Không có quy định chung về số trang của báo cáo tổng kết; độ dài hợp lý tuỳ quy mô đơn vị: tổ dân phố, chi hội, lớp học thường 2 đến 4 trang, tổ chuyên môn hay một phòng ban 4 đến 6 trang, cả trường, cả cơ quan hay công ty vừa 8 đến 15 trang chưa kể phụ lục, và khoảng một nửa số trang nên dành cho phần kết quả. Nếu cấp trên có đề cương ghi giới hạn số trang thì làm theo đề cương.
Cái khó không phải là chọn con số mà là giữ được tỷ lệ giữa các phần. Báo cáo dài thường dài sai chỗ: phần đặc điểm tình hình kể lể, phần kết quả liệt kê từng việc nhỏ, trong khi phần tồn tại và phương hướng chỉ vài dòng. Bài này đưa bảng chia độ dài, chỉ những thứ nên đẩy xuống phụ lục, và cách rút một bản đã lỡ viết quá dài.
Độ dài tham khảo theo loại đơn vị
Số trang trong bảng là trang khổ thông thường, cỡ chữ đọc dễ, chưa tính phụ lục. Đây là mức người đọc chấp nhận được, không phải quy định.
| Loại đơn vị | Báo cáo tổng kết | Báo cáo sơ kết |
|---|---|---|
| Lớp học, câu lạc bộ, chi hội, tổ dân phố | 2 đến 4 trang | 1 đến 2 trang |
| Tổ chuyên môn, phòng ban, tổ công đoàn, chi đoàn | 4 đến 6 trang | 2 đến 3 trang |
| Trường học, cơ quan cấp xã phường, công ty nhỏ và vừa | 8 đến 15 trang | 5 đến 8 trang |
| Đơn vị lớn nhiều bộ phận | 15 đến 25 trang, có mục lục | 8 đến 12 trang |
| Ban quản trị chung cư trình hội nghị cư dân | 4 đến 8 trang kèm bảng thu chi | Thường không làm, hoặc 1 đến 2 trang |
Nếu báo cáo của bạn vượt mức trên tới gấp rưỡi, nhiều khả năng có phần đang kể chi tiết những gì lẽ ra thuộc phụ lục. Nếu ngắn hơn một nửa, kiểm xem phần tồn tại và phương hướng có đủ ý hay không.
Với báo cáo phải đọc tại hội nghị, nhớ rằng tốc độ đọc to rõ khoảng 120 đến 130 tiếng mỗi phút. Một trang chữ thường khoảng 500 đến 600 tiếng, tức khoảng bốn, năm phút đọc. Bản mười trang đọc nguyên sẽ mất khoảng bốn mươi lăm phút, nên bản đọc phải là bản rút gọn riêng.
Chia độ dài cho từng phần
Tỷ lệ dưới đây áp cho báo cáo tổng kết năm. Lấy tổng số trang dự kiến nhân với tỷ lệ để biết mỗi phần nên viết bao nhiêu trước khi bắt đầu.
| Phần | Tỷ lệ gợi ý | Với bản 10 trang |
|---|---|---|
| Mở đầu và đặc điểm tình hình | khoảng 10% | khoảng 1 trang |
| Kết quả thực hiện nhiệm vụ | khoảng 50% | khoảng 5 trang |
| Tồn tại, nguyên nhân, bài học | khoảng 15% | khoảng 1,5 trang |
| Phương hướng, nhiệm vụ năm tới | khoảng 20% | khoảng 2 trang |
| Kiến nghị và phần kết | khoảng 5% | khoảng nửa trang |
Năm tỷ lệ cộng lại đúng 100%. Phần người viết hay thiếu nhất là phương hướng: nhiều bản dành tới bảy phần mười cho kết quả rồi chỉ còn nửa trang cho năm tới. Người đọc, nhất là cấp trên và người lao động, lại cần phần phương hướng để biết mình sẽ làm gì.
Bảng tỷ lệ còn dùng được như một công cụ lập dàn bài. Trước khi viết, ghi bên cạnh mỗi phần trong khung số trang dự kiến. Khi viết xong một phần, đếm lại; phần nào vượt quá nhiều thì dừng lại cắt ngay, đừng đợi tới cuối mới cắt cả bản.
Những thứ nên đẩy xuống phụ lục
Thân báo cáo giữ số chính và nhận định. Những thứ sau đây giúp kiểm tra nhưng làm chậm người đọc, nên để ở phụ lục:
- Bảng số liệu chi tiết theo từng tổ, từng lớp, từng tháng.
- Danh sách các hoạt động đã tổ chức kèm ngày tháng và số người.
- Danh sách tập thể, cá nhân được khen trong năm.
- Bảng thu chi chi tiết của quỹ, kèm số dư đầu kỳ và cuối kỳ.
- Danh mục văn bản đã ban hành hoặc đã tiếp nhận trong năm.
- Bảng so sánh nhiều năm nếu cần cho thấy xu hướng dài.
Khi đẩy xuống phụ lục, để lại trong thân bài một câu tổng kèm lời dẫn: Trong năm, đơn vị tổ chức [số] hoạt động với [số] lượt người tham gia (chi tiết tại Phụ lục [số]). Người đọc vội đọc câu tổng là đủ, người cần kiểm tra có chỗ để lật.
Phụ lục không có giới hạn trang chặt như thân bài, nhưng mỗi phụ lục nên có tên rõ, đơn vị tính và ghi chú nguồn số. Phụ lục không ai đọc được vì thiếu tên cột thì cũng như không có.
Rút gọn một bản đã viết quá dài
Khi bản nháp dài gấp đôi mức dự kiến, đừng cắt đều mỗi phần một ít. Làm theo thứ tự này:
- Đếm trang từng phần và so với bảng tỷ lệ ở trên để biết phần nào đang phình.
- Chuyển bảng chi tiết và danh sách xuống phụ lục, thay bằng một câu tổng có số.
- Gộp các việc nhỏ cùng loại. Năm đoạn kể năm buổi sinh hoạt chuyên đề thành một câu: số buổi, số người, chủ đề chính.
- Bỏ câu đánh giá trùng. Mỗi mục kết quả chỉ cần một câu đánh giá ở cuối, không phải sau mỗi đoạn.
- Cắt phần đặc điểm tình hình về những gì thay đổi trong năm.
- Đọc lại phần tồn tại và phương hướng sau khi cắt: hai phần này thường không cần cắt, nhiều khi còn phải viết thêm.
Sau sáu bước này, phần lớn bản nháp gọn lại khoảng một phần ba mà không mất số liệu nào, vì số liệu chỉ chuyển chỗ chứ không biến mất.
Sau khi cắt, đọc lại một lượt từ đầu tới cuối để nối mạch. Những câu dẫn như "như đã nêu ở trên" có thể đang trỏ tới một đoạn vừa chuyển xuống phụ lục; những câu đánh giá chung cuối phần kết quả có thể nhắc tới việc không còn trong thân bài. Sửa các câu nối này là bước nhỏ nhưng làm bản rút gọn đọc liền mạch như được viết ngắn ngay từ đầu, chứ không giống một bản bị cắt vội.
Tình huống: bản 22 trang của một trường (ví dụ giả định)
Một trường tiểu học nhận bản tổng hợp từ các tổ, ghép lại được 22 trang, trong khi hiệu trưởng muốn một bản khoảng 10 trang để gửi Sở và đọc tại hội nghị. Người tổng hợp đếm từng phần: đặc điểm tình hình 3 trang, kết quả 16 trang, tồn tại nửa trang, phương hướng 2 trang, kiến nghị nửa trang.
Phần kết quả phình vì mỗi tổ gửi nguyên báo cáo của tổ, có cả danh sách từng chuyên đề, từng tiết dự giờ. Người tổng hợp chuyển các danh sách đó thành Phụ lục 1, gộp phần dạy học của năm tổ thành một mục chung nêu tỷ lệ của toàn trường, chỉ giữ lại hai ví dụ cách làm hay của hai tổ. Phần kết quả còn 5 trang.
Phần đặc điểm tình hình bỏ đoạn lịch sử trường và đoạn chức năng nhiệm vụ, còn 1 trang. Ngược lại, phần tồn tại được viết thêm cho đủ ba ý có mức độ cụ thể, từ nửa trang lên 1,5 trang. Bản cuối dài 10 trang cộng 3 trang phụ lục: 1 trang tình hình, 5 trang kết quả, 1,5 trang tồn tại, 2 trang phương hướng, nửa trang kiến nghị. Kết quả học tập trong cả bản chỉ nêu theo tỷ lệ chung của từng khối, không có tên em nào.
Điều đáng học từ tình huống này là người tổng hợp không cắt bằng cảm giác. Đếm trang từng phần, so với tỷ lệ, rồi mới quyết phần nào cắt, phần nào thêm.
Khi báo cáo quá ngắn
Ngược với bản quá dài là bản quá ngắn, hay gặp ở người làm kiêm nhiệm: ba trang cho cả một trường hay một cơ quan, mỗi nhiệm vụ một dòng "đã thực hiện tốt". Bản như vậy không phải gọn mà là thiếu, vì người đọc không có căn cứ để biết đơn vị đã làm được bao nhiêu.
Cách kiểm nhanh: mỗi nhiệm vụ trong kế hoạch năm phải có ít nhất một con số so với kế hoạch và một câu đánh giá. Phần tồn tại phải có ít nhất hai ý cụ thể. Phần phương hướng phải có chỉ tiêu đo được. Đủ ba điều ấy mà báo cáo vẫn ngắn thì nó đã ngắn đúng; thiếu thì cần viết thêm, không phải bằng câu chung mà bằng số và việc.
Một báo cáo ngắn mà đủ số luôn được đánh giá cao hơn một báo cáo dài mà ít số. Người đọc ở cấp trên đọc hàng chục bản mỗi mùa tổng kết, và họ nhớ những bản nói được nhiều điều trong ít trang.
Nếu bạn viết cho một đơn vị nhỏ như chi hội hay câu lạc bộ, hai trang đủ số còn hơn năm trang toàn câu chung. Nhưng hai trang ấy vẫn phải có đủ bốn phần, dù mỗi phần chỉ là một đoạn.
Bốn kiểu dài sai chỗ hay gặp
Dài vì kể theo thời gian. Người viết đi từ tháng một tới tháng mười hai, mỗi tháng một đoạn, nên việc nào cũng được kể dù nhỏ. Xếp lại theo nhiệm vụ, mỗi nhiệm vụ một mục, độ dài tự giảm vì các việc nhỏ cùng loại được gộp lại.
Dài vì chép văn bản cấp trên. Đoạn trích dài từ kế hoạch hay hướng dẫn của cấp trên chiếm chỗ mà người đọc đã biết. Chỉ cần nêu tên kế hoạch và việc đơn vị đã làm để thực hiện nó.
Dài vì giải thích nguyên nhân quá kỹ. Phần nguyên nhân viết thành cả trang lập luận thường là dấu hiệu đơn vị đang thanh minh. Mỗi tồn tại cần một đến hai nguyên nhân chính, viết gọn, có việc cụ thể.
Dài vì lặp số. Cùng một con số xuất hiện ở phần tình hình, phần kết quả và phần đánh giá chung. Mỗi con số chỉ nên nêu đầy đủ một lần, những chỗ sau nhắc lại bằng nhận định.
Câu hỏi thường gặp
Có quy định báo cáo tổng kết phải bao nhiêu trang không?
Không có quy định chung về số trang. Một số đề cương của cấp trên có ghi giới hạn, khi đó làm theo đề cương. Còn lại độ dài tuỳ quy mô đơn vị, miễn đủ bốn phần và giữ tỷ lệ hợp lý giữa các phần.
Phần nào trong báo cáo tổng kết nên dài nhất?
Phần kết quả thực hiện nhiệm vụ, khoảng một nửa số trang. Tiếp theo là phần phương hướng, khoảng một phần năm. Phần đặc điểm tình hình nên ngắn, chỉ khoảng một phần mười.
Phụ lục có tính vào số trang của báo cáo không?
Thông thường độ dài báo cáo được nói theo thân bài, phụ lục tính riêng. Phụ lục không cần ngắn, nhưng mỗi phụ lục phải có tên, đơn vị tính và nguồn số để người đọc dùng được.
Báo cáo dài quá thì cắt phần nào trước?
Cắt bảng chi tiết và danh sách trước bằng cách chuyển xuống phụ lục, rồi gộp các việc nhỏ cùng loại, bỏ câu đánh giá trùng. Phần tồn tại và phương hướng hiếm khi cần cắt, nhiều bản còn thiếu ở đó.
Đọc báo cáo tại hội nghị thì dài bao nhiêu là vừa?
Bản đọc nên trong khoảng mười lăm đến hai mươi phút, tương đương ba đến bốn trang chữ. Vì vậy bản đọc thường là bản rút gọn riêng, còn bản đầy đủ phát cho đại biểu hoặc gửi cấp trên.
Báo cáo sơ kết nên dài bằng bao nhiêu so với tổng kết?
Khoảng một nửa đến hai phần ba bản tổng kết của cùng đơn vị. Sơ kết tập trung vào tiến độ và nhiệm vụ nửa kỳ còn lại, nên không cần phần bài học dài hay phương hướng xa.