghị đó coi như rơi. Nếu thật sự cần, viết dưới dạng "đề nghị [cấp trên trực tiếp] tổng hợp, phản ánh lên cấp có thẩm quyền".
Thứ tư là kiến nghị không có căn cứ ở phần trước. Nếu phần tồn tại không nhắc gì tới thiếu thiết bị, mà mục kiến nghị lại đề nghị mua thiết bị, người đọc sẽ thắc mắc. Mỗi kiến nghị nên tìm được gốc của nó ở phần tồn tại hoặc phần phương hướng.
Tự soát mục kiến nghị trước khi trình ký
Năm bước, làm trong khoảng mười lăm phút:
- Đếm số kiến nghị; nhiều hơn năm thì gộp hoặc bớt.
- Với mỗi kiến nghị, tìm xem có đủ bốn ý: việc, căn cứ, mức, nơi giải quyết.
- Kiểm xem có kiến nghị nào thật ra là việc đơn vị tự làm được; nếu có, chuyển về phần giải pháp.
- So với báo cáo năm trước: kiến nghị nào lặp lại thì viết thêm câu nhắc tình hình.
- Đọc mục kiến nghị như thể bạn là người nhận ở cấp trên: đọc xong có biết mình phải làm gì không, có thấy câu nào khó chịu không. Sửa những câu khiến người nhận phải tự đoán.
Sau hội nghị tổng kết, đơn vị nên giữ một danh sách riêng các kiến nghị đã gửi và theo dõi phản hồi. Đến kỳ báo cáo sau, phần này trở thành chất liệu cho câu nhắc lại, và cho thấy đơn vị làm việc có hệ thống.
Câu hỏi thường gặp
Mục kiến nghị đề xuất đặt ở đâu trong báo cáo tổng kết?
Thường đặt cuối báo cáo, sau phần phương hướng nhiệm vụ. Một số đơn vị gộp vào phần phương hướng như một mục nhỏ. Cách nào cũng được, miễn kiến nghị tách riêng với nhiệm vụ của đơn vị.
Một báo cáo nên có bao nhiêu kiến nghị?
Ba đến năm kiến nghị là vừa với đa số đơn vị. Nhiều hơn thì cấp trên khó xử lý hết và dễ chọn việc dễ thay vì việc quan trọng. Nên xếp theo thứ tự ưu tiên, việc ảnh hưởng nhiều người nhất đặt lên đầu.
Có được kiến nghị nội dung đã gửi năm trước không?
Được, nhưng không chép nguyên văn. Nêu rõ kiến nghị đã gửi năm nào, tình hình hiện nay ra sao, rồi đề nghị tiếp tục xem xét. Cách viết này nhắc lại mà không trách, và cho thấy đơn vị theo dõi việc của mình.
Kiến nghị khác giải pháp ở điểm nào?
Giải pháp là việc đơn vị tự làm trong phạm vi quyền hạn của mình. Kiến nghị là việc cần cấp trên hoặc nơi khác quyết định, hỗ trợ. Đưa việc tự làm được vào kiến nghị khiến đơn vị trông thụ động.
Nếu đơn vị không có gì cần kiến nghị thì sao?
Có thể ghi ngắn "Không có kiến nghị" hoặc bỏ mục này nếu hướng dẫn của cấp trên cho phép. Không nên cố đặt ra kiến nghị cho đủ mục, vì kiến nghị không thật sự cần sẽ làm loãng các kiến nghị của kỳ sau.
Viết kiến nghị thế nào để không bị coi là than phiền?
Bắt đầu bằng "Đề nghị" kèm tên người nhận cụ thể, nêu việc, mức và căn cứ bằng số liệu. Bỏ những tính từ cảm xúc như "quá ít", "dồn dập", "liên tục". Câu cụ thể đọc lên tự nhiên giống đề xuất công việc chứ không giống lời phàn nàn.