Trả lời góp ý, chất vấn tại hội nghị tổng kết gọn nhất theo bốn bước: ghi đủ từng ý kiến kèm người hỏi, gom các ý cùng nội dung thành nhóm, trả lời theo nhóm bằng câu ngắn có số liệu, và với việc chưa trả lời được thì nói rõ ai sẽ trả lời, bằng cách nào, khi nào. Câu trả lời tốt không cần dài, cần đúng và có hẹn rõ ràng.
Phần tiếp thu, giải trình là chỗ hội nghị đánh giá thật sự báo cáo có đáng tin hay không. Bài này dành cho người được giao đứng lên trả lời, thủ trưởng hoặc người phụ trách phần việc bị hỏi: cách chuẩn bị trước, cách ghi trong lúc nghe, cách đáp bốn loại ý kiến hay gặp, và những câu nói nên tránh.
Chuẩn bị trước khi có ai hỏi
Phần lớn câu hỏi ở hội nghị tổng kết đoán được từ trước. Chúng rơi vào ba chỗ: chỉ tiêu chưa đạt, số liệu thay đổi lớn so với năm trước, và việc liên quan trực tiếp tới quyền lợi người nghe như thu nhập, chế độ, điều kiện làm việc, các khoản đóng góp. Đọc lại báo cáo của mình với con mắt của người khó tính nhất trong hội trường, đánh dấu mọi chỗ có thể bị hỏi "vì sao".
Với mỗi chỗ đánh dấu, viết sẵn hai đến ba dòng trả lời và con số đi kèm. Gom tất cả vào một tệp số liệu dự phòng, in ra một hai trang, có thể kẹp sau bản đọc. Tệp này nên có: số liệu chi tiết theo bộ phận hoặc theo tháng, số so sánh nhiều năm, các khoản thu chi liên quan quyền lợi, và tình trạng các kiến nghị từ hội nghị năm trước.
Mục cuối cùng hay bị quên mà lại hay bị hỏi nhất. Đại biểu nhớ rất rõ năm ngoái mình đã kiến nghị gì. Nếu năm nay có người hỏi "kiến nghị năm trước về [việc] giải quyết tới đâu", bạn cần trả lời ngay được: đã làm, đang làm tới bước nào, hay chưa làm và vì sao.
Cuối cùng, thống nhất trước với chủ toạ: ai trả lời nhóm câu hỏi nào, câu nào vượt thẩm quyền thì chủ toạ ghi nhận để kiến nghị lên cấp trên, câu nào cần trả lời bằng văn bản sau hội nghị.
Nếu đơn vị có hộp thư góp ý hoặc phiếu lấy ý kiến gửi trước hội nghị, đọc hết các phiếu đó trước một ngày. Những ý kiến viết trên phiếu thường chính là những câu sẽ được hỏi lại trên hội trường, có khi gay gắt hơn. Trả lời trước một phần trong báo cáo, hoặc chuẩn bị sẵn câu trả lời cho từng nhóm phiếu, giúp phần thảo luận bớt bất ngờ và đại biểu thấy ý kiến gửi trước đã được đọc thật.
Ghi ý kiến trong lúc thảo luận
Đừng ghi theo kiểu chép lời. Kẻ sẵn một trang bốn cột như dưới đây, mỗi ý kiến một dòng. Số liệu trong ví dụ là giả định.
| Người nêu | Ý chính (một dòng) | Nhóm | Trả lời bằng gì |
|---|---|---|---|
| Đại biểu tổ sản xuất 2 | Vì sao số giờ làm thêm tăng mà tiền làm thêm tháng mười chậm | Thu nhập | Số giờ, ngày chi thực tế |
| Đại biểu bộ phận kho | Điều kiện thông gió ở kho chưa cải thiện như hứa năm trước | Điều kiện làm việc | Tình trạng kiến nghị năm trước |
| Đại biểu tổ sản xuất 1 | Đề nghị tăng ca không quá hai buổi mỗi tuần | Thu nhập | Ghi nhận, đưa vào dự thảo |
| Đại biểu văn phòng | Số liệu tỷ lệ nghỉ việc trong báo cáo khác bảng phụ lục | Số liệu | Kiểm tra ngay, đính chính |
| Đại biểu tổ sản xuất 3 | Góp ý báo cáo nên tách riêng phần an toàn lao động | Hình thức báo cáo | Cảm ơn, tiếp thu năm sau |
Cột "Nhóm" là chìa để trả lời gọn. Năm ý kiến trên gom được thành bốn nhóm, trong đó nhóm thu nhập có hai ý. Khi đứng lên, bạn trả lời theo nhóm, không theo thứ tự người hỏi, và nhắc tên người hỏi để họ biết ý mình đã được nghe.
Bốn loại ý kiến và cách đáp từng loại
Câu hỏi về số liệu. Trả lời bằng con số, ngắn, có mốc so sánh. Nếu phát hiện báo cáo có số sai, nhận ngay và đính chính: Đại biểu phát hiện đúng; số đúng là [số], bộ phận tổng hợp sẽ sửa trong bản lưu. Nhận sai một con số làm báo cáo đáng tin hơn, cãi lấy được thì ngược lại.
Câu hỏi "vì sao chưa làm được". Nêu nguyên nhân chính, phân rõ phần thuộc về đơn vị và phần khách quan, rồi nói việc sẽ làm. Đừng chỉ nêu khách quan, hội trường sẽ nghe ra ngay.
Góp ý, đề xuất. Ghi nhận cụ thể, nói rõ sẽ đưa vào đâu: dự thảo nghị quyết, kế hoạch năm tới, hay sẽ nghiên cứu thêm. Câu "xin tiếp thu" trơn không đủ, người góp ý cần biết ý mình đi về đâu.
Ý kiến bức xúc, lời lẽ nặng. Bỏ qua lời lẽ, trả lời vào phần việc. Cảm ơn đại biểu đã nói thẳng, nêu sự việc, nêu điều đơn vị sẽ làm. Không tranh luận tay đôi trên hội trường; nếu cần trao đổi riêng, hẹn rõ thời gian.
Câu mẫu dùng được ngay
Thay phần trong ngoặc vuông bằng thông tin thật. Chủ ngữ là đơn vị hoặc ban chấp hành, không xưng cá nhân.
- Đơn vị xin trả lời theo [số] nhóm ý kiến: [nhóm 1], [nhóm 2], [nhóm 3].
- Về ý kiến của đại biểu [bộ phận] liên quan tới [việc]: tính đến hết tháng [số], [số liệu]. Nguyên nhân chính là [nguyên nhân]. Trong quý [số] năm tới, đơn vị sẽ [việc cụ thể].
- Đại biểu chỉ ra đúng chỗ chưa khớp giữa báo cáo và phụ lục. Số đúng là [số]; bản báo cáo lưu hồ sơ sẽ được đính chính.
- Đề xuất của đại biểu [bộ phận] về [nội dung] xin được đưa vào dự thảo [nghị quyết, kết luận] để hội nghị biểu quyết.
- Nội dung [việc] thuộc thẩm quyền của [cấp trên]; đơn vị ghi nhận và sẽ có văn bản kiến nghị trước ngày [ngày].
- Câu hỏi về [việc] cần đối chiếu thêm số liệu. Bộ phận [tên] sẽ trả lời bằng văn bản, gửi tới các tổ trước ngày [ngày].
Câu cuối là câu hẹn. Hẹn thì phải ghi vào biên bản và phải làm đúng hạn. Một lời hẹn bị quên sẽ quay lại thành câu chất vấn ở hội nghị năm sau, nặng hơn nhiều.
Một phần giải trình được làm lại (ví dụ giả định)
Ví dụ giả định: hội nghị người lao động của một công ty may khoảng hai trăm người. Năm trước, phần giải trình do giám đốc đứng trả lời từng ý theo thứ tự, mười hai ý kiến mất bốn mươi phút, nhiều câu trả lời bắt đầu bằng "cái này anh em hiểu cho". Cuối buổi, ba kiến nghị về tiền làm thêm và thông gió nhà xưởng được hẹn "sẽ xem xét", không ghi thời hạn.
Năm nay, phòng hành chính chuẩn bị tệp dự phòng từ một tuần trước, có riêng một trang tình hình giải quyết ba kiến nghị năm trước: một đã làm xong, một đang làm tới bước lắp đặt, một chưa làm vì phải chờ kinh phí quý một. Trong lúc thảo luận, thư ký và trưởng phòng hành chính ghi theo bảng bốn cột. Mười một ý kiến được gom thành bốn nhóm.
Phần giải trình mất mười tám phút. Giám đốc trả lời nhóm thu nhập và điều kiện làm việc, trưởng phòng hành chính trả lời nhóm số liệu, chủ tịch công đoàn trả lời nhóm chăm lo đời sống. Hai câu hỏi cần đối chiếu số được hẹn trả lời bằng văn bản trong mười ngày, có ghi vào biên bản. Không ai phải hỏi lại lần thứ hai trên hội trường.
Những câu nên tránh khi giải trình
"Vấn đề này báo cáo đã nêu rồi" là câu làm người hỏi mất mặt trước hội trường, dù đúng là báo cáo đã nêu. Thay bằng: Báo cáo đã nêu ở mục [số]; xin nói rõ thêm là [chi tiết]. Người hỏi có thể chưa đọc kỹ, hoặc đọc rồi mà chưa thấy đủ.
"Cái này do khách quan" mà không nói thêm gì là câu bị nghe như né. "Đơn vị sẽ xem xét" không kèm thời gian là câu bị nghe như hứa suông. "Đề nghị đại biểu gặp riêng" ngay khi bị hỏi mà chưa trả lời gì là câu bị nghe như đóng cửa. Ba câu này không sai về nội dung, chỉ thiếu vế sau.
Tránh trả lời dài hơn câu hỏi quá nhiều. Một câu hỏi một dòng thì trả lời chừng một phút. Nếu thấy mình đã nói quá hai phút cho một ý, dừng lại, nói phần còn lại sẽ có trong văn bản trả lời. Tránh luôn việc đọc lại nguyên đoạn báo cáo để trả lời, vì người hỏi đã có bản in trong tay.
Ở trường học, khi phụ huynh hay giáo viên hỏi về kết quả học tập, chỉ trả lời theo tỷ lệ chung, không nêu tên em nào, không so lớp này với lớp kia trước hội trường.
Sau hội nghị: khép lại các lời hẹn
Trong ngày làm việc tiếp theo, đối chiếu tờ ghi bốn cột của bạn với biên bản của thư ký. Mỗi ý kiến phải có một dòng trong biên bản: đã trả lời tại chỗ, đã đưa vào nghị quyết hoặc kết luận, hay hẹn trả lời sau. Chỗ nào biên bản thiếu, báo thư ký bổ sung trước khi biên bản được ký.
Lập một danh sách việc hẹn: nội dung, bộ phận phụ trách, hạn trả lời, hình thức trả lời. Gửi danh sách này cho lãnh đạo và các bộ phận liên quan. Đến hạn, văn bản trả lời gửi về các tổ hoặc niêm yết theo cách đơn vị vẫn làm, và lưu một bản cùng hồ sơ hội nghị.
Đầu năm sau, khi chuẩn bị báo cáo tổng kết kế tiếp, mở lại danh sách này đầu tiên. Đưa vào báo cáo một đoạn ngắn về kết quả giải quyết kiến nghị năm trước. Đó là đoạn mà người nghe nhớ lâu nhất, và là cách chắc nhất để phần thảo luận năm sau bớt căng.
Câu hỏi thường gặp
Ai là người trả lời ý kiến tại hội nghị tổng kết?
Thường là thủ trưởng hoặc người chủ trì, và người phụ trách phần việc bị hỏi được mời trả lời thêm. Việc phân công nên thống nhất với chủ toạ trước hội nghị để không ai bị bất ngờ.
Có phải trả lời từng ý kiến theo đúng thứ tự người hỏi không?
Không bắt buộc. Gom các ý cùng nội dung thành nhóm và trả lời theo nhóm sẽ gọn và rõ hơn, miễn là nhắc tên người hỏi để họ biết ý kiến của mình đã được tiếp nhận.
Gặp câu hỏi chưa có số liệu để trả lời thì làm sao?
Nói thẳng là cần đối chiếu thêm, nêu rõ bộ phận nào sẽ trả lời, bằng văn bản hay hình thức nào và hạn là ngày nào. Lời hẹn đó cần được ghi vào biên bản hội nghị.
Báo cáo bị đại biểu phát hiện sai số liệu thì xử lý thế nào?
Kiểm tra nhanh, nếu đúng là sai thì nhận ngay, nêu con số đúng và cho biết bản lưu sẽ được đính chính. Thẳng thắn nhận sai làm hội nghị tin báo cáo hơn là cố giải thích cho qua.
Ý kiến vượt thẩm quyền của đơn vị thì trả lời ra sao?
Nói rõ nội dung đó thuộc thẩm quyền cấp nào, đơn vị ghi nhận và sẽ kiến nghị bằng văn bản trong thời hạn cụ thể. Sau đó cần báo lại kết quả kiến nghị cho người lao động hoặc đại biểu.
Có nên tranh luận với đại biểu có lời lẽ gay gắt không?
Không nên tranh luận tay đôi trên hội trường. Trả lời vào phần sự việc, cảm ơn đại biểu đã nói thẳng, nêu việc đơn vị sẽ làm và nếu cần thì hẹn trao đổi riêng vào thời gian cụ thể.