Lấy ý kiến dự thảo báo cáo tổng kết hiệu quả nhất khi làm hai vòng: vòng đầu gửi riêng lãnh đạo phụ trách để chốt định hướng và các nhận định lớn, vòng sau gửi các bộ phận hoặc thành viên ban để kiểm số và câu chữ phần của họ; mỗi vòng kèm vài câu hỏi cụ thể và hạn góp ý ghi rõ ngày giờ, rồi ghi mọi ý kiến vào một bảng tiếp thu. Gửi đồng loạt một lần cho tất cả với lời nhắn "mọi người góp ý giúp" thường nhận về hoặc im lặng, hoặc ý kiến trái nhau.
Bài này đi qua từng bước: chọn người nhận, viết thư gửi dự thảo, đặt câu hỏi, tổng hợp ý kiến, xử lý ý kiến trái nhau và ý kiến không tiếp thu được. Áp dụng cho cơ quan, trường học, doanh nghiệp, cũng như ban chấp hành công đoàn, chi đoàn hay ban quản trị chung cư trước hội nghị cư dân.
Vì sao phải lấy ý kiến, kể cả khi bạn tự tin
Báo cáo tổng kết là văn bản của cả đơn vị, không phải của người soạn. Mỗi bộ phận sẽ đọc phần của mình với con mắt rất kỹ: số của họ có đúng không, việc họ làm có được ghi đủ không, tồn tại nêu ở bộ phận họ có công bằng không. Nếu những câu hỏi này chưa được trả lời trước hội nghị, chúng sẽ được hỏi ngay tại hội nghị, trước đông người.
Lấy ý kiến còn bắt được những lỗi người soạn không thể tự thấy: số lấy nhầm cột, tên hoạt động gọi sai, một việc lớn bị bỏ sót vì bộ phận quên ghi vào phiếu. Người làm tổng hợp có kinh nghiệm biết rằng vòng góp ý không phải để xin khen, mà là vòng soát lỗi miễn phí do chính người trong cuộc làm.
Ở đoàn thể và khu dân cư, lấy ý kiến dự thảo còn là cách để các thành viên ban cùng đứng tên báo cáo. Khi bà con chất vấn tại hội nghị, cả ban cùng trả lời được vì ai cũng đã đọc và đồng ý, chứ không để một mình người viết đứng ra giải thích.
Hai vòng góp ý, từng bước
Lịch dưới đây giả định bạn có khoảng một tuần từ khi xong dự thảo tới khi trình ký.
- Vòng 1, gửi lãnh đạo phụ trách. Gửi dự thảo đủ bốn phần kèm một trang ghi ba đến năm câu hỏi cần quyết, ví dụ có nêu tồn tại về [việc] không, chỉ tiêu năm tới chọn mức nào. Hạn trả lời một đến hai ngày.
- Sửa theo vòng 1. Chỉ sửa những gì lãnh đạo đã quyết; chưa đụng tới câu chữ nhỏ.
- Vòng 2, gửi các bộ phận hoặc thành viên ban. Mỗi bộ phận được nhắc rõ phần nào là phần của họ, cần kiểm số và câu chữ ở đâu. Hạn góp ý hai đến ba ngày.
- Tổng hợp ý kiến vào bảng. Mỗi ý kiến một dòng: ai góp, góp chỗ nào, nội dung, tiếp thu hay không, lý do.
- Xử lý ý kiến trái nhau. Chuyển cho người chốt quyết, kèm phương án của từng bên.
- Chốt bản cuối, báo lại người góp ý. Một tin nhắn ngắn cho mỗi người: ý kiến nào đã tiếp thu, ý kiến nào chưa và vì sao.
Bước cuối là bước hay bị bỏ, nhưng nó giữ được thiện chí cho các vòng góp ý năm sau. Người góp ý mà không bao giờ biết ý kiến của mình đi đâu sẽ ngừng góp ý.
Thư gửi dự thảo: câu mẫu và câu hỏi nên đặt
Thư gửi dự thảo nên ngắn, có hạn rõ và có câu hỏi cụ thể. Câu mẫu:
- Kính gửi [người nhận], [người soạn] gửi dự thảo báo cáo tổng kết năm [năm] của [tên đơn vị] để xin ý kiến. Đề nghị [người nhận] đọc kỹ phần [mục] liên quan đến [bộ phận] và gửi ý kiến trước [giờ, ngày]. Quá hạn trên, dự thảo sẽ được hoàn thiện theo các ý kiến đã nhận.
- Số liệu ở mục [số] có khớp với số bộ phận đang theo dõi không?
- Có việc nào bộ phận đã làm trong năm mà dự thảo chưa ghi không?
- Phần tồn tại liên quan đến bộ phận đã nêu đúng mức chưa, nguyên nhân có cần bổ sung không?
- Chỉ tiêu năm tới của bộ phận ở mục [số] có khả thi không, nếu chưa thì đề xuất mức nào?
Câu "quá hạn trên, dự thảo sẽ được hoàn thiện theo các ý kiến đã nhận" có vẻ cứng nhưng rất cần. Nó cho người nhận biết im lặng nghĩa là đồng ý, và cho bạn căn cứ để không phải mở lại bản đã chốt khi có ý kiến đến muộn.
Nếu gửi bản in, đánh số dòng hoặc số đoạn để người góp ý chỉ đúng chỗ. Nếu gửi bản điện tử, đề nghị góp ý theo dạng ghi chú bên lề thay vì sửa thẳng vào văn bản, để bạn còn thấy được bản gốc và quyết có tiếp thu hay không.
Bảng tổng hợp và tiếp thu ý kiến (ví dụ giả định)
Bảng này để người soạn và người chốt cùng nhìn. Nó cũng là hồ sơ để trả lời khi có người hỏi vì sao ý kiến của mình không được đưa vào.
| Người góp | Chỗ góp | Nội dung | Xử lý |
|---|---|---|---|
| Tổ [A] | Mục II.2 | Số lớp tập huấn là [6], dự thảo ghi [5] | Tiếp thu, đã sửa theo danh sách ký |
| Tổ [B] | Mục III.1 | Đề nghị bỏ tồn tại về hồ sơ chậm của tổ | Không tiếp thu: số liệu cho thấy [7] hồ sơ chậm; đã đổi câu cho đúng mức hơn |
| Phó trưởng phòng | Mục IV | Chỉ tiêu năm tới quá cao so với nhân sự | Chuyển người chốt quyết; người chốt giữ chỉ tiêu, bổ sung giải pháp nhân sự |
| Thành viên ban [C] | Toàn bài | Câu văn dài, khó đọc ở phần kết quả | Tiếp thu một phần, đã tách câu ở mục II.1, II.3 |
Để ý dòng thứ hai: ý kiến không tiếp thu vẫn được ghi rõ lý do, và người soạn vẫn tìm phần hợp lý trong ý kiến đó để sửa câu cho đúng mức. Đây là cách xử lý giữ được cả sự thật lẫn quan hệ làm việc.
Những ý kiến khó và cách xử lý
Bộ phận muốn bỏ tồn tại của mình. Không bỏ khi có số liệu. Đề nghị bộ phận cùng viết lại câu cho đúng mức, bổ sung nguyên nhân khách quan nếu có thật, và nối sang giải pháp năm tới.
Bộ phận muốn thêm nhiều thành tích. Hỏi số liệu cho từng thành tích. Có số thì đưa vào, gộp gọn; không có số thì đưa vào dạng việc đã làm, không kèm tính từ đánh giá.
Hai người góp ý trái nhau. Không tự chọn. Gửi người chốt cả hai phương án kèm căn cứ, chờ quyết rồi ghi vào bảng.
Ý kiến tới sau hạn. Nếu là lỗi số liệu thì vẫn sửa, vì sai số là lỗi nặng hơn trễ hạn. Nếu là ý kiến câu chữ thì ghi lại để hoàn thiện bản chính thức sau hội nghị.
Không ai góp ý. Im lặng thường vì không ai biết phải đọc chỗ nào. Gọi điện cho hai ba người chủ chốt, hỏi đúng một câu về phần của họ.
Ý kiến chỉ là sửa giọng văn theo sở thích. Mỗi người có một lối viết riêng. Ý kiến làm câu rõ hơn, đúng hơn thì tiếp thu; ý kiến chỉ đổi từ này sang từ khác cùng nghĩa thì có thể giữ nguyên để bản báo cáo giữ một giọng thống nhất.
Một vòng góp ý ở phòng chuyên môn (ví dụ giả định)
Chị Mai làm chuyên viên tổng hợp ở một phòng chuyên môn cấp tỉnh có bốn bộ phận. Năm trước chị gửi dự thảo một lần cho cả phòng, nhận về mười bảy ý kiến, trong đó hai trưởng bộ phận góp ngược nhau về cùng một chỉ tiêu năm tới. Chị mất hai ngày hoà giải và bản trình ký trễ một ngày so với lịch.
Năm nay chị gửi vòng 1 cho phó trưởng phòng phụ trách, kèm bốn câu hỏi: có nêu tồn tại về tiến độ thẩm định hồ sơ không, chỉ tiêu năm tới giữ hay tăng, có kiến nghị về biên chế không, phần đánh giá chung dùng mức "hoàn thành" hay "hoàn thành tốt". Sáng hôm sau chị nhận đủ bốn câu trả lời, sửa trong nửa buổi.
Vòng 2, chị gửi mỗi bộ phận đúng mục của họ, ghi rõ cần kiểm số ở bảng nào. Chị nhận về chín ý kiến, phần lớn là sửa số và bổ sung việc bị sót. Một bộ phận đề nghị bỏ câu về hồ sơ chậm; chị giữ câu vì có số, nhưng thêm nguyên nhân là bộ phận thiếu một người trong ba tháng, đúng như hồ sơ nhân sự. Bản trình ký xong sớm một ngày so với lịch. Điều thay đổi không phải là chị viết giỏi hơn, mà là các câu hỏi lớn đã được chốt trước khi đưa ra cho nhiều người.
Lấy ý kiến ở đoàn thể và khu dân cư
Ở công đoàn, chi đoàn, các hội, vòng 1 là chủ tịch hoặc bí thư, vòng 2 là các ủy viên ban chấp hành. Thường không cần gửi văn bản trang trọng; một buổi họp ban chấp hành ngắn, đọc lướt dự thảo và ghi ý kiến vào biên bản là đủ. Biên bản ấy cũng là căn cứ cho thấy báo cáo đã được ban chấp hành thống nhất trước khi trình đại hội hoặc hội nghị.
Với tổ dân phố, thôn, ban quản trị chung cư, phần cần lấy ý kiến kỹ nhất là phần thu chi. Trước hội nghị, nên mời một hai người trong ban kiểm tra hoặc đại diện cư dân đối chiếu bảng thu chi với sổ sách và chứng từ. Họ góp ý và ký xác nhận thì tại hội nghị, phần tài chính hiếm khi bị chất vấn.
Một số khu dân cư dán hoặc gửi dự thảo cho bà con đọc trước vài ngày. Cách này tốt khi có nội dung quan trọng cần cư dân biểu quyết, như mức đóng góp năm tới. Khi làm vậy, ghi rõ nơi nhận ý kiến và hạn góp ý, và tại hội nghị dành vài phút báo lại những ý kiến đã nhận và cách ban đã tiếp thu.
Câu hỏi thường gặp
Nên gửi dự thảo báo cáo tổng kết cho những ai góp ý?
Vòng đầu gửi lãnh đạo phụ trách để chốt định hướng và các nhận định lớn. Vòng sau gửi các bộ phận hoặc thành viên ban để kiểm số và câu chữ phần của họ. Gửi đồng loạt một lần dễ nhận về ý kiến trái nhau.
Thời hạn góp ý dự thảo bao lâu là hợp lý?
Một đến hai ngày cho vòng lãnh đạo và hai đến ba ngày cho vòng bộ phận là thường gặp. Ghi hạn bằng giờ và ngày cụ thể trong thư gửi dự thảo, kèm câu nói rõ quá hạn sẽ hoàn thiện theo ý kiến đã nhận.
Có bắt buộc tiếp thu mọi ý kiến góp ý không?
Không bắt buộc. Ý kiến có căn cứ thì tiếp thu, ý kiến trái với số liệu thì không, nhưng phải ghi rõ lý do trong bảng tổng hợp và báo lại người góp. Ý kiến trái nhau thì chuyển người chốt quyết.
Bộ phận đề nghị bỏ phần tồn tại của họ thì xử lý thế nào?
Giữ phần tồn tại nếu có số liệu chứng minh, nhưng mời bộ phận cùng sửa câu cho đúng mức, bổ sung nguyên nhân khách quan có thật và giải pháp năm tới. Cách này giữ được sự thật mà vẫn công bằng với bộ phận.
Ý kiến gửi về sau khi đã trình ký thì làm sao?
Nếu phát hiện sai số liệu thì báo người ký và sửa, vì sai số là lỗi nặng. Nếu chỉ là câu chữ, ghi lại để hoàn thiện bản chính thức sau hội nghị, không mở lại bản đã trình ký.
Ban quản trị chung cư có cần lấy ý kiến cư dân trước hội nghị không?
Nên làm khi có nội dung cần cư dân biểu quyết, như mức đóng góp hay kế hoạch sửa chữa lớn. Ít nhất nên mời đại diện cư dân đối chiếu bảng thu chi với chứng từ trước hội nghị.