Báo cáo của tổ văn phòng, thư viện, thiết bị nên đi theo từng vị trí việc làm, mỗi vị trí ba phần: việc thường xuyên đã làm có số đo, việc nổi bật trong kỳ, việc còn tồn và đề xuất. Tổ này thường có bốn đến bảy người làm những việc rất khác nhau, nên khung chung của tổ chuyên môn không vừa; bê sang là ra một bản báo cáo vừa dài vừa không nói được ai làm gì.
Bài này dành cho tổ trưởng tổ văn phòng, thường là văn thư hoặc kế toán kiêm nhiệm, cần nộp bản sơ kết học kỳ 1 hay tổng kết năm học cho ban giám hiệu. Có khung, bảng số cần chuẩn bị theo từng vị trí, câu mẫu, cách viết lại những câu kể lể và danh sách soát. Số trong bài là ví dụ giả định.
Vì sao tổ này hay bị viết sơ sài
Trong hội nghị sơ kết của trường, báo cáo tổ văn phòng thường được đọc sau cùng, lúc hội trường đã mệt, và nhiều khi chỉ có nửa trang. Lý do không phải tổ ít việc mà là việc của tổ phần lớn là việc lặp lại hằng ngày: vào sổ công văn, cho mượn sách, chuẩn bị đồ dùng cho tiết thực hành, sơ cứu một em ngã ở sân, chi lương đúng hạn. Việc lặp lại khó viết thành câu nên người viết gói chung bằng một dòng "hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao".
Hệ quả là đến lúc trường cần kiến nghị bổ sung người, mua thêm tủ sách hay sửa phòng thiết bị, ban giám hiệu không có số liệu nào từ chính tổ để dựa vào. Một bản báo cáo có số lượt mượn sách, số giờ thiết bị được dùng, số hồ sơ đã xử lý là căn cứ để trường đề xuất với cấp trên.
Nguyên tắc vì vậy rất đơn giản: việc thường xuyên thì đếm, việc nổi bật thì kể ngắn, việc tồn thì nói rõ cần gì. Không cần văn hoa, cũng không cần chứng minh mình vất vả. Để đếm được, mỗi vị trí cần có sổ ghi chép hằng ngày từ đầu học kỳ: sổ công văn, sổ mượn sách, sổ mượn thiết bị, sổ y tế. Nếu đến cuối kỳ mới đi tìm số, bạn sẽ chỉ còn trí nhớ, và trí nhớ thì luôn ước lượng thấp những việc lặp lại.
Số cần chuẩn bị theo từng vị trí
Mỗi người trong tổ tự đếm phần của mình từ sổ sách, nộp tổ trưởng trước hạn một tuần.
| Vị trí | Số cần có | Câu mẫu |
|---|---|---|
| Văn thư | Văn bản đến, văn bản đi, hồ sơ học sinh chuyển đến chuyển đi | Bộ phận văn thư tiếp nhận [số] văn bản đến, phát hành [số] văn bản đi; giải quyết [số] hồ sơ chuyển trường đúng thời hạn. |
| Kế toán | Tiến độ chi lương, thực hiện dự toán, công khai tài chính | Chi trả lương và các khoản phụ cấp đúng kỳ; thực hiện dự toán đạt [tỷ lệ] kế hoạch năm; công khai tài chính đúng quy định hiện hành. |
| Thư viện | Lượt mượn, đầu sách bổ sung, hoạt động đọc | Thư viện phục vụ [số] lượt mượn, bổ sung [số] bản sách, phối hợp tổ chức [số] buổi giới thiệu sách dưới cờ. |
| Thiết bị | Lượt mượn thiết bị, tiết thực hành, thiết bị hỏng và đã sửa | Phục vụ [số] lượt mượn thiết bị cho [số] tiết; sửa chữa [số] thiết bị, đề nghị thanh lý [số] thiết bị hư hỏng không sửa được. |
| Y tế trường học | Khám sức khoẻ, sơ cứu, phòng bệnh | Phối hợp tổ chức khám sức khoẻ cho [số] học sinh; sơ cứu ban đầu [số] trường hợp, chuyển cơ sở y tế [số] trường hợp. |
| Bảo vệ, phục vụ | Ca trực, an toàn tài sản, vệ sinh khuôn viên | Bảo đảm trực [số] ca, không để xảy ra mất tài sản; vệ sinh khuôn viên theo lịch hằng ngày. |
Vị trí nào trường không có thì bỏ dòng đó. Nếu một người kiêm hai vị trí, ghi rõ việc kiêm nhiệm ở phần tình hình tổ để người đọc hiểu vì sao một số việc chậm.
Khung báo cáo bốn phần
Với tổ năm người, bản này dài khoảng ba trang.
- Tình hình tổ. Số người, vị trí từng người, việc kiêm nhiệm, thay đổi nhân sự trong kỳ.
- Kết quả theo vị trí. Mỗi vị trí một mục con: việc thường xuyên có số đo, một hai việc nổi bật. Dùng bảng nếu nhiều số.
- Kết quả chung của tổ. Những việc cả tổ cùng làm: kiểm kê tài sản, chuẩn bị hội nghị, phục vụ kỳ kiểm tra, sinh hoạt tổ, bồi dưỡng nghiệp vụ.
- Tồn tại, đề xuất và nhiệm vụ kỳ tới. Mỗi tồn tại gắn với một đề xuất cụ thể có số lượng, ví dụ số tủ, số máy, số giờ làm thêm cần bố trí.
Phần 3 là phần hay bị quên nhưng lại là chỗ thể hiện tổ là một tập thể, không phải mấy người làm việc riêng rẽ đặt chung một bản báo cáo. Một hai việc chung là đủ.
Viết lại những câu kể lể
Tổ văn phòng dễ rơi vào giọng than thở vì nhiều việc không ai thấy. Bảng dưới cho thấy cách giữ ý mà đổi giọng.
| Câu hay viết | Viết lại |
|---|---|
| Thư viện thiếu sách trầm trọng, học sinh không có gì để đọc. | Tủ sách tham khảo khối [khối] có [số] bản cho [số] học sinh; thư viện đề nghị bổ sung [số] bản trong học kỳ 2 bằng nguồn [nguồn]. |
| Thiết bị cũ nát, hỏng hết. | Trong [số] bộ thiết bị môn [tên môn], có [số] bộ hỏng không sửa được; đề nghị lập hồ sơ thanh lý và mua bổ sung. |
| Văn thư làm việc quá tải, thường xuyên phải ở lại. | Văn thư kiêm nhiệm [việc kiêm], bình quân [số] giờ làm thêm mỗi tháng trong học kỳ; đề nghị phân công lại [việc] cho [bộ phận]. |
| Giáo viên mượn thiết bị không trả đúng hạn. | Có [số] lượt trả thiết bị chậm quá một ngày; tổ đề nghị nhắc lại quy trình mượn trả tại buổi họp hội đồng. |
Câu viết lại vẫn nói đủ khó khăn, nhưng có số và có đề xuất, nên ban giám hiệu có thể đưa thẳng vào báo cáo trường hoặc vào kiến nghị gửi cấp trên. Câu than thở thì chỉ dừng ở hội trường.
Một ví dụ giả định về cách đếm và trình bày số thư viện
Ví dụ giả định: thư viện trường có 4.200 bản sách, trường có 700 học sinh. Học kỳ 1 có 1.260 lượt mượn. Bình quân mỗi học sinh mượn 1,8 lượt trong học kỳ. Nếu cùng kỳ năm trước có 980 lượt mượn, mức tăng là 280 lượt, tức khoảng 28,6%. Câu viết: học kỳ 1 thư viện phục vụ 1.260 lượt mượn, bình quân 1,8 lượt mỗi học sinh, tăng 28,6% so với cùng kỳ năm học trước nhờ mở cửa thêm giờ ra chơi buổi chiều.
Câu này có đủ bốn thứ: tổng số, bình quân để người nghe dễ hình dung, so cùng kỳ, và lý do. Lý do quan trọng vì nó biến con số thành kinh nghiệm: nếu mở thêm giờ ra chơi giúp tăng lượt mượn, học kỳ 2 có thể làm tiếp.
Lưu ý khi tính bình quân: chia cho tổng số học sinh, không chia cho số em có mượn. Nếu muốn nói thêm về độ phủ, đếm số học sinh có ít nhất một lượt mượn rồi tính tỷ lệ trên tổng số học sinh. Hai con số này đặt cạnh nhau cho biết sách đến với nhiều em hay chỉ quay vòng ở một nhóm nhỏ, mà không cần nêu tên em nào.
Ba tình huống tổ trưởng văn phòng hay gặp
Tổ trưởng kiêm kế toán, đúng tuần quyết toán. Cuối học kỳ 1 trùng giai đoạn kế toán bận nhất năm. Cách xoay xở là giao một thành viên khác, thường là văn thư, gom phiếu số của cả tổ và ghép bản nháp theo khung bốn phần; tổ trưởng chỉ đọc, sửa phần đánh giá và ký. Ghi rõ việc phân công này ở phần tình hình tổ để không ai thắc mắc vì sao người ghép báo cáo không phải tổ trưởng.
Thư viện và thiết bị do giáo viên kiêm nhiệm. Nhiều trường nhỏ không có nhân viên thư viện, thiết bị chuyên trách. Khi đó vị trí này vẫn có một dòng trong báo cáo tổ, người kiêm nhiệm cung cấp số, và tổ ghi rõ công tác thư viện do đồng chí [họ tên], giáo viên [môn], kiêm nhiệm với [số] tiết mỗi tuần. Con số kiêm nhiệm này là căn cứ để nhà trường đề xuất vị trí việc làm với cấp trên.
Có sự cố mất mát tài sản hoặc thiết bị. Ghi ngắn: tài sản gì, giá trị ước tính, đã xử lý thế nào, đã thay đổi quy trình gì. Không đổ lỗi cho cá nhân trong báo cáo chung; nếu có xử lý trách nhiệm thì đó là văn bản riêng theo quy định hiện hành. Báo cáo im lặng về sự cố mà cả trường đều biết sẽ làm cả bản báo cáo mất tin cậy.
Soát trước khi nộp
Tổ trưởng soát bản ghép của cả tổ theo danh sách:
- Mỗi vị trí có ít nhất một con số đo việc thường xuyên.
- Không có câu "hoàn thành tốt nhiệm vụ" đứng một mình mà không kèm việc cụ thể.
- Số tiền trong phần kế toán chỉ ở mức tổng hoặc tỷ lệ thực hiện, chi tiết đã nằm trong báo cáo tài chính riêng.
- Phần y tế không có tên học sinh, không mô tả bệnh của em nào.
- Mỗi đề xuất có số lượng và nguồn dự kiến, không chỉ ghi "đề nghị quan tâm".
- Việc kiêm nhiệm được ghi rõ người và việc, để ban giám hiệu cân nhắc khi phân công năm sau.
- Tổ đã họp đọc dự thảo, mỗi người xác nhận số của mình trước khi tổ trưởng ký.
Một bản báo cáo tổ văn phòng làm đúng cách thường chỉ ba trang, nhưng là bản mà văn phòng trường dùng lại nhiều nhất trong năm, mỗi khi cần số để trả lời cấp trên.
Câu hỏi thường gặp
Tổ văn phòng có phải làm báo cáo sơ kết riêng không?
Ở phần lớn các trường, tổ văn phòng là một tổ trong nhà trường nên cũng nộp báo cáo sơ kết, tổng kết như tổ chuyên môn. Nếu trường quy định khác, tổ vẫn nên chuẩn bị số liệu theo vị trí để ban giám hiệu đưa vào báo cáo chung.
Kế toán có cần đưa số tiền cụ thể vào báo cáo tổ không?
Chỉ nên đưa số tổng hoặc tỷ lệ thực hiện dự toán. Chi tiết thu chi đã nằm trong báo cáo tài chính và công khai theo quy định hiện hành. Đưa bảng chi tiết vào báo cáo tổ làm bài dài và dễ lệch với số liệu chính thức.
Thư viện nên báo cáo những con số nào?
Số bản sách hiện có, số bản bổ sung trong kỳ, số lượt mượn, bình quân lượt mượn trên mỗi học sinh và số hoạt động đọc đã tổ chức. Nếu có, thêm tỷ lệ học sinh có mượn ít nhất một lần. Không cần lập danh sách học sinh mượn nhiều nhất.
Nhân viên y tế trường học viết phần của mình thế nào?
Ghi số lượt khám, số trường hợp sơ cứu, số trường hợp chuyển cơ sở y tế, các đợt phòng bệnh theo mùa đã phối hợp. Không nêu tên học sinh, không mô tả bệnh cá nhân. Thông tin chi tiết lưu ở sổ y tế theo quy định.
Tổ chỉ có hai người thì có cần viết đủ bốn phần không?
Có thể gộp phần 2 và phần 3 làm một, giữ phần tình hình và phần tồn tại, đề xuất. Một bản hai trang có số đo rõ ràng có giá trị hơn bản bốn trang toàn câu chung. Điều quan trọng là mỗi vị trí đều có số.
Đề xuất mua sắm trong báo cáo tổ có được trường xét không?
Đề xuất có số lượng, lý do và nguồn dự kiến thì dễ được đưa vào kế hoạch hơn đề xuất chung chung. Báo cáo tổ là căn cứ để ban giám hiệu đưa vào kế hoạch tài chính năm sau hoặc kiến nghị cấp trên. Quyết định cuối cùng vẫn thuộc nhà trường theo dự toán được giao.