TongKet.comTổng Kết
Bố cục và cách viết chung

Giọng văn báo cáo tổng kết: khách quan, có chủ ngữ, câu viết sai và câu sửa lại

Báo cáo tổng kết cần giọng khách quan, câu có chủ ngữ là đơn vị, động từ chỉ việc và số đi kèm. Mười cặp câu viết sai, câu sửa lại và cách tự nghe giọng văn của mình.

A young Vietnamese man in a burgundy hoodie types on a laptop with a blank glowing screen at a home desk late at night, side view, warm desk lamp glow

Giọng văn báo cáo tổng kết đúng là giọng khách quan: câu có chủ ngữ rõ là đơn vị hoặc bộ phận, động từ gọi đúng việc đã làm, có số hoặc ví dụ đi kèm, tính từ đánh giá chỉ đặt sau khi đã có số, và không dùng câu cảm thán, câu hô hào hay lối kể chuyện cá nhân. Một câu báo cáo tốt đọc lên nghe như lời một người đã kiểm tra rồi mới nói.

Người mới viết thường rơi vào một trong hai lối: hoặc viết như diễn văn, nhiều tính từ và câu dài; hoặc viết như nhật ký, kể lần lượt từng việc mình làm. Bài này đưa mười cặp câu sai và câu sửa theo từng lỗi, giải thích vì sao, rồi chỉ cách tự nghe lại giọng văn trước khi gửi bản dự thảo.

Khách quan nghĩa là gì trong một bản báo cáo

Khách quan không có nghĩa là lạnh lùng hay không được khen. Nó có nghĩa là mỗi nhận định đều có căn cứ đặt ngay cạnh, để người đọc tự kiểm được. Câu "đơn vị đã làm tốt công tác tiếp dân" là nhận định không căn cứ. Câu "đơn vị tiếp [số] lượt công dân, giải quyết xong tại chỗ [tỷ lệ], không có đơn thư kéo dài" là căn cứ, và người đọc tự rút ra được nhận định rằng đơn vị làm tốt.

Một cách nghĩ dễ nhớ: số trước, lời khen sau. Khi đã có số, tính từ đánh giá có thể giữ lại nhưng ngắn và đúng mức: "tăng rõ", "đạt kế hoạch", "chưa đạt". Khi không có số, bỏ tính từ, chỉ nêu việc đã làm. Báo cáo dày đặc chữ "tốt", "hiệu quả", "tích cực" mà ít số liệu khiến người đọc nghi ngờ đúng những chỗ đơn vị làm tốt thật.

Khách quan cũng áp cho phần tồn tại. Viết "còn một số hạn chế nhất định" là né tránh; viết "đơn vị đã yếu kém nghiêm trọng" là tự hạ quá mức. Câu đúng mức gọi tên việc và mức độ: "chỉ tiêu [tên] đạt [tỷ lệ], thấp hơn kế hoạch [số] điểm phần trăm".

Mười cặp câu viết sai và câu sửa lại

Sai: "Với tinh thần trách nhiệm cao, tập thể đã nỗ lực hết mình hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ." Sửa: Đơn vị hoàn thành [số] trên [số] chỉ tiêu của kế hoạch năm; [số] chỉ tiêu vượt kế hoạch là [tên chỉ tiêu]. Bỏ tính từ, đưa số.

Sai: "Được triển khai một cách nghiêm túc." Sửa: Phòng [tên] đã tổ chức [số] buổi hướng dẫn, [số] người tham dự. Câu bị động không chủ ngữ làm người đọc không biết ai làm.

Sai: "Em đã đi họp nhiều lần với các tổ để triển khai." Sửa: Ban chấp hành đã họp với [số] tổ để triển khai [việc]. Báo cáo của tập thể dùng chủ ngữ tập thể, không xưng cá nhân.

Sai: "Đã làm được rất rất nhiều việc!" Sửa: Trong năm, chi đoàn tổ chức [số] hoạt động, [số] lượt đoàn viên tham gia. Báo cáo không dùng dấu chấm than, không lặp từ nhấn mạnh.

Sai: "Công tác vệ sinh môi trường được quan tâm và có nhiều chuyển biến." Sửa: Tổ duy trì [số] buổi tổng vệ sinh mỗi tháng; số điểm đổ rác tự phát giảm từ [số] xuống [số]. "Chuyển biến" phải được chỉ ra bằng việc.

Sai: "Một số đồng chí còn chưa thực sự gương mẫu." Sửa: [Số] trên [số] người chưa nộp hồ sơ đúng hạn, ảnh hưởng tới tiến độ chung. Nói việc, không nói phẩm chất.

Sai: "Do khách quan nên chưa đạt." Sửa: Chỉ tiêu [tên] chưa đạt vì [nguyên nhân cụ thể], trong đó phần đơn vị có thể làm tốt hơn là [việc]. Không đổ hết cho khách quan.

Sai: "Năm tới sẽ cố gắng hơn nữa." Sửa: Năm tới, đơn vị phấn đấu [chỉ tiêu có số], bằng cách [giải pháp cụ thể]. Phương hướng phải đo được.

Sai: "Đạt 100% so với kế hoạch đề ra, vượt chỉ tiêu." Sửa: chọn một: đạt đúng 100% là đạt kế hoạch, không phải vượt. Kiểm lại số trước khi chọn chữ.

Sai: "Nhìn chung là ổn, cơ bản hoàn thành." Sửa: Đơn vị hoàn thành [số] trên [số] nhiệm vụ; [số] nhiệm vụ chưa xong là [tên], dự kiến hoàn thành trong [quý]. "Cơ bản" phải nói rõ phần còn lại.

Chủ ngữ: ai làm việc này

Lỗi phổ biến nhất trong báo cáo là câu bị động không có chủ ngữ: "được triển khai", "được quan tâm", "được thực hiện đầy đủ". Người viết dùng lối này vì nghe trang trọng, nhưng người đọc không biết bộ phận nào làm, và tới khi cần hỏi thêm cũng không biết hỏi ai. Một bản báo cáo mà nửa số câu bắt đầu bằng "công tác… được…" là bản đọc mệt và ít thông tin.

Chủ ngữ của báo cáo là đơn vị hoặc bộ phận: "nhà trường", "tổ", "phòng", "ban chấp hành", "chi đoàn", "ban quản trị", "công ty". Ở báo cáo tổng kết cá nhân, chủ ngữ là "bản thân". Báo cáo của lớp học sinh dùng "tập thể lớp" hoặc "chúng em". Khi một việc do nhiều bộ phận cùng làm, nêu bộ phận chủ trì: "phòng [tên] chủ trì, phối hợp với [tên]".

Không cần đổi mọi câu bị động thành chủ động. Câu bị động hợp lý khi trọng tâm là việc chứ không phải người, ví dụ "kế hoạch năm được cấp trên phê duyệt từ tháng [x]". Phép thử: nếu người đọc có thể hỏi "ai làm?" sau câu đó và câu trả lời quan trọng, thì đưa chủ ngữ vào.

Những từ nên dùng tiết kiệm

Các từ sau không sai, nhưng dùng dày đặc thì bản báo cáo nghe rỗng. Mỗi lần gặp, hỏi lại: có số nào đứng cạnh không?

  • "Tích cực", "hiệu quả", "thiết thực": giữ lại khi đã có số chứng minh, bỏ khi không.
  • "Cơ bản", "nhìn chung", "tương đối": che phần chưa làm. Nói rõ phần còn lại thay vì rào trước.
  • "Đáng khích lệ", "đáng ghi nhận", "có nhiều chuyển biến": chỉ ra chuyển biến bằng việc, người đọc tự thấy đáng khích lệ.
  • "Sâu rộng", "đồng bộ", "toàn diện": thường không đo được, hiếm khi cần.
  • "Hơn nữa", "mạnh mẽ hơn", "quyết liệt hơn": hay xuất hiện ở phương hướng nhưng không cho biết làm gì khác năm nay.
  • "Các đồng chí", "quý vị": chỉ dùng trong bản đọc tại hội nghị, không dùng trong văn bản gửi cấp trên.

Không cần xoá sạch các từ này. Chỉ cần sau khi viết xong, dò cả bản tìm từng từ, xem mỗi chỗ có số hoặc việc cụ thể đứng cạnh không. Chỗ nào không có, hoặc thêm số, hoặc bỏ từ.

Câu dài và câu ngắn

Báo cáo hành chính hay có những câu dài ba, bốn dòng, nối nhiều vế bằng dấu phẩy và chữ "đồng thời", "bên cạnh đó", "qua đó". Câu dài không sai, nhưng người đọc dễ quên vế đầu khi tới vế cuối, nhất là khi báo cáo được đọc to tại hội nghị. Quy tắc dễ áp dụng: mỗi câu một ý chính, câu nào vượt quá hai dòng thì thử tách đôi.

Câu kết quả có cấu trúc gọn nhất là "việc – số – ý nghĩa": Tổ đã tổ chức [số] buổi sinh hoạt chuyên đề, [số] lượt giáo viên tham gia, giúp [kết quả cụ thể]. Ba vế, một câu, đủ thông tin. Nếu ý nghĩa cần giải thích dài, tách thành câu sau.

Đừng sang cực ngược lại là viết toàn câu cụt như gạch đầu dòng. Phần đánh giá chung, phần nguyên nhân và bài học cần câu đủ ý để nối được lý do với kết quả. Một bản báo cáo đọc dễ thường xen câu ngắn cho số liệu và câu vừa cho lập luận.

Tự nghe lại giọng văn trước khi gửi

Năm bước này mất khoảng nửa giờ cho một bản mười trang, và bắt được phần lớn lỗi giọng văn.

  1. Đọc to phần kết quả. Chỗ nào bạn phải lấy hơi giữa câu là câu quá dài.
  2. Dò các từ "được" đứng đầu vế. Mỗi chỗ hỏi: ai làm? Thêm chủ ngữ nếu cần.
  3. Dò các tính từ đánh giá. Mỗi chỗ hỏi: số nào đứng cạnh?
  4. Dò các chữ xưng cá nhân. Đổi về chủ ngữ tập thể, trừ báo cáo cá nhân dùng "bản thân".
  5. Đọc riêng phần tồn tại. Nghe có đúng mức không, có đang né hay đang tự hạ quá mức không.

Nếu có thời gian, nhờ một người không thuộc đơn vị đọc một trang bất kỳ và kể lại trang đó nói gì. Người ngoài kể lại được đúng việc và số là giọng văn đã ổn. Nếu họ chỉ kể được "đơn vị làm tốt nhiều việc", trang đó đang thiếu số và thừa tính từ.

Biên tập thử một đoạn của tổ (ví dụ giả định)

Một tổ văn phòng của cơ quan gửi lên đoạn sau cho phần kết quả: "Năm qua, với sự nỗ lực không ngừng, tổ đã làm rất tốt công tác văn thư lưu trữ, công văn đến đi được xử lý kịp thời, hồ sơ được sắp xếp khoa học, gọn gàng, góp phần quan trọng vào thành tích chung của cơ quan." Câu này dài, không chủ ngữ ở các vế, nhiều tính từ, không một con số.

Người tổng hợp hỏi lại tổ ba câu: năm nay bao nhiêu văn bản đến và đi, bao nhiêu văn bản xử lý quá hạn, đã chỉnh lý được bao nhiêu hồ sơ. Tổ trả lời: [2.450] văn bản đến, [1.180] văn bản đi, [12] văn bản xử lý quá hạn so với [30] văn bản năm trước, chỉnh lý xong [85] hộp hồ sơ tồn từ các năm trước.

Đoạn sửa lại: Tổ văn phòng đã tiếp nhận [2.450] văn bản đến, phát hành [1.180] văn bản đi; số văn bản xử lý quá hạn giảm từ [30] xuống [12]. Tổ chỉnh lý xong [85] hộp hồ sơ tồn từ các năm trước, giúp việc tra cứu hồ sơ cũ nhanh hơn. Đoạn mới ngắn hơn, có chủ ngữ, có so sánh cùng kỳ, và lời đánh giá duy nhất là "nhanh hơn" đứng sau số. Số văn bản quá hạn giảm 18, tức giảm 60% so với năm trước, đủ để người đọc tự thấy tổ đã làm tốt mà không cần chữ "rất tốt".

Câu hỏi thường gặp

Báo cáo tổng kết có được dùng câu cảm thán không?

Không nên. Báo cáo là văn bản nêu kết quả và nhận định có căn cứ, dấu chấm than và từ cảm thán làm giảm độ tin cậy. Muốn nhấn mạnh một kết quả, hãy đặt số liệu so sánh cạnh nó.

Báo cáo của tập thể có được xưng em hay mình không?

Không. Báo cáo của đơn vị dùng chủ ngữ tập thể như nhà trường, tổ, ban chấp hành, chi đoàn. Riêng báo cáo của tập thể lớp học sinh có thể dùng chúng em, và báo cáo cá nhân dùng bản thân.

Có nên tránh hẳn câu bị động trong báo cáo?

Không cần tránh hẳn. Câu bị động hợp lý khi trọng tâm là việc, như kế hoạch được phê duyệt. Chỉ đổi sang chủ động khi người đọc cần biết ai làm việc đó để đánh giá hoặc hỏi thêm.

Viết phần tồn tại thế nào để không nặng nề?

Gọi tên việc và mức độ bằng số, nêu nguyên nhân chính, rồi nối sang giải pháp ở phần phương hướng. Cách viết này đúng mức, không né tránh mà cũng không tự hạ, và người đọc thấy đơn vị đã có hướng xử lý.

Từ hiệu quả có bị coi là câu sáo không?

Từ này không sai, chỉ trở thành sáo khi đứng một mình không có số chứng minh. Đặt nó sau một con số cụ thể thì người đọc chấp nhận; dùng liên tục không căn cứ thì người đọc bỏ qua.

Bản đọc tại hội nghị có cần giọng văn khác bản gửi cấp trên không?

Có khác chút ít. Bản đọc được thêm lời chào, câu chuyển ý và câu ngắn hơn để dễ nghe, nhưng số liệu và nhận định phải giữ đúng như bản văn bản, không phóng đại thêm khi đọc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138