Báo cáo tổng kết khoá tập huấn nên đo bốn mức theo thứ tự: học viên có đến đủ không, có thấy nội dung phù hợp không, có học được kỹ năng không, và sau lớp có dùng được vào việc không. Đa số báo cáo chỉ dừng ở mức một và hai; thêm được mức ba và một lần hỏi lại cho mức bốn là báo cáo đã có giá trị hơn hẳn.
Lớp tập huấn ở cơ quan, ở hội hay ở doanh nghiệp thường có một biên bản bế giảng và một danh sách cấp giấy chứng nhận, nhưng ít khi có báo cáo nói được lớp học đã thay đổi gì trong công việc. Bài này đưa khung báo cáo, bảng tổng hợp phiếu phản hồi với số giả định, cách đo việc học viên học được mà không biến lớp thành kỳ thi, và cách viết phần giảng viên, tài liệu cho khéo, kèm cách hỏi lại học viên sau một tháng.
Bốn mức đo và vì sao nên đi hết bốn
Mức một là có mặt: sĩ số theo danh sách triệu tập, số có mặt từng buổi, số hoàn thành khoá. Mức hai là hài lòng: học viên đánh giá nội dung, giảng viên, tài liệu, tổ chức. Mức ba là học được: học viên làm được điều gì sau khoá mà trước khoá chưa làm được, đo bằng bài thực hành hay câu hỏi trước và sau. Mức bốn là dùng được: sau một thời gian, học viên có áp dụng vào công việc không, công việc có thay đổi không.
Hai mức đầu dễ đo nên báo cáo nào cũng có. Nhưng một lớp có thể đủ sĩ số và được chấm hài lòng cao chỉ vì giảng viên vui tính, giờ giấc thoải mái, mà nội dung không đổi được gì. Ngược lại, có lớp học viên phàn nàn vì bài tập nặng, nhưng một tháng sau ai cũng dùng được kỹ năng mới.
Bạn không cần làm một nghiên cứu để đo mức ba và bốn. Một bài thực hành cuối khoá và một cuộc hỏi ngắn sau một tháng đã đủ để báo cáo có thông tin mà người cử học viên đi học thực sự cần: có đáng tiếp tục mở lớp như vậy hay không.
Khung báo cáo, bảy phần kèm câu mẫu
Khung dưới dùng cho lớp tập huấn từ một đến năm ngày. Lớp dài hơn có thể chia mục IV theo từng chuyên đề.
| Phần | Viết gì | Câu mẫu |
|---|---|---|
| I. Thông tin chung | Tên lớp, đơn vị tổ chức, thời gian, địa điểm, đối tượng | Lớp tập huấn [tên lớp] do [đơn vị] tổ chức từ ngày [ngày] đến ngày [ngày], dành cho [đối tượng]. |
| II. Mục tiêu và nội dung | Học viên cần làm được gì sau lớp, các chuyên đề | Lớp hướng tới giúp học viên [làm được việc gì], gồm [số] chuyên đề: … |
| III. Sĩ số | Triệu tập, có mặt, hoàn thành | Triệu tập [số] học viên, có mặt [số], hoàn thành khoá học [số], đạt [tỷ lệ]. |
| IV. Phản hồi của học viên | Tổng hợp phiếu theo từng tiêu chí | Có [số]/[số] phiếu phản hồi được thu lại; [tỷ lệ] học viên đánh giá nội dung phù hợp với công việc. |
| V. Kết quả học tập | Bài thực hành, câu hỏi trước sau | Ở bài thực hành cuối khoá, [số] học viên hoàn thành đúng các bước, chiếm [tỷ lệ]. |
| VI. Kinh phí tóm tắt | Dự toán, thực chi, dẫn tới hồ sơ quyết toán | Kinh phí thực hiện [số] đồng, chi tiết theo hồ sơ quyết toán kèm theo. |
| VII. Đánh giá, đề xuất | Điều giữ, điều sửa, nhu cầu tiếp theo | Đề nghị lần tổ chức sau [điều chỉnh], đồng thời mở thêm chuyên đề [tên] theo đề xuất của học viên. |
Phần VI để ngắn có chủ ý. Chi tiết thu chi của lớp tập huấn đi theo hồ sơ quyết toán riêng; báo cáo tổng kết chỉ cần dẫn số tổng để người đọc có hình dung về chi phí trên mỗi học viên.
Tổng hợp phiếu phản hồi: ví dụ giả định
Ví dụ giả định: lớp tập huấn kỹ năng tiếp nhận hồ sơ cho 45 học viên, thu lại 42 phiếu (93,3%). Phiếu hỏi bốn tiêu chí, mỗi tiêu chí chọn "đồng ý" hoặc "chưa đồng ý" kèm ghi chú:
| Tiêu chí | Số phiếu đồng ý | Tỷ lệ trên 42 phiếu |
|---|---|---|
| Nội dung phù hợp với công việc | 36 | 85,7% |
| Cách giảng dễ theo dõi | 38 | 90,5% |
| Tài liệu dùng lại được sau lớp | 30 | 71,4% |
| Thời lượng hợp lý | 27 | 64,3% |
Đừng chỉ đọc dòng cao nhất. Dòng thời lượng thấp nhất là thông tin quý nhất: đọc phần ghi chú của 15 phiếu chưa đồng ý để biết họ thấy thiếu hay thấy thừa thời gian, ở chuyên đề nào. Trong báo cáo viết: Tiêu chí thời lượng có tỷ lệ đồng ý thấp nhất, 27/42 phiếu; phần lớn ý kiến cho rằng chuyên đề [tên] cần thêm thời gian thực hành. Câu này cho người tổ chức lớp sau biết chính xác cần sửa ở đâu.
Đo mức "học được" mà không biến lớp thành kỳ thi
Hỏi trước và sau bằng cùng một bộ câu. Năm đến mười câu hỏi ngắn về tình huống công việc, cho làm đầu buổi một và cuối buổi cuối. So tỷ lệ trả lời đúng của cả lớp, không công bố kết quả từng người. Ví dụ giả định: tỷ lệ đúng tăng từ 52% lên 81%, tức tăng 29 điểm phần trăm.
Dùng bài thực hành sát việc thật. Một bộ hồ sơ giả định để học viên tiếp nhận, một tình huống để học viên xử lý. Ghi số người hoàn thành đúng các bước, không chấm thang điểm chi li.
Xem sản phẩm cuối khoá. Với lớp về viết văn bản, lập kế hoạch, sản phẩm học viên làm ra trong lớp chính là chứng cứ. Báo cáo nhận xét chung về chất lượng sản phẩm, không nêu tên người làm kém.
Nói rõ giới hạn của cách đo. Câu hỏi trước sau trong cùng lớp đo được việc nhớ, chưa đo được việc làm. Ghi ra điều đó, và nói phần làm được sẽ được kiểm lại sau một tháng.
Phần giảng viên và tài liệu: góp ý được mà không mất lòng
Học viên hay ghi những nhận xét thẳng vào phiếu: giảng viên nói nhanh, ví dụ không sát thực tế, tài liệu dày mà không dùng được. Báo cáo nên phản ánh những ý này nhưng viết theo nội dung, không theo người. Thay vì giảng viên [tên] trình bày khó hiểu, viết chuyên đề [tên] được góp ý cần thêm ví dụ từ công việc tại cơ sở và giảm phần lý thuyết.
Phần tài liệu cũng vậy. Nếu nhiều người cho rằng tài liệu khó dùng lại, đề xuất một bản tóm tắt vài trang gồm các bước làm và mẫu, phát kèm tài liệu đầy đủ. Đề xuất cụ thể như thế dễ được chấp nhận hơn câu "tài liệu cần được biên soạn phù hợp hơn".
Những nhận xét tốt cũng nên ghi cụ thể: phần nào học viên thích, vì sao. Đó là căn cứ để mời lại giảng viên hoặc giữ nguyên chuyên đề cho lớp sau. Bản nhận xét đầy đủ có thể gửi riêng cho giảng viên kèm lời cảm ơn, tách khỏi báo cáo gửi lãnh đạo.
Viết sai và viết đúng trong báo cáo tập huấn
Viết sai: "Lớp tập huấn đã thành công tốt đẹp, học viên tiếp thu tốt nội dung." Câu này không có căn cứ nào đi kèm. Viết đúng: Tỷ lệ trả lời đúng bộ câu hỏi tình huống của cả lớp tăng từ [tỷ lệ] ở buổi đầu lên [tỷ lệ] ở buổi cuối; [số]/[số] học viên hoàn thành bài thực hành đúng các bước.
Viết sai: "100% học viên hài lòng với khoá học." Con số này thường đến từ việc chỉ đếm phiếu có đánh dấu, bỏ qua phiếu không trả lời hoặc có ghi chú chê. Viết đúng: nêu số phiếu thu được trên tổng số học viên, rồi nêu tỷ lệ từng tiêu chí, kể cả tiêu chí thấp nhất.
Viết sai: "Học viên đề nghị tăng thời lượng và bổ sung nội dung." Đề nghị chung như vậy không giúp ai sửa được lớp sau. Viết đúng: [số] phiếu đề nghị tăng thời gian thực hành cho chuyên đề [tên]; [số] phiếu đề nghị bổ sung nội dung [tên] vì đang gặp vướng trong công việc.
Viết sai: kể lại lịch học từng buổi, ai giảng, giảng mấy tiết. Lịch học đã có trong kế hoạch lớp, chép lại vào báo cáo chỉ làm văn bản dài thêm. Chỉ nêu những thay đổi so với kế hoạch, ví dụ dời buổi, đổi giảng viên, gộp chuyên đề, và lý do của từng thay đổi.
Viết sai: bỏ trống phần đề xuất hoặc chỉ ghi "đề nghị tiếp tục mở các lớp tương tự". Phần đề xuất nên trả lời ba câu: có nên mở lại lớp này không, nếu mở thì đổi gì, có nhu cầu chuyên đề mới nào mà học viên nêu ra không. Ba câu trả lời ngắn có căn cứ là đủ cho lãnh đạo quyết định.
Hỏi lại sau một tháng để có mức "dùng được"
Đây là bước ít đơn vị làm nhưng có giá trị nhất. Cách làm gọn:
- Ngay trong báo cáo đầu tiên, ghi rằng sẽ có một phần bổ sung sau khoảng một tháng.
- Sau một tháng, gửi cho học viên ba câu hỏi: đã dùng nội dung nào vào việc, chưa dùng được nội dung nào và vì sao, cần hỗ trợ gì thêm.
- Nếu được, hỏi thêm người phụ trách trực tiếp của học viên một câu: có thấy công việc thay đổi gì không.
- Tổng hợp theo tỷ lệ và trích vài ý kiến tiêu biểu, không nêu tên.
- Viết phần bổ sung một trang, gửi cùng người nhận báo cáo ban đầu.
Câu mẫu cho phần bổ sung: Sau một tháng, [số]/[số] học viên cho biết đã áp dụng [nội dung] vào công việc; lý do chính khiến số còn lại chưa áp dụng được là [lý do]. Đơn vị đề xuất [hỗ trợ cụ thể]. Phần lý do chưa áp dụng được thường chỉ ra vướng mắc nằm ở thiết bị, quy trình hay phân công, không phải ở học viên.
Câu hỏi thường gặp
Báo cáo tổng kết khoá tập huấn khác biên bản bế giảng thế nào?
Biên bản bế giảng ghi lại buổi lễ kết thúc và việc cấp chứng nhận. Báo cáo tổng kết đánh giá cả khoá học: sĩ số, phản hồi, kết quả học tập, kinh phí và đề xuất cho lần sau. Hai văn bản có thể đi cùng nhau nhưng không thay thế nhau.
Có nên công bố kết quả bài kiểm tra của từng học viên không?
Không nên đưa kết quả từng người vào báo cáo chung. Báo cáo nói theo tỷ lệ của cả lớp. Nếu đơn vị cử học viên cần kết quả riêng, gửi riêng cho họ theo yêu cầu và quy định của lớp.
Thu được ít phiếu phản hồi thì báo cáo thế nào?
Ghi rõ số phiếu thu được trên tổng số học viên, và nói tỷ lệ chỉ phản ánh nhóm đã trả lời. Lần sau nên phát phiếu trước giờ bế giảng và thu ngay tại lớp để có tỷ lệ phản hồi cao hơn.
Kinh phí lớp tập huấn có cần ghi chi tiết trong báo cáo tổng kết không?
Chỉ cần tổng kinh phí và dẫn tới hồ sơ quyết toán. Chi tiết từng khoản đi theo quy định tài chính hiện hành trong hồ sơ riêng. Báo cáo tổng kết tập trung vào chất lượng và hiệu quả của lớp.
Làm sao viết góp ý về giảng viên cho khéo?
Viết theo nội dung chuyên đề, không theo tên người, và kèm đề xuất cụ thể như thêm ví dụ hay thêm giờ thực hành. Nhận xét chi tiết có thể gửi riêng cho giảng viên cùng lời cảm ơn.
Có bắt buộc phải hỏi lại học viên sau một tháng không?
Không bắt buộc nhưng rất nên làm, nhất là với lớp tốn nhiều kinh phí hoặc sẽ tổ chức lại. Chỉ cần ba câu hỏi ngắn, kết quả giúp lãnh đạo biết lớp học có thực sự thay đổi công việc hay không.