Một hội nghị tổng kết thường đi theo thứ tự: khai mạc, báo cáo chính, các báo cáo chuyên đề hoặc tham luận, thảo luận, tiếp thu và giải trình, khen thưởng nếu có, kết luận của chủ toạ, thông qua nghị quyết hoặc kết luận, bế mạc. Người báo cáo cần nắm phần mình nằm ở đâu, ai nói trước và sau mình, mình phải nộp tài liệu gì và hạn chót là ngày nào.
Phần hậu cần như hội trường, âm thanh, kinh phí thuộc về bộ phận tổ chức. Bài này chỉ nhìn chương trình từ ghế của người phải đứng lên báo cáo: báo cáo chính, báo cáo chuyên đề, tham luận, người tiếp thu giải trình. Kèm bảng mốc ngược tính từ ngày hội nghị và những chỗ người báo cáo hay bị bất ngờ.
Các phần của hội nghị và việc của người báo cáo
Thứ tự dưới đây là khung thường gặp ở cơ quan, trường học, doanh nghiệp và đoàn thể. Từng nơi thêm bớt theo hướng dẫn của cấp trên và quy chế riêng, nên luôn đối chiếu với chương trình chính thức do ban tổ chức ban hành.
| Phần | Ai thường đảm nhận | Người báo cáo cần làm gì |
|---|---|---|
| Khai mạc, giới thiệu đại biểu | Người dẫn chương trình, chủ toạ | Ngồi đúng chỗ đã xếp, gần lối lên bục; kiểm tra lại bản đọc |
| Báo cáo tổng kết chính | Thủ trưởng hoặc người được uỷ quyền | Đọc bản rút gọn đúng thời gian; bản đầy đủ đã phát cho đại biểu |
| Báo cáo chuyên đề (tài chính, thi đua, quy chế dân chủ…) | Các bộ phận phụ trách | Không lặp số của báo cáo chính; chỉ đi sâu phần chuyên đề |
| Tham luận | Tổ, bộ phận, cá nhân được phân công | Đúng 5 đến 7 phút, một vấn đề, có đề xuất |
| Thảo luận | Đại biểu | Người báo cáo ghi chép ý kiến liên quan phần mình |
| Tiếp thu, giải trình | Thủ trưởng hoặc người báo cáo được chủ toạ chỉ định | Chuẩn bị sẵn số liệu dự phòng, trả lời ngắn |
| Kết luận, thông qua nghị quyết hoặc kết luận | Chủ toạ, thư ký | Kiểm tra số liệu trong dự thảo khớp với báo cáo |
Hỏi ban tổ chức một câu sớm: phần tiếp thu giải trình do ai đứng lên trả lời. Nếu là bạn, bạn cần chuẩn bị thêm một tệp số liệu dự phòng như ở phần sau của bài. Nếu là thủ trưởng, bạn cần ngồi gần để chuyển số liệu cho kịp.
Vị trí của phần mình quyết định cách viết
Báo cáo chính đứng ngay sau khai mạc, lúc hội trường còn tập trung nhất, nên có thể dành vài câu cho bối cảnh. Báo cáo chuyên đề đứng sau báo cáo chính, người nghe đã nghe các con số tổng, nên bạn mở thẳng vào chuyên đề, không nhắc lại tình hình chung. Một câu nối là đủ: Báo cáo chung đã nêu kết quả toàn đơn vị; báo cáo này đi sâu vào [chuyên đề], gồm [số] nội dung.
Tham luận rơi vào giữa chương trình, lúc người nghe bắt đầu mỏi. Tham luận thứ tư, thứ năm liên tiếp thường bị nghe lơ đãng. Nếu bạn được xếp sau cùng, mở bằng điều cụ thể nhất ngay câu đầu, ví dụ một con số trước và sau, thay vì câu chào hỏi dài. Nếu bạn biết người ngay trước sẽ nói về vấn đề gần với mình, hỏi trước bản của họ để không trùng ví dụ.
Người tiếp thu giải trình đứng gần cuối, sau phần thảo luận. Phần này không viết sẵn được toàn bộ, nhưng chuẩn bị được khung và số liệu. Người làm việc này lâu năm thường viết sẵn năm sáu câu hỏi đoán trước, mỗi câu kèm hai dòng trả lời, rồi chỉ chọn câu nào thực sự được hỏi.
Vị trí trong chương trình cũng quyết định thời gian thật. Phần nằm trước giờ giải lao thường bị ép ngắn lại nếu các phần trước lố giờ. Chuẩn bị sẵn phương án rút ngắn ba phút ngay từ đầu.
Mốc ngược cho người báo cáo, tính từ ngày hội nghị
Ví dụ giả định cho một hội nghị tổng kết năm của một đơn vị khoảng tám mươi người. Mốc có thể ngắn hơn ở đơn vị nhỏ, nhưng thứ tự thì gần như giữ nguyên.
- Trước 20 ngày: nhận phân công bằng văn bản hoặc trong cuộc họp chuẩn bị: báo cáo nội dung gì, thời lượng bao nhiêu, nộp bản cho ai.
- Trước 15 ngày: gửi các bộ phận yêu cầu số liệu, ghi rõ hạn nộp và mẫu bảng.
- Trước 10 ngày: hoàn thành dự thảo báo cáo đầy đủ, gửi lãnh đạo xem.
- Trước 7 ngày: nhận ý kiến, sửa, trình ký bản đầy đủ. Đây là bản sẽ in phát cho đại biểu.
- Trước 5 ngày: nộp bản đã ký cho bộ phận tổng hợp để in và gửi trước đại biểu nếu quy chế yêu cầu; nộp slide nếu có.
- Trước 3 ngày: viết xong bản đọc rút gọn, tập thành tiếng có bấm giờ.
- Trước 1 ngày: tổng duyệt chương trình, chạy thử slide trên máy của hội trường, chuẩn bị tệp số liệu dự phòng cho phần giải trình.
- Sáng ngày hội nghị: đến sớm, kiểm tra chỗ ngồi, micro, bản đọc, một bản in dự phòng.
Mốc trước bảy ngày là mốc hay bị trượt nhất, vì lãnh đạo bận, dự thảo nằm chờ trên bàn. Khi gửi dự thảo, ghi rõ trong lời trình ngày cần nhận ý kiến, để hai bên cùng giữ lịch.
Những thứ người báo cáo phải nộp và cho ai
Mỗi đơn vị có quy định riêng, nhưng danh sách dưới đây gần như luôn cần. Hỏi bộ phận tổng hợp hội nghị để biết mục nào bắt buộc.
- Bản báo cáo đầy đủ đã ký cho bộ phận tổng hợp, để in phát cho đại biểu và lưu hồ sơ hội nghị.
- Phụ lục số liệu đi kèm, đánh số và có tiêu đề rõ, để đại biểu tra cứu khi thảo luận.
- Slide hoặc tệp trình chiếu cho người phụ trách kỹ thuật, kèm bản in thu nhỏ đánh số trang.
- Tóm tắt nội dung chính và các đề xuất cho thư ký hội nghị, để họ ghi biên bản và soạn dự thảo nghị quyết hoặc kết luận cho khớp.
- Tên người trình bày và chức danh chính xác cho người dẫn chương trình, tránh giới thiệu nhầm.
- Thời lượng thực tế sau khi tập, để ban tổ chức điều chỉnh chương trình nếu cần.
Mục thứ tư hay bị quên nhất. Thư ký hội nghị không ngồi trong phòng soạn báo cáo, họ cần một tờ tóm tắt để biết đâu là kết quả chính, đâu là chỉ tiêu năm tới. Thiếu tờ này, dự thảo nghị quyết rất dễ ghi lệch số so với báo cáo, và đến lúc thông qua mới phát hiện thì đã muộn.
Phần báo cáo ở hội nghị đoàn thể và khu dân cư
Ở hội nghị tổng kết công đoàn cơ sở, chi đoàn, chi hội hay tổ dân phố, chương trình thường ngắn hơn và ít phần hơn, nhưng người báo cáo lại hay kiêm nhiều vai: vừa đọc báo cáo, vừa đọc báo cáo tài chính, vừa ghi ý kiến. Khi đó, tách bạch từng phần ngay trong bản đọc bằng một câu chuyển rõ ràng, để người nghe biết đâu là báo cáo hoạt động, đâu là phần thu chi.
Hội nghị khu dân cư có đặc điểm riêng: người nghe là bà con, nhiều người lớn tuổi, ngồi trong nhà văn hoá có khi không có micro tốt. Báo cáo nên ngắn hơn, chừng mười phút, ít con số hơn, và phần thu chi các khoản đóng góp cần đọc rõ từng khoản lớn vì đó là phần bà con quan tâm nhất. Dán hoặc phát trước bản tóm tắt thu chi để ai muốn xem kỹ thì xem.
Ở các hội nghị này, phần thảo luận thường dài và đi lan sang chuyện ngoài báo cáo, như đường ngõ, vệ sinh, an ninh. Người báo cáo không cần trả lời hết, chỉ cần ghi đủ và đề nghị chủ toạ đưa vào phần kiến nghị gửi UBND xã, phường hoặc ban quản trị. Ghi đủ quan trọng hơn trả lời hay.
Những chỗ người báo cáo hay bị bất ngờ
Chương trình bị đổi sát ngày. Đại biểu cấp trên báo đến muộn, ban tổ chức đẩy phần báo cáo chính xuống sau tham luận. Khi đó bản đọc của bạn không còn đứng đầu, phần bối cảnh nên cắt bớt. Hỏi lại chương trình chính thức chiều hôm trước.
Thời lượng bị cắt ngay tại chỗ. Các phần trước lố giờ, chủ toạ đề nghị bạn rút còn mười phút. Đã đánh dấu sẵn đoạn có thể bỏ thì không bị động.
Đại biểu cầm bản in khác với bản bạn đọc. Bản in được làm từ dự thảo cũ, bản bạn đọc là bản đã sửa. Khi nộp bản ký, ghi rõ ngày giờ và gọi xác nhận bộ phận in đã nhận đúng bản.
Câu hỏi rơi vào phần của bạn dù người giải trình là thủ trưởng. Chủ toạ có thể mời "bộ phận phụ trách trả lời thêm". Vì vậy dù không được phân công giải trình, vẫn mang theo tệp số liệu dự phòng.
Khen thưởng xen vào giữa. Có nơi đưa phần trao thưởng lên trước thảo luận để đại biểu cấp trên kịp dự. Phần của bạn bị tách làm hai đoạn, nên câu mở đầu khi quay lại cần nhắc người nghe đang ở đâu.
Một buổi hội nghị nhìn từ ghế người báo cáo (ví dụ giả định)
Ví dụ giả định: chuyên viên văn phòng một trung tâm văn hoá được giao đọc báo cáo chuyên đề công khai tài chính tại hội nghị tổng kết năm. Chương trình ban đầu xếp phần này ngay sau báo cáo chính, dành mười phút. Chiều hôm trước, ban tổ chức báo đại biểu Sở đến lúc chín giờ nên phần khen thưởng được đưa lên đầu, các phần sau lùi lại.
Chuyên viên này làm ba việc trong tối hôm đó. Một là cắt phần nhắc lại tổng thu, tổng chi đã có trong báo cáo chính, vì giờ hai phần cách nhau hai mươi phút khen thưởng, người nghe cần một câu nhắc chứ không cần cả đoạn. Hai là đánh dấu hai đoạn có thể bỏ nếu chỉ còn bảy phút. Ba là in thêm một tờ tóm tắt ba con số chính đưa cho thư ký hội nghị, vì biết dự thảo kết luận sẽ phải nhắc tới số tiết kiệm chi.
Sáng hôm sau, phần báo cáo chính lố bốn phút, chủ toạ đề nghị các phần sau rút ngắn. Phần công khai tài chính đọc trong bảy phút rưỡi, không mất con số nào quan trọng. Trong phần thảo luận có một đại biểu hỏi về khoản chi sửa chữa, câu trả lời có sẵn trong tệp dự phòng, mất chưa tới một phút. Không có gì khác thường, và đó chính là kết quả của việc biết phần mình nằm ở đâu.
Câu hỏi thường gặp
Hội nghị tổng kết năm thường gồm những phần nào?
Khung thường gặp gồm khai mạc, báo cáo tổng kết chính, các báo cáo chuyên đề hoặc tham luận, thảo luận, tiếp thu và giải trình, khen thưởng nếu có, kết luận, thông qua nghị quyết hoặc kết luận và bế mạc. Mỗi đơn vị điều chỉnh theo quy chế và hướng dẫn của cấp trên.
Người báo cáo nên nộp bản báo cáo trước hội nghị bao lâu?
Thông thường bản đã ký cần tới bộ phận tổng hợp trước khoảng năm ngày để kịp in và gửi đại biểu. Đơn vị có quy chế gửi tài liệu trước cho đại biểu thì phải tính sớm hơn nữa theo đúng quy chế đó.
Báo cáo chuyên đề có cần nhắc lại tình hình chung không?
Không cần, vì báo cáo chính đã nêu. Báo cáo chuyên đề chỉ cần một câu nối với báo cáo chung rồi đi thẳng vào nội dung chuyên đề, tránh lặp số và kéo dài thời gian.
Nếu chương trình bị đổi sát ngày thì người báo cáo làm gì?
Xin chương trình chính thức mới nhất, xem phần mình đứng trước và sau phần nào, rồi chỉnh câu mở đầu và thời lượng cho phù hợp. Đánh dấu sẵn đoạn có thể bỏ để không bị động khi bị rút ngắn tại chỗ.
Vì sao người báo cáo nên gửi tóm tắt cho thư ký hội nghị?
Thư ký cần biết kết quả chính và chỉ tiêu năm tới để ghi biên bản và soạn dự thảo nghị quyết hoặc kết luận cho khớp. Một tờ tóm tắt giúp tránh tình trạng số trong nghị quyết lệch với số trong báo cáo.
Người báo cáo có phải tham gia tổng duyệt hội nghị không?
Nên tham gia, nhất là khi có trình chiếu hoặc micro không dây. Tổng duyệt giúp bạn biết chỗ ngồi, đường lên bục, cách chuyển trang và thời lượng thực tế của phần mình trong chương trình chung.