Một báo cáo tổng kết công đoàn cơ sở dùng được thường có năm phần: đặc điểm tình hình, kết quả từng mảng hoạt động (chăm lo – đại diện – phát triển đoàn viên – tài chính – kiểm tra), tồn tại và nguyên nhân, bài học, rồi phương hướng năm tới. Mỗi phần nên có số liệu so với năm trước hoặc với kế hoạch đầu năm, và câu viết lấy "ban chấp hành" hoặc "công đoàn cơ sở" làm chủ ngữ.
Phần lớn chủ tịch công đoàn cơ sở là người kiêm nhiệm: ban ngày làm tổ trưởng sản xuất, kế toán hay giáo viên, tối mới ngồi viết. Bài này đưa luôn dàn ý đánh số, bảng câu mẫu để điền, chỗ lấy số liệu và các lỗi hay bị công đoàn cấp trên trả lại. Bố cục cụ thể còn tuỳ hướng dẫn của công đoàn cấp trên năm đó, nhưng khung dưới đây khớp được với hầu hết yêu cầu.
Dàn ý năm phần, viết theo thứ tự này
Đây là dàn ý sườn. Phần II dài nhất và là phần cấp trên đọc kỹ nhất, nên dành cho nó khoảng một nửa số trang.
- I. Đặc điểm tình hình. Số người lao động, số đoàn viên, số tổ công đoàn, đặc thù công việc (ca kíp, lao động nữ đông, nhiều người ở trọ xa nhà). Thuận lợi và khó khăn mỗi bên ba, bốn ý, ý nào cũng gắn với năm này chứ không chép từ năm trước.
- II. Kết quả thực hiện nhiệm vụ. Chia thành các mảng: chăm lo đời sống và việc làm; đại diện, bảo vệ quyền lợi (đối thoại, thoả ước, giải quyết kiến nghị); tuyên truyền và phong trào; phát triển đoàn viên, xây dựng tổ chức; công tác nữ công; tài chính công đoàn; công tác kiểm tra.
- III. Tồn tại, hạn chế và nguyên nhân. Ba đến năm ý, mỗi ý nói rõ việc gì chưa làm được, vì sao, phần nào do ban chấp hành.
- IV. Bài học kinh nghiệm. Hai, ba bài học rút từ chính việc năm nay, không viết chung chung.
- V. Phương hướng, nhiệm vụ năm tới. Mục tiêu, vài chỉ tiêu đo được, giải pháp đi kèm tồn tại ở phần III, và kiến nghị với lãnh đạo đơn vị, với công đoàn cấp trên.
Nếu công đoàn cấp trên gửi đề cương riêng, bạn đổi tên mục theo đề cương đó nhưng giữ nguyên chất liệu. Bộ khung trên chỉ là cách sắp đồ đạc; đề cương nào cũng cần đúng những thứ ấy.
Một mẹo cho người kiêm nhiệm: viết phần II trước, vì đó là phần bạn có nhiều tư liệu nhất. Phần I và phần V viết sau cùng sẽ nhẹ hơn nhiều, vì lúc đó bạn đã thấy rõ năm nay mạnh ở đâu, hụt ở đâu.
Bảng câu mẫu cho từng phần
Câu mẫu dưới đây dùng số ví dụ giả định. Bạn thay chỗ trong ngoặc vuông bằng số liệu của đơn vị mình, giữ cấu trúc "việc – số – so sánh".
| Phần | Viết gì | Câu mẫu |
|---|---|---|
| Đặc điểm tình hình | Quy mô, cơ cấu, đặc thù | Tính đến [ngày chốt số], [tên đơn vị] có [số] người lao động, trong đó [số] đoàn viên, đạt [tỷ lệ]%; lao động nữ chiếm [tỷ lệ]%. |
| Chăm lo đời sống | Thăm hỏi, hỗ trợ, bữa ăn ca, nhà ở | Trong năm, ban chấp hành đã thăm hỏi [số] lượt đoàn viên ốm đau, hiếu hỉ với tổng số tiền [số] đồng, tăng [số] lượt so với năm trước. |
| Đại diện, bảo vệ quyền lợi | Đối thoại, thoả ước, kiến nghị | Công đoàn cơ sở phối hợp với lãnh đạo đơn vị tổ chức [số] cuộc đối thoại, tiếp nhận [số] kiến nghị, đã giải quyết [số], còn [số] đang theo dõi. |
| Phát triển đoàn viên | Kết nạp mới, giảm, lý do | Kết nạp mới [số] đoàn viên, giảm [số] do nghỉ việc; số đoàn viên cuối năm là [số], tăng [số] so với đầu năm. |
| Tài chính | Thu, chi, tồn quỹ | Tổng thu [số] đồng, đạt [tỷ lệ]% dự toán; tổng chi [số] đồng, trong đó chi chăm lo đoàn viên chiếm [tỷ lệ]%. |
| Tồn tại | Việc chưa làm, nguyên nhân | Việc tổ chức sinh hoạt tổ công đoàn ở các ca đêm chưa đều, chủ yếu do ban chấp hành chưa bố trí người phụ trách riêng cho ca đêm. |
| Phương hướng | Mục tiêu, chỉ tiêu, giải pháp | Phấn đấu năm tới [tỷ lệ]% tổ công đoàn sinh hoạt ít nhất [số] lần mỗi quý; phân công [số] ủy viên ban chấp hành theo dõi ca đêm. |
Đừng cố điền hết mọi ô. Đơn vị nhỏ chưa có thoả ước lao động tập thể thì viết thẳng là chưa có và nêu bước chuẩn bị, còn hơn để một câu chung chung khiến người đọc hiểu nhầm là đã làm.
Gom số liệu từ đâu để không phải đi hỏi lại nhiều lần
Cái khó nhất của chủ tịch công đoàn kiêm nhiệm không phải là viết mà là gom số. Số đoàn viên nằm ở sổ theo dõi của ban chấp hành, nhưng số người lao động lại ở bộ phận nhân sự. Số tiền thăm hỏi nằm trong sổ quỹ của kế toán công đoàn. Số cuộc đối thoại và kiến nghị nằm rải trong các biên bản họp. Nếu cuối năm mới đi hỏi từng nơi, bạn sẽ mất cả tuần và vẫn thiếu.
Cách gọn hơn là lập một tờ ghi chép chung ngay từ đầu năm, mỗi tháng ghi một dòng: kết nạp mấy người, thăm hỏi mấy lượt, tổ chức hoạt động gì, chi bao nhiêu. Đến tháng mười hai, phần II gần như đã có sẵn khung số. Năm nay chưa kịp làm thì ít nhất gửi một bảng hỏi ngắn cho các tổ trưởng công đoàn, mỗi tổ điền năm dòng, hẹn ngày nộp cụ thể.
Khi cộng số từ các tổ, hãy chốt một ngày chốt số chung, ví dụ ngày ba mươi tháng mười một, và ghi rõ ngày đó trong báo cáo. Số đoàn viên thay đổi theo từng tuần ở doanh nghiệp có biến động lao động; không có ngày chốt thì số trong báo cáo sẽ không khớp với số kế toán gửi lên cấp trên, và cấp trên sẽ hỏi lại.
Một ví dụ giả định: đầu năm có 412 đoàn viên, trong năm kết nạp 58, giảm 37 do nghỉ việc. Cuối năm là 412 + 58 − 37 = 433, tăng 21 người, tức khoảng 5,1% so với đầu năm. Ghi đủ ba con số tăng, giảm, cuối kỳ thì người đọc tự kiểm được, và bạn cũng tự phát hiện ngay nếu sổ sách lệch.
Những lỗi hay bị trả lại
Kể hoạt động mà không có số. "Ban chấp hành luôn quan tâm chăm lo đời sống đoàn viên" là câu không ai kiểm được. Thêm số lượt, số tiền, số người được hỗ trợ thì câu mới có giá trị.
Phần tài chính viết lệch với báo cáo quyết toán. Báo cáo tổng kết và báo cáo tài chính thường đi hai đường. Trước khi trình, đặt hai con số tổng thu, tổng chi cạnh nhau; chênh một đồng cũng phải hỏi lại kế toán công đoàn.
Tồn tại đổ hết cho khách quan. Viết "do đặc thù sản xuất, do lao động biến động" ở mọi ý là cấp trên đọc ra ngay. Mỗi tồn tại nên có ít nhất một nguyên nhân thuộc về ban chấp hành.
Phương hướng chép nguyên năm trước. Nếu năm trước đề ra mười việc và năm nay chép lại y nguyên, người đọc hiểu rằng năm nay không làm được việc nào. Phương hướng phải nối với phần tồn tại vừa viết.
Kể thành tích thi đua quá dài. Phần khen thưởng chỉ cần vài dòng tổng hợp. Thủ tục, hồ sơ đề nghị khen là việc riêng, không nhét vào báo cáo tổng kết.
Dùng chữ "tổ chức thành công tốt đẹp" cho mọi hoạt động. Một hoạt động thành công thể hiện ở số người tham gia, việc giải quyết được, chứ không ở tính từ.
Viết phần đại diện, bảo vệ quyền lợi khi đơn vị không có tranh chấp
Nhiều chủ tịch công đoàn bỏ trống phần này vì nghĩ "năm nay không có chuyện gì". Thực ra không có tranh chấp chính là một kết quả, và đằng sau nó luôn có việc: tham gia góp ý quy chế trả lương, nội quy lao động, theo dõi việc trả lương làm thêm giờ, tham gia hội nghị người lao động, góp ý về bữa ăn ca hay chỗ để xe.
Bạn ghi lại những việc đó bằng câu cụ thể. Ví dụ: Công đoàn cơ sở tham gia góp ý [số] lần khi đơn vị sửa đổi quy chế [tên quy chế], trong đó [số] ý kiến được tiếp thu, nổi bật là [nội dung ý kiến]. Hoặc: Qua theo dõi, ban chấp hành đề nghị lãnh đạo đơn vị điều chỉnh [việc gì], đã được thực hiện từ tháng [số].
Nếu có kiến nghị chưa được giải quyết, đừng giấu. Ghi rõ đã đề xuất lúc nào, lãnh đạo đơn vị trả lời ra sao, và đưa sang phần kiến nghị ở cuối báo cáo. Người lao động ngồi dưới hội nghị biết rõ chuyện đó; báo cáo né tránh sẽ mất lòng tin hơn là báo cáo nói thật mức độ.
Tự soát trước khi trình ký
Đọc lại bản in giấy một lượt, cầm bút đánh dấu theo danh sách sau. Mất chừng hai mươi phút nhưng đỡ một lần bị trả về.
- Ngày chốt số ghi ở đầu báo cáo, và mọi số đoàn viên trong bài đều theo ngày đó.
- Số đầu năm cộng tăng trừ giảm ra đúng số cuối năm.
- Tổng thu, tổng chi, tồn quỹ khớp với báo cáo tài chính của kế toán công đoàn.
- Mỗi tồn tại ở phần III có ít nhất một giải pháp tương ứng ở phần V.
- Không có tên riêng của người lao động gắn với hoàn cảnh khó khăn, bệnh tật; chỉ ghi số lượt và tổng tiền.
- Câu nào có chữ "luôn luôn", "tốt đẹp", "sâu rộng" thì đọc lại xem có thay bằng số được không.
- Phó chủ tịch hoặc một ủy viên ban chấp hành đã đọc qua và ký nháy.
Phần ghi tên người được hỗ trợ là lỗi tế nhị nhất. Báo cáo được đọc trước toàn thể đoàn viên, có khi dán lên bảng tin; nêu tên người bệnh nặng hay nhà khó khăn trong đó là làm tổn thương người ta, dù ý định tốt.
Câu hỏi thường gặp
Báo cáo tổng kết công đoàn cơ sở nên dài bao nhiêu trang?
Với công đoàn cơ sở vài trăm đoàn viên, sáu đến mười trang là vừa, phần kết quả chiếm khoảng một nửa. Công đoàn nhỏ dưới năm mươi người có thể gọn trong bốn, năm trang nếu số liệu đủ và câu viết cụ thể.
Có cần làm riêng báo cáo tài chính không hay viết luôn vào báo cáo tổng kết?
Thường là cả hai. Báo cáo tổng kết chỉ nêu tổng thu, tổng chi, tỷ lệ chi chăm lo và tồn quỹ, còn số chi tiết nằm ở báo cáo tài chính theo hướng dẫn hiện hành. Hai bản phải khớp số với nhau trước khi trình.
Chưa có thoả ước lao động tập thể thì phần đại diện viết gì?
Bạn viết thẳng là đơn vị chưa có thoả ước, nêu lý do và các bước ban chấp hành đã làm như góp ý quy chế, tham gia đối thoại, theo dõi tiền lương. Phần phương hướng nên có mục tiêu cụ thể về chuẩn bị thoả ước nếu điều kiện cho phép.
Ai là người ký báo cáo tổng kết công đoàn cơ sở?
Thông thường là chủ tịch công đoàn cơ sở thay mặt ban chấp hành ký, theo điều lệ và hướng dẫn hiện hành. Bản trình hội nghị là dự thảo; bản gửi công đoàn cấp trên là bản đã tiếp thu ý kiến sau hội nghị.
Năm nay ban chấp hành mới thay giữa nhiệm kỳ, viết tổng kết thế nào?
Bạn vẫn tổng kết cả năm của tổ chức, không chỉ phần mình phụ trách. Gặp người tiền nhiệm hoặc kế toán công đoàn lấy số của những tháng trước, và có thể ghi chú ngắn về thời điểm kiện toàn ban chấp hành trong phần đặc điểm tình hình.
Có nên đưa ảnh hoạt động vào báo cáo tổng kết không?
Bản báo cáo chính nên để chữ và số cho gọn. Ảnh hoạt động phù hợp hơn khi trình chiếu tại hội nghị hoặc để trong phụ lục, mỗi ảnh có một dòng chú thích ngắn về hoạt động và số người tham gia.