Báo cáo tổng kết thôn viết nhanh và đúng khi trưởng thôn gom đủ số liệu trước, từ năm nguồn quen thuộc: sổ hộ của thôn, các chi hội đoàn thể, tổ hoà giải và tổ an ninh, người giữ quỹ, và cán bộ xã phụ trách thôn; sau đó mới điền vào khung tình hình – kết quả từng mặt – tồn tại – phương hướng – kiến nghị. Phần lớn khó khăn của trưởng thôn không nằm ở câu chữ mà ở chỗ số liệu nằm rải rác trong tay nhiều người.
Thôn khác tổ dân phố ở chỗ việc sản xuất, mùa vụ, đường làng, kênh mương chiếm phần lớn đời sống, và các khoản đóng góp thường gắn với công trình chung. Bài này đi theo trình tự làm việc thật của một trưởng thôn: gom số từ đâu, ghi vào phần nào, viết câu thế nào, đọc trước bà con ra sao. Đề cương chi tiết theo hướng dẫn của UBND xã năm đó.
Năm nguồn số liệu và phần báo cáo dùng đến
Trước khi viết, đi một vòng năm nguồn này, mỗi nguồn hỏi đúng mấy câu cần thiết.
| Nguồn | Hỏi gì | Dùng cho phần nào |
|---|---|---|
| Sổ hộ của thôn, cán bộ xã phụ trách | Số hộ, nhân khẩu, hộ mới tách, người đi làm ăn xa, hộ khó khăn được xã xác nhận | Tình hình chung |
| Các chi hội và chi đoàn trong thôn | Số hội viên, hoạt động chính, số lượt thăm hỏi, mừng thọ, hỗ trợ | Văn hoá – xã hội, phối hợp đoàn thể |
| Tổ hoà giải, tổ an ninh | Số vụ việc, đã hoà giải thành, số buổi tuần tra, sự cố | Trật tự, an toàn |
| Người giữ quỹ của thôn | Thu, chi, tồn từng khoản; các khoản đóng góp công trình | Tài chính, đóng góp |
| Tổ trưởng các xóm, các hộ sản xuất chính | Diện tích gieo trồng, tình hình mùa vụ, chăn nuôi, dịch bệnh, thiên tai | Sản xuất, đời sống |
Bạn có thể in bảng này, mang theo khi đi hỏi, ghi số ngay vào cột trống. Hai, ba buổi là xong, và khi ngồi viết bạn không phải bỏ dở giữa chừng để chạy đi hỏi lại.
Số liệu sản xuất ở thôn thường là ước tính. Ghi rõ "ước khoảng", và nếu xã đã có số tổng hợp chính thức thì dùng số đó, để báo cáo của thôn không lệch với báo cáo của xã.
Khung báo cáo năm phần cho thôn
Thứ tự dưới đây là thứ tự bà con quen nghe trong hội nghị thôn. Câu mẫu dùng số ví dụ giả định.
- I. Tình hình chung. Thôn [tên] có [số] hộ, [số] nhân khẩu, trong đó [số] người đi làm ăn xa; số hộ khó khăn còn [số], giảm [số] hộ so với năm trước.
- II. Kết quả các mặt. Sản xuất và đời sống; đường làng, kênh mương, công trình chung; vệ sinh môi trường; văn hoá – xã hội; trật tự, an toàn; các khoản đóng góp.
- III. Tồn tại, nguyên nhân. Hai đến bốn ý, mỗi ý có việc cụ thể.
- IV. Phương hướng năm tới. Việc chính, chỉ tiêu đơn giản, ai phụ trách.
- V. Kiến nghị gửi UBND xã. Những việc vượt khả năng của thôn, nêu rõ chỗ và mức ảnh hưởng.
Ở thôn, phần II nên đi từ sản xuất, vì đó là chuyện bà con quan tâm đầu tiên. Một báo cáo mở đầu bằng phong trào văn nghệ trong khi năm đó mất mùa vì ngập là báo cáo lạc nhịp với người nghe.
Viết phần sản xuất và đời sống
Trưởng thôn không phải cán bộ nông nghiệp, nên phần này cần đơn giản và trung thực: năm nay bà con trồng gì, nuôi gì, được mùa hay mất mùa, có thiên tai, dịch bệnh không, thôn đã làm gì để giúp. Không cần số liệu năng suất chi tiết nếu thôn không có số đo; một câu ước tính có cơ sở là đủ.
Câu mẫu: Năm nay, thôn gieo trồng khoảng [số] ha lúa hai vụ, vụ mùa bị ảnh hưởng do [ngập úng, hạn], ước giảm khoảng [tỷ lệ]% so với năm trước. Thôn phối hợp với [hợp tác xã, cán bộ khuyến nông xã] hướng dẫn bà con [việc cụ thể].
Về chăn nuôi, nếu có dịch bệnh, ghi số hộ bị ảnh hưởng và việc thôn đã phối hợp xử lý, không nêu tên hộ. Về việc làm, ghi số người trong thôn đi làm ở khu công nghiệp, đi làm ăn xa, vì con số này giải thích được nhiều chuyện khác: ít người dự họp, ít lao động trẻ tham gia công trình chung.
Một chi tiết hay bị bỏ quên là những thay đổi nhỏ nhưng có thật: mấy hộ chuyển sang trồng rau theo hướng an toàn, một nhóm hộ góp chung máy gặt. Mỗi chuyện một câu, kèm số hộ, làm phần sản xuất có sức sống hơn hẳn.
Nếu năm nay thôn có thiên tai, đừng chỉ ghi thiệt hại. Ghi cả việc bà con đã đỡ nhau: bao nhiêu hộ được giúp dựng lại chuồng trại, bao nhiêu ngày công làng xóm góp gặt chạy lũ. Người nghe báo cáo nhớ những câu đó lâu hơn mọi con số năng suất.
Đường làng, công trình chung và tiền đóng góp (ví dụ giả định)
Phần này bà con nghe kỹ nhất, vì đó là tiền và công của họ. Báo cáo phải nói rõ năm nay làm công trình gì, tổng kinh phí bao nhiêu, nguồn từ đâu (xã hỗ trợ, bà con góp, nhà hảo tâm), đã chi những gì, còn lại bao nhiêu.
Ví dụ giả định: thôn bê tông hoá 420 mét đường xóm, tổng kinh phí 336 triệu đồng. Xã hỗ trợ xi măng tương đương 134,4 triệu đồng, tức 40%; bà con góp 168 triệu đồng, tức 50%; con em xa quê ủng hộ 33,6 triệu đồng, tức 10%. Cộng ba nguồn đúng bằng 336 triệu. Khi đưa vào báo cáo, bạn ghi đủ ba nguồn với số tiền và tỷ lệ, để ai nghe cũng tự cộng lại được.
Câu mẫu: Thôn hoàn thành [số] mét đường bê tông tại [xóm], tổng kinh phí [số] đồng, trong đó xã hỗ trợ [số] đồng, nhân dân đóng góp [số] đồng và tiền, ngày công tương đương [số] đồng, ủng hộ của con em xa quê [số] đồng. Ban giám sát của thôn đã nghiệm thu và công khai thu chi tại [địa điểm] vào [thời gian].
Nếu còn hộ chưa đóng đủ, chỉ ghi số hộ và số tiền còn thiếu, không đọc tên. Nếu có tiền thừa, ghi rõ dự kiến dùng vào việc gì và đã được bà con đồng ý ở buổi họp nào.
Phần văn hoá – xã hội và trật tự, an toàn
Hai mảng này nên viết gọn, mỗi mảng một đoạn có số. Văn hoá – xã hội gồm việc cưới, tang trong thôn thực hiện thế nào, số hộ được công nhận gia đình văn hoá theo quy định của xã, các câu lạc bộ, việc thăm hỏi người cao tuổi, hỗ trợ hộ khó khăn. Câu mẫu: Trong năm, thôn có [số] đám cưới, [số] đám tang, đều thực hiện gọn gàng, đúng hương ước của thôn; [số] hộ được công nhận gia đình văn hoá, đạt [tỷ lệ]% số hộ.
Trật tự, an toàn lấy số từ tổ hoà giải và tổ an ninh: số vụ việc, số đã hoà giải thành, có cháy nổ, đuối nước, tai nạn giao thông trên đường thôn không. Tổ hoà giải tiếp nhận [số] vụ, hoà giải thành [số] vụ, chủ yếu là tranh chấp ranh giới và lối đi; trong năm không xảy ra cháy nổ. Chi tiết từng vụ không đưa vào báo cáo đọc trước bà con.
Mùa mưa bão, nếu thôn có làm công tác phòng chống như kiểm tra nhà yếu, di dời hộ ở vùng trũng, nên ghi một câu có số hộ. Đó là việc bà con nhớ và cảm thấy được chăm lo. Thôn có đội xung kích hay nhóm thanh niên hỗ trợ khi ngập, ghi số buổi và số người tham gia; một dòng ghi nhận như vậy khiến người bỏ công thấy việc mình làm có người biết.
Những chỗ trưởng thôn hay viết sai
Viết thành báo cáo của xã thu nhỏ. Thôn không cần trình bày mọi lĩnh vực như xã. Chỉ viết những việc thôn thật sự làm hoặc phối hợp làm.
Kể việc của các đoàn thể quá chi tiết. Chi hội phụ nữ, chi hội người cao tuổi, chi đoàn có báo cáo riêng. Báo cáo thôn chỉ ghi vài dòng phối hợp và kết quả nổi bật.
Kiến nghị dài cả trang. Chọn ba đến năm việc quan trọng nhất, mỗi việc ghi chỗ, mức ảnh hưởng, đã kiến nghị năm trước chưa.
Dùng nhiều chữ "triển khai sâu rộng", "phát huy mạnh mẽ". Báo cáo thôn đọc trước bà con. Câu càng gần lời nói hằng ngày càng dễ nghe; giữ sự trang trọng bằng sự rõ ràng chứ không bằng từ ngữ nặng.
Không nhắc lại kiến nghị năm trước. Bà con nhớ năm trước thôn xin sửa cống đầu làng. Báo cáo năm nay cần nói việc đó đã được làm chưa, nếu chưa thì vì sao.
Trước khi đọc tại hội nghị thôn
Năm việc nhỏ làm buổi hội nghị suôn sẻ hơn:
- Đọc thử một lần ở nhà, bấm giờ; quá hai mươi phút thì rút bớt phần văn hoá, giữ nguyên phần tiền và kiến nghị.
- In riêng bảng thu chi công trình, dán ở nhà văn hoá thôn trước buổi họp vài ngày.
- Nhờ người giữ quỹ ngồi cạnh để trả lời ngay câu hỏi về tiền.
- Chuẩn bị một tờ giấy ghi ý kiến của bà con, nhờ một người ghi trong lúc họp.
- Hẹn rõ thời gian nộp báo cáo đã chỉnh sửa lên xã và báo lại bà con.
Sau buổi họp, những ý kiến hợp lý của bà con nên được đưa vào phần phương hướng hoặc kiến nghị của bản nộp xã. Lần họp năm sau, bạn mở đầu bằng việc nhắc lại các ý kiến đó đã được giải quyết đến đâu. Bà con sẽ thấy ý kiến của mình không rơi vào khoảng không.
Nếu thôn có nhiều người lớn tuổi, đọc chậm ở các con số, nhắc lại tổng tiền hai lần. Một câu như "tổng cộng ba trăm ba mươi sáu triệu, xin nhắc lại, ba trăm ba mươi sáu triệu đồng" giúp người nghe theo kịp mà không phải hỏi lại.
Câu hỏi thường gặp
Báo cáo tổng kết thôn khác báo cáo tổ dân phố thế nào?
Khung gần giống nhau, nhưng báo cáo thôn dành nhiều chỗ hơn cho sản xuất, mùa vụ, đường làng và công trình chung. Các khoản đóng góp ở thôn thường gắn với công trình cụ thể nên cần ghi rõ nguồn và thu chi.
Số liệu sản xuất của thôn lấy ở đâu khi không có thống kê?
Hỏi tổ trưởng các xóm và một số hộ sản xuất chính, rồi ghi là ước tính. Nếu xã hoặc hợp tác xã đã có số tổng hợp cho thôn, dùng số đó để báo cáo không lệch với báo cáo của xã.
Có phải đọc toàn bộ báo cáo trong hội nghị thôn không?
Không bắt buộc. Có thể đọc phần chính và tóm tắt các phần phụ, nhưng phần tiền đóng góp và kiến nghị nên đọc đầy đủ. Bản đầy đủ để ở nhà văn hoá cho ai cần xem.
Hộ chưa đóng góp làm đường có cần ghi trong báo cáo không?
Ghi số hộ và tổng số tiền còn thiếu là đủ, không đọc tên trước hội nghị. Việc vận động tiếp từng hộ là việc của thôn, làm trực tiếp và tế nhị.
Kiến nghị gửi xã nên viết thế nào cho được chú ý?
Nêu việc cụ thể, chỗ cụ thể, mức ảnh hưởng tới bao nhiêu hộ, và nói rõ đã kiến nghị từ năm nào nếu là kiến nghị nhắc lại. Mỗi kiến nghị vài câu, xếp theo thứ tự gấp trước.
Trưởng thôn không quen đánh máy thì có nộp bản viết tay được không?
Tuỳ yêu cầu của xã. Cách an toàn là viết tay bản nháp, nhờ người thân hoặc cán bộ xã đánh máy, rồi tự đọc lại các con số trước khi ký nộp.