Báo cáo tổng kết phòng kinh doanh cuối năm cần trả lời ba câu: bán được bao nhiêu so với kế hoạch và năm trước, doanh số đến từ đâu (nhóm khách, nhóm hàng, khu vực), và vì sao tăng hay giảm. Phần sau dùng chính ba câu trả lời đó để đề ra kế hoạch năm tới; báo cáo chỉ liệt kê con số mà không giải thích nguồn gốc thì giám đốc phải hỏi lại từ đầu.
Bài viết cho trưởng phòng hoặc phó phòng kinh doanh ở công ty vừa và nhỏ, người phải nộp báo cáo năm cho ban giám đốc trước kỳ họp kế hoạch. Có bảng khung "Phần – Viết gì – Câu mẫu", cách dựng bảng số, cách viết về khách hàng mất và cách không biến báo cáo thành danh sách thành tích của từng nhân viên.
Khung báo cáo: phần nào viết gì
Bảng dưới là khung đủ dùng cho phòng từ ba đến ba mươi người. Câu mẫu dùng ngôi "phòng kinh doanh"; số trong ngoặc vuông là chỗ bạn điền.
| Phần | Viết gì | Câu mẫu |
|---|---|---|
| I. Kết quả chung | Doanh số, số đơn, số khách mua; so kế hoạch và năm trước | Năm qua phòng đạt doanh số [số] tỷ đồng, bằng [tỷ lệ]% kế hoạch, tăng [tỷ lệ]% so với năm trước. |
| II. Doanh số đến từ đâu | Chia theo nhóm khách, nhóm hàng, khu vực hoặc kênh | Khách hàng cũ đóng góp [tỷ lệ]% doanh số; khách hàng mới [tỷ lệ]%. |
| III. Vì sao tăng, vì sao giảm | Hai đến ba lý do có dẫn chứng | Doanh số nhóm [tên] giảm [tỷ lệ]% chủ yếu do [lý do], thể hiện ở [dẫn chứng]. |
| IV. Khách hàng | Khách mới, khách mất, khách giảm đơn | Trong năm phòng có thêm [số] khách hàng mới và không còn giao dịch với [số] khách hàng. |
| V. Công việc nội bộ phòng | Nhân sự, đào tạo, cách làm mới | Phòng tuyển thêm [số] nhân viên, tổ chức [số] buổi kèm cặp nội bộ. |
| VI. Tồn tại và nguyên nhân | Việc chưa đạt, tách lý do trong và ngoài phòng | Phòng chưa đạt mục tiêu [việc]; nguyên nhân chủ yếu thuộc về [nguyên nhân]. |
| VII. Kế hoạch năm tới | Mục tiêu, ba việc lớn, đề xuất cần công ty hỗ trợ | Năm tới phòng đề xuất mục tiêu [số] tỷ đồng, tập trung vào [việc]. |
Phần II và III là phần giám đốc đọc kỹ nhất, cũng là phần hay bị viết mỏng nhất. Nếu phải cắt cho gọn, cắt bớt phần V chứ đừng cắt II và III.
Dựng bảng số trước, viết chữ sau
Trưởng phòng kinh doanh có lợi thế là số liệu bán hàng đã nằm sẵn trong sổ đơn hàng và bảng theo dõi của phòng. Bất lợi là số đó nhiều quá. Cách làm của người có kinh nghiệm là dựng một bảng tổng trước, chỉ sáu đến tám dòng, rồi viết chữ dựa vào bảng đó. Không có bảng mà ngồi viết ngay thì rất dễ bị dắt đi theo những con số mình nhớ nhất, thường là thương vụ lớn nhất hoặc vụ mất khách đau nhất.
Bảng tổng thường có các cột: chỉ số, năm trước, kế hoạch năm nay, thực hiện năm nay, so kế hoạch, so năm trước. Các dòng là doanh số tổng, doanh số theo hai đến ba nhóm khách, số đơn, giá trị đơn bình quân, số khách mua trong năm. Nếu công ty chia theo khu vực hoặc theo kênh bán, thêm vài dòng cho từng khu vực, từng kênh.
Trước khi nộp, đối chiếu doanh số của bảng tổng với số kế toán ghi nhận. Hai số thường lệch nhau vì phòng kinh doanh tính theo đơn ký, còn kế toán tính theo hoá đơn đã xuất. Không cần ép cho khớp, chỉ cần ghi chú một dòng dưới bảng: Doanh số trong báo cáo tính theo [đơn đã giao / hoá đơn đã xuất], chênh lệch với số kế toán là [số] triệu đồng do [lý do]. Một dòng ghi chú này tránh được cả buổi tranh luận trong cuộc họp kế hoạch.
Một bảng số mẫu (ví dụ giả định)
Ví dụ giả định cho một phòng kinh doanh bán vật tư cho công trình. Các tỷ lệ đã tính sẵn để bạn đối chiếu cách tính.
| Chỉ số | Năm trước | Kế hoạch | Thực hiện | So kế hoạch | So năm trước |
|---|---|---|---|---|---|
| Doanh số (tỷ đồng) | 30 | 34 | 32 | 94,1% | +6,7% |
| – Khách hàng cũ | 24 | 25 | 26 | 104,0% | +8,3% |
| – Khách hàng mới | 6 | 9 | 6 | 66,7% | 0% |
| Số đơn hàng | 600 | – | 640 | – | +6,7% |
| Giá trị đơn bình quân (triệu đồng) | 50 | – | 50 | – | 0% |
| Số khách mua trong năm | 150 | – | 158 | – | +5,3% |
Đọc bảng này, câu chuyện tự hiện ra: phòng không đạt kế hoạch là vì nhóm khách hàng mới chỉ đạt khoảng 66,7%, còn khách cũ thì vượt. Doanh số tăng đến từ số đơn tăng chứ không phải đơn lớn hơn. Phần III của báo cáo chỉ cần viết cho rõ hai ý đó, kèm lý do vì sao tìm khách mới chậm.
Lưu ý cách tính: 32 chia 34 bằng khoảng 0,941, tức 94,1% kế hoạch; 32 so với 30 tăng 2, chia 30 bằng khoảng 6,7%. Tính sai một tỷ lệ là cả báo cáo bị nghi ngờ.
Viết về khách hàng mất mà không đổ lỗi
Phần khách hàng là chỗ báo cáo kinh doanh hay né. Báo cáo kể khách mới rất kỹ, còn khách không quay lại thì hoặc bỏ qua, hoặc gói vào một câu "do thị trường khó khăn". Trong khi với giám đốc, biết vì sao mất khách cũ còn đáng giá hơn biết đã có thêm bao nhiêu khách mới, vì giữ khách rẻ hơn tìm khách.
Cách viết đúng mực là chia khách không quay lại thành ba nhóm, mỗi nhóm một câu: khách ngừng vì lý do của họ (giải thể, chuyển ngành, đổi chủ), khách chuyển sang bên khác vì giá hoặc điều kiện thanh toán, khách ngừng vì một sự cố với công ty (giao trễ, sai hàng, thái độ phục vụ). Ví dụ câu mẫu: Trong [số] khách hàng không phát sinh đơn năm nay, [số] khách ngừng hoạt động hoặc đổi ngành, [số] khách chuyển sang nhà cung cấp khác với lý do chủ yếu là [lý do], [số] khách ngừng sau sự cố [loại sự cố].
Nhóm thứ ba thường dính tới bộ phận khác như kho, giao nhận, kế toán công nợ. Viết sự việc, không viết tên người và không viết câu kết tội. "Hai khách ngừng đặt hàng sau ba lần giao trễ trong quý III" đủ để giám đốc hiểu và đưa vào cuộc họp liên phòng. "Kho giao trễ làm mất khách" thì biến báo cáo thành đơn tố cáo và làm hỏng không khí của buổi họp kế hoạch.
Những thứ không cần đưa vào
Danh sách doanh số của từng nhân viên. Đó là việc đánh giá nhân sự, đi theo đường khác. Báo cáo phòng chỉ nói tổng và nói nhóm; muốn ghi nhận người làm tốt thì nhắc việc họ làm, không đưa bảng xếp thứ tự.
Kể lại từng thương vụ. Một đến hai thương vụ tiêu biểu là đủ để minh hoạ, phần còn lại để ở phụ lục nếu giám đốc cần.
Giải thích dài về thị trường chung. Giám đốc đọc tin tức như bạn. Chỉ nêu phần thị trường ảnh hưởng thẳng tới doanh số của phòng, có con số thì càng tốt.
Đề xuất tăng lương thưởng cho phòng. Có thể có đường riêng để đề xuất. Đặt vào báo cáo tổng kết làm phần kế hoạch kém khách quan đi.
Mục tiêu năm tới không gắn với kết quả năm nay. Nếu năm nay khách mới chỉ đạt khoảng hai phần ba kế hoạch, mục tiêu năm tới gấp đôi phải kèm cách làm khác hẳn, không thì đừng đặt.
Viết phần kế hoạch và đề xuất cho có căn cứ
Phần kế hoạch là chỗ giám đốc sẽ cầm bút sửa trong buổi họp. Viết sao cho mỗi con số đề ra đều lần ngược được về bảng số năm nay. Vài câu mẫu:
- Năm tới phòng đề xuất mục tiêu doanh số [số] tỷ đồng, tăng [tỷ lệ]% so với năm nay, trong đó khách hàng cũ [số] tỷ đồng và khách hàng mới [số] tỷ đồng.
- Để đạt phần khách hàng mới, phòng đề xuất [cách làm khác năm nay], bắt đầu từ quý [số], người phụ trách là [vị trí].
- Với nhóm khách hàng cũ, phòng tập trung giữ [số] khách lớn nhất bằng cách [việc cụ thể], đồng thời đề nghị phòng [tên] phối hợp [việc].
- Phòng đề nghị công ty hỗ trợ [nhân sự / ngân sách / chính sách giá], dự kiến giúp [kết quả cụ thể].
Thử kiểm bằng phép tính ngược. Nếu năm nay khách mới chỉ mang về 6 tỷ đồng với ba nhân viên phụ trách, mục tiêu 10 tỷ năm tới cần hoặc thêm người, hoặc một kênh tìm khách mới, hoặc giá trị đơn lớn hơn. Kế hoạch không nói rõ cái nào thay đổi thì con số 10 tỷ chỉ là mong muốn.
Đề xuất hỗ trợ nên đi kèm kết quả dự kiến và mốc xem lại. Giám đốc dễ đồng ý một khoản hỗ trợ có hẹn xem lại sau sáu tháng hơn là một khoản cho cả năm mà không biết khi nào thì biết nó có tác dụng.
Thứ tự làm trong mười ngày
Lịch dưới giả định ngày nộp báo cáo là ngày thứ mười.
- Ngày 1–2: xuất số liệu đơn hàng cả năm, dựng bảng tổng, đối chiếu với kế toán.
- Ngày 3: họp phòng 30 phút, mỗi người nêu một việc làm được và một khó khăn lớn nhất trong năm. Ghi lại, không tranh luận.
- Ngày 4: gọi hoặc gặp ba đến năm khách hàng quan trọng hỏi nhanh về năm qua và nhu cầu năm tới. Ý của khách là chất liệu tốt nhất cho phần kế hoạch.
- Ngày 5–6: viết phần I đến IV dựa trên bảng tổng.
- Ngày 7: viết phần tồn tại và kế hoạch, kiểm xem mỗi tồn tại có một việc trong kế hoạch xử lý chưa.
- Ngày 8: đưa phó phòng hoặc một nhân viên lâu năm đọc lại, sửa câu chưa rõ.
- Ngày 9: soát số lần cuối, rút một bản tóm tắt nửa trang cho giám đốc đọc nhanh.
- Ngày 10: nộp.
Bản tóm tắt nửa trang thường được đọc trước và đọc kỹ hơn cả báo cáo. Viết nó cẩn thận: ba con số, hai lý do, ba việc năm tới.
Câu hỏi thường gặp
Báo cáo tổng kết phòng kinh doanh nên dài bao nhiêu trang?
Phần thân thường từ bốn đến tám trang, kèm một bảng số tổng và nửa trang tóm tắt ở đầu. Các bảng chi tiết theo tháng, theo khách hàng nên để ở phụ lục để người đọc tự chọn xem hay không.
Doanh số của phòng kinh doanh khác số kế toán thì ghi số nào?
Ghi số phòng đang theo dõi nhưng nêu rõ cách tính, đồng thời ghi chênh lệch với số kế toán và lý do. Thường lệch là do một bên tính theo đơn ký, một bên tính theo hoá đơn đã xuất, nên chỉ cần giải thích là người đọc hiểu.
Có nên nêu tên nhân viên bán giỏi nhất trong báo cáo tổng kết phòng không?
Có thể nhắc tên kèm việc cụ thể họ đã làm, như mở được nhóm khách mới hay giữ được một khách lớn. Không nên đưa bảng xếp thứ tự doanh số cá nhân vào báo cáo phòng, vì việc đánh giá từng người có đường riêng và dễ gây so bì.
Phòng không đạt kế hoạch doanh số thì viết báo cáo thế nào?
Nêu thẳng mức đạt, rồi tách doanh số thành từng nhóm để chỉ ra phần nào hụt và phần nào vẫn đạt. Sau đó nêu lý do có dẫn chứng và đề xuất cách làm khác cho năm tới. Báo cáo không đạt mà phân tích rõ thường được đánh giá cao hơn báo cáo vượt mà mù mờ.
Phần kế hoạch năm tới của phòng kinh doanh cần những gì?
Cần mục tiêu doanh số chia theo nhóm khách hoặc nhóm hàng, ba việc lớn để đạt mục tiêu đó, và những gì phòng cần công ty hỗ trợ như nhân sự, ngân sách tiếp thị hay chính sách giá. Mỗi việc nên có mốc thời gian theo quý.
Có cần hỏi ý kiến khách hàng trước khi viết báo cáo tổng kết không?
Không bắt buộc, nhưng hỏi nhanh ba đến năm khách quan trọng giúp phần kế hoạch có căn cứ hơn. Một cuộc gọi mười phút hỏi khách năm tới cần gì, điều gì năm qua chưa hài lòng thường cho thông tin tốt hơn mọi suy đoán trong phòng.