Báo cáo gửi nhà tài trợ sau chương trình cần cho họ thấy ba điều: khoản tài trợ đã tạo ra kết quả gì cho người hưởng lợi, các quyền lợi đã cam kết với nhà tài trợ đã được thực hiện đầy đủ chưa, và tiền đã được dùng đúng mục đích như thế nào. Lời cảm ơn đặt ở đầu và cuối, ngắn và cụ thể; phần thân là kết quả có số liệu và minh chứng.
Bài này nói về báo cáo sau khi chương trình đã diễn ra, không bàn chuyện xin tài trợ hay lập ngân sách. Nhà tài trợ, dù là doanh nghiệp, hội, hay một nhóm cá nhân, thường quyết định có đồng hành lần sau hay không dựa trên chính bản báo cáo này. Bạn sẽ có dàn ý, bảng đối chiếu quyền lợi, cách viết phần kết quả, phần kinh phí tóm tắt và những lỗi làm nhà tài trợ mất thiện cảm.
Nhà tài trợ đọc báo cáo để tìm gì
Người đại diện nhà tài trợ đọc báo cáo của bạn để trả lời câu hỏi trong nội bộ của họ: khoản chi này có xứng đáng không. Họ cần những thông tin có thể chép vào báo cáo của chính họ, như số người được hỗ trợ, công trình đã hoàn thành, các hoạt động có sự hiện diện của họ. Một báo cáo đầy lời cảm ơn nhưng thiếu số liệu khiến họ phải tự đi hỏi lại, và đó là điểm trừ.
Điều thứ hai họ tìm là sự giữ lời. Trước chương trình, hai bên thường thống nhất một số quyền lợi như nêu tên đơn vị đồng hành trong lời dẫn, bố trí vị trí giới thiệu, đại diện được mời phát biểu hay trao quà. Báo cáo cần đối chiếu từng quyền lợi đó: đã làm, làm thế nào, có minh chứng gì. Quyền lợi nào chưa làm được phải nói rõ và đề xuất cách bù.
Điều thứ ba là sự minh bạch về tiền. Báo cáo tài chính chi tiết thường là văn bản riêng theo thoả thuận giữa hai bên. Báo cáo kết quả chỉ cần tóm tắt: tổng tài trợ, đã sử dụng bao nhiêu, cho những nhóm việc nào, số dư xử lý ra sao, và dẫn tới báo cáo tài chính đi kèm.
Dàn ý báo cáo, sáu phần
Dàn ý dưới đây dùng cho chương trình cộng đồng, chương trình học bổng nhỏ, giải đấu, ngày hội hay khoá tập huấn có đơn vị đồng hành.
- I. Lời cảm ơn mở đầu: hai đến ba câu, nêu tên chương trình và khoản đóng góp cụ thể. [Tên đơn vị] trân trọng cảm ơn [tên nhà tài trợ] đã đồng hành cùng chương trình [tên chương trình] với khoản tài trợ [số tiền hoặc hiện vật].
- II. Tóm tắt chương trình: mục tiêu, thời gian, địa bàn, người hưởng lợi; nửa trang.
- III. Kết quả cho người hưởng lợi: số liệu đầu ra và kết quả, một hai câu chuyện cụ thể có sự đồng ý của người được nhắc tới.
- IV. Quyền lợi của nhà tài trợ đã thực hiện: bảng đối chiếu cam kết và thực hiện, kèm minh chứng.
- V. Tóm tắt sử dụng kinh phí: tổng, theo nhóm việc, số dư, dẫn tới báo cáo tài chính.
- VI. Kế hoạch tiếp theo và lời cảm ơn kết: những gì còn duy trì sau chương trình, mong muốn đồng hành nếu có, cảm ơn.
Phần VI không phải lời xin tài trợ mới. Chỉ cần nói chương trình có tiếp tục không, ở hình thức nào; nếu nhà tài trợ quan tâm, họ sẽ chủ động liên hệ. Biến báo cáo thành thư xin tiền ngay khi vừa nhận tiền là cách nhanh nhất để mất thiện cảm.
Bảng đối chiếu quyền lợi đã cam kết
Đây là phần nhà tài trợ đọc kỹ nhất. Ví dụ giả định cho một ngày hội cộng đồng có một đơn vị đồng hành chính:
| Quyền lợi đã thống nhất | Đã thực hiện | Minh chứng |
|---|---|---|
| Nêu tên đơn vị đồng hành trong lời dẫn khai mạc và bế mạc | Đã nêu hai lần như thống nhất | Bản lời dẫn đã duyệt, đoạn ghi hình khai mạc |
| Bố trí một vị trí giới thiệu tại khu vực chính | Đã bố trí cạnh lối vào chính suốt ngày hội | Ảnh toàn cảnh vị trí |
| Đại diện tham gia trao quà cho người hưởng lợi | Đại diện đã trao 50 trong tổng số 120 suất quà | Ảnh buổi trao, chương trình chi tiết |
| Nhắc tên trong bài đưa tin của đơn vị tổ chức | Đã đăng một bài, có nhắc tên | Bản chụp bài đăng |
| Gửi báo cáo kết quả trong vòng 30 ngày | Gửi vào ngày thứ [số] sau chương trình | Văn bản này |
Nếu có quyền lợi chưa thực hiện được, ghi vào bảng với cột "Đã thực hiện" là "Chưa thực hiện", kèm một câu lý do và đề xuất bù. Ví dụ: buổi giao lưu bị huỷ do mưa nên đại diện nhà tài trợ không phát biểu được, ban tổ chức đề xuất mời đại diện tham dự buổi tổng kết chương trình. Nhà tài trợ đánh giá cao sự chủ động này hơn là phát hiện ra sau.
Viết phần kết quả cho người hưởng lợi
Số đầu ra trước, câu chuyện sau. Ví dụ giả định: Chương trình trao 120 suất quà cho 120 hộ khó khăn theo danh sách được UBND phường xác nhận; tổ chức 3 buổi khám sức khoẻ miễn phí cho 340 lượt người cao tuổi. Sau đó mới đến một câu chuyện cụ thể minh hoạ cho số liệu.
Câu chuyện phải có sự đồng ý. Nếu kể về một gia đình được hỗ trợ, hỏi ý kiến họ trước, không nêu tên thật nếu họ không muốn, không nêu tên trẻ em, không mô tả hoàn cảnh theo cách gây tổn thương.
Nói thật cả phần chưa đạt. Nếu dự kiến 400 lượt khám mà chỉ đạt 340 lượt, tức 85,0%, nói rõ và nêu lý do, ví dụ trời mưa ngày thứ hai. Nhà tài trợ quen đọc báo cáo, họ nhận ra ngay một bản toàn số tròn và toàn vượt chỉ tiêu.
Ghi điều còn lại sau chương trình. Một tủ sách được lắp đặt và có người giữ, một nhóm tình nguyện viên tiếp tục sinh hoạt, một sân chơi được sửa: đây là phần làm nhà tài trợ thấy khoản tiền của họ còn tác dụng lâu hơn một ngày hội.
Phần kinh phí: tóm tắt và dẫn tới báo cáo tài chính
Trong báo cáo kết quả, phần kinh phí nên gọn trong một đoạn hoặc một bảng nhỏ. Ví dụ giả định: Tổng tài trợ bằng tiền là 60.000.000 đồng. Đã sử dụng 57.800.000 đồng, gồm quà tặng 42.000.000 đồng, tổ chức khám sức khoẻ 9.800.000 đồng, hậu cần và vận chuyển 6.000.000 đồng. Số dư 2.200.000 đồng được xử lý theo thoả thuận giữa hai bên. Báo cáo tài chính chi tiết kèm chứng từ được gửi cùng văn bản này.
Kiểm lại phép tính trước khi gửi: 42.000.000 cộng 9.800.000 cộng 6.000.000 bằng 57.800.000; 60.000.000 trừ 57.800.000 bằng 2.200.000. Lệch dù một đồng giữa báo cáo kết quả và báo cáo tài chính là lý do để nhà tài trợ hỏi lại cả văn bản.
Nếu tài trợ bằng hiện vật, ghi số lượng và cách đã sử dụng, không tự quy ra tiền khi nhà tài trợ không cung cấp giá trị. Nếu chương trình có nhiều nhà tài trợ, mỗi nhà tài trợ nên nhận báo cáo phần của mình, kèm một dòng tổng quan về tổng nguồn lực của cả chương trình, để họ thấy khoản đóng góp của mình nằm ở đâu trong bức tranh chung.
Minh chứng: chọn ảnh và giấy tờ cho đúng việc
Minh chứng gửi kèm báo cáo cho nhà tài trợ không cần nhiều, nhưng mỗi minh chứng phải chứng minh cho một dòng cụ thể trong báo cáo. Một bộ hai mươi ảnh không chú thích ít giá trị hơn năm ảnh, mỗi ảnh có dòng ghi ngày, địa điểm, hoạt động và gắn với một quyền lợi hay một kết quả trong bảng. Đánh số ảnh và nhắc số đó trong thân báo cáo, ví dụ xem ảnh số 3 ở phụ lục.
Ảnh có người hưởng lợi nên chụp toàn cảnh hoặc từ phía sau, tránh cận mặt trẻ em và người già đang nhận quà. Nếu nhà tài trợ cần ảnh để đăng trên kênh của họ, nhắc họ điều này trong thư gửi kèm, và chỉ gửi những ảnh mà người trong ảnh đã đồng ý.
Ngoài ảnh, minh chứng có thể là biên bản bàn giao công trình, danh sách nhận quà có xác nhận của địa phương, chương trình chi tiết có tên đơn vị đồng hành, bản lời dẫn đã duyệt. Những giấy tờ có tên người nhận chỉ gửi bản tổng hợp, bản có chữ ký lưu tại đơn vị và cho nhà tài trợ xem khi họ cần đối chiếu.
Câu mẫu mở đầu phần phụ lục: Kèm theo báo cáo này là [số] ảnh hoạt động có chú thích và [số] văn bản minh chứng, được đánh số theo thứ tự nhắc tới trong báo cáo. Bản gốc các chứng từ được lưu tại [đơn vị] và sẵn sàng để quý đơn vị đối chiếu.
Những lỗi làm nhà tài trợ mất thiện cảm
Một số lỗi không sai về nội dung nhưng làm hỏng ấn tượng của cả báo cáo:
- Gửi muộn quá thời hạn đã thoả thuận mà không báo trước.
- Gửi một báo cáo dùng chung cho mọi nhà tài trợ, chỉ đổi tên ở dòng đầu.
- Lời cảm ơn dài hai trang, phần kết quả nửa trang.
- Ảnh minh chứng mờ, không có chú thích ngày và hoạt động.
- Không nhắc gì tới quyền lợi đã cam kết, để nhà tài trợ tự đi kiểm.
- Gộp lời xin tài trợ cho chương trình mới vào cuối báo cáo.
- Số liệu trong báo cáo kết quả khác số trong báo cáo tài chính.
Trước khi gửi, nhờ một người không tham gia chương trình đọc báo cáo trong mười phút, rồi hỏi họ: chương trình đã đạt được gì, nhà tài trợ được những gì, tiền dùng vào đâu. Nếu họ trả lời được cả ba câu, báo cáo đã đạt yêu cầu.
Câu hỏi thường gặp
Báo cáo gửi nhà tài trợ khác báo cáo tổng kết nội bộ thế nào?
Báo cáo nội bộ có cả khó khăn trong tổ chức, phân công, bài học cho ban tổ chức. Báo cáo gửi nhà tài trợ tập trung vào kết quả của khoản tài trợ, quyền lợi đã thực hiện và việc sử dụng kinh phí, viết gọn hơn và có minh chứng đi kèm.
Nên gửi báo cáo cho nhà tài trợ sau chương trình bao lâu?
Theo thời hạn đã thoả thuận. Nếu không có thoả thuận, khoảng hai đến bốn tuần là hợp lý, đủ để khoá sổ và tổng hợp số liệu. Nếu chậm, nên báo trước cho nhà tài trợ và hẹn ngày gửi cụ thể.
Có cần gửi báo cáo cho nhà tài trợ nhỏ không?
Nên gửi, dù chỉ là một bản ngắn một hai trang. Nhà tài trợ nhỏ hôm nay có thể là đơn vị đồng hành lâu dài, và việc được báo cáo tử tế là lý do để họ quay lại.
Một quyền lợi đã cam kết không thực hiện được thì xử lý thế nào trong báo cáo?
Ghi rõ trong bảng đối chiếu, nêu lý do và đề xuất phương án bù. Tốt hơn nữa là báo cho nhà tài trợ ngay khi biết không thực hiện được, để báo cáo chỉ ghi lại điều hai bên đã thống nhất.
Có nên đưa câu chuyện người hưởng lợi vào báo cáo không?
Nên đưa một hai câu chuyện ngắn minh hoạ cho số liệu, nhưng phải có sự đồng ý của người được kể, không nêu tên trẻ em, không mô tả hoàn cảnh gây tổn thương. Câu chuyện là phần bổ sung, không thay cho số liệu.
Báo cáo nên gửi dưới dạng văn bản hay kèm cả buổi gặp?
Văn bản là bắt buộc để nhà tài trợ lưu hồ sơ. Với nhà tài trợ lớn hoặc đồng hành lâu năm, nên kèm một buổi gặp ngắn để trao báo cáo và trả lời câu hỏi, giúp giữ quan hệ tốt hơn.