Trình bày báo cáo tổng kết trong hội nghị trực tuyến cần ngắn hơn bản đọc ở hội trường chừng một phần năm, có câu chuyển rõ sau mỗi phần, nói về phía ống kính chứ không nhìn khuôn hình của mình, và chia sẻ màn hình bằng một bộ trình chiếu đơn giản, ít trang. Người nghe qua màn hình mất tập trung nhanh hơn người ngồi trong hội trường.
Đường truyền, thiết bị, phòng điểm cầu là việc của bộ phận kỹ thuật và hậu cần. Bài này chỉ dành cho người phải nói: cách sửa bản đọc cho hợp với màn hình, cách ngồi và nhìn, cách trình chiếu khi người nghe ở nhiều điểm cầu, và cách xử lý phần câu hỏi khi có độ trễ. Kèm danh sách tự soát trước giờ vào phòng họp.
Người nghe qua màn hình khác người ngồi trong hội trường
Ở hội trường, đại biểu có không khí chung: thấy người bên cạnh chăm chú, thấy chủ toạ ngồi đó, ngại làm việc riêng. Qua màn hình, mỗi người ngồi ở một phòng, một điểm cầu, hoặc ở nhà, trước mặt có máy tính đang mở thư, điện thoại đang rung. Sự chú ý của họ ngắn hơn và dễ đứt hơn. Một đoạn số liệu dài ba phút ở hội trường còn nghe được, qua màn hình thì sau một phút người ta đã chuyển sang việc khác.
Thứ hai, âm thanh qua đường truyền mất bớt chi tiết. Giọng bị nén, tiếng vang trong phòng to hơn, chữ cuối câu dễ mất. Người nghe phải cố gắng hơn để hiểu, nên mệt nhanh hơn. Câu dài với nhiều mệnh đề phụ là thứ khó theo nhất.
Thứ ba, người nói không thấy phản ứng của người nghe. Ở hội trường, bạn thấy ngay khi cả phòng bắt đầu lơ đãng và có thể đổi nhịp. Qua màn hình, nhất là khi điểm cầu tắt hình, bạn nói vào khoảng trống. Vì vậy bản đọc phải được thiết kế sẵn để giữ người nghe, không thể trông vào ứng biến.
Thứ tư, thời gian chờ giữa các phần dài hơn: chuyển người nói, bật tắt micro, chia sẻ màn hình, mỗi lần mất vài chục giây. Nếu chương trình có năm người báo cáo, tổng thời gian chuyển có thể lên tới năm phút. Ban tổ chức thường bù lại bằng cách rút thời lượng của từng người, nên bản đọc ngắn từ đầu sẽ không bị ép cắt vội lúc đang nói.
Sửa bản đọc hội trường thành bản đọc trực tuyến
Lấy bản đọc đã rút gọn cho hội trường, sửa thêm theo các điểm dưới đây. Thời lượng trong ví dụ là giả định cho báo cáo chính.
| Điểm cần sửa | Bản đọc hội trường | Bản đọc trực tuyến |
|---|---|---|
| Thời lượng | 15 phút | 12 phút, phần còn lại dành cho câu hỏi từ điểm cầu |
| Câu mở | Chào đại biểu, nêu bốn phần của báo cáo | Thêm một câu xác nhận âm thanh và nói rõ tài liệu đã gửi tới các điểm cầu |
| Câu chuyển | Một câu giữa hai phần lớn | Một câu giữa hai phần lớn và một câu nhắc đang ở phần nào sau mỗi ba bốn phút |
| Số liệu | Mười hai đến mười lăm con số | Tám đến mười con số, số còn lại để trên trang trình chiếu |
| Ví dụ | Một ví dụ kể trong ba câu | Giữ nguyên, đây là đoạn người nghe qua màn hình nhớ nhất |
| Câu kết | Nhắc ba việc trọng tâm | Nhắc ba việc trọng tâm và nói rõ cách gửi ý kiến: giơ tay trên hệ thống, hay điểm cầu đăng ký phát biểu |
Câu nhắc "đang ở phần nào" nghe có vẻ thừa, nhưng qua màn hình rất cần, vì luôn có người vừa quay lại sau khi nghe điện thoại. Mẫu: Báo cáo đang ở phần thứ hai, những việc chưa đạt; phần này có [số] nội dung.
Ngồi, nhìn và nói trước ống kính
Đặt ống kính ngang tầm mắt. Kê máy tính lên cho ống kính ngang mắt, không để thấp nhìn từ dưới lên. Ngồi cách chừng một sải tay, khuôn hình thấy từ ngực trở lên.
Nhìn vào ống kính ở những câu quan trọng. Không ai nhìn ống kính được suốt mười hai phút khi phải đọc. Nhưng câu mở, các câu kết luận, con số chính và ba việc trọng tâm cuối bài thì nhìn thẳng vào ống kính. Với người nghe, đó là lúc bạn nói với họ.
Đặt bản đọc sát dưới ống kính. Dán hoặc kẹp bản đọc ngay phía dưới hoặc cạnh ống kính, để mắt đi xuống ít nhất. Bản đọc để trên bàn khiến người nghe chỉ thấy đỉnh đầu bạn.
Ánh sáng từ phía trước. Ngồi quay mặt về cửa sổ hoặc đèn, không ngồi quay lưng vào cửa sổ. Ngược sáng thì mặt tối, người nghe khó theo và có cảm giác xa cách.
Nói chậm hơn ở hội trường một chút. Đường truyền có độ trễ và nén tiếng, nói nhanh là mất chữ. Dừng rõ hơn sau mỗi con số, đặc biệt khi có điểm cầu đang ghi biên bản.
Một lần báo cáo qua điểm cầu (ví dụ giả định)
Ví dụ giả định: trưởng một trạm y tế phường được mời báo cáo tham luận tại hội nghị tổng kết trực tuyến của Sở, có khoảng ba mươi điểm cầu. Bản tham luận viết cho hội trường dài tám phút. Hôm trước, chị đọc thử qua phòng họp trực tuyến với một đồng nghiệp ngồi ở phòng bên cạnh, và nhận ra ba chuyện: mỗi lần cúi xuống giấy là đồng nghiệp chỉ thấy đỉnh đầu; đoạn số liệu tiêm chủng có sáu con số liền nhau thì nghe qua loa máy tính không còn nhớ được con số nào; và ở phút thứ năm, chị không biết người nghe còn theo hay không.
Chị sửa ba chỗ. Kê máy tính lên chồng sách cho ống kính ngang mắt, kẹp bản đọc ngay dưới ống kính. Cắt đoạn số liệu còn hai con số, bốn con số còn lại đưa lên một trang trình chiếu duy nhất, chữ to. Thêm một câu nhắc ở giữa bài: Phần tiếp theo, trạm xin nêu hai việc chưa làm được và một đề xuất. Bản đọc còn sáu phút rưỡi.
Hôm hội nghị, đường truyền ở điểm cầu của trạm chập chờn đúng lúc chia sẻ màn hình. Chị nói các điểm cầu xem tệp đã gửi trước, trang số hai, rồi đọc tiếp, không mất quá mười giây. Trong phần hỏi đáp, một điểm cầu hỏi về đề xuất của trạm; chị nhắc lại câu hỏi trước khi trả lời, và thư ký Sở ghi đúng nội dung vào biên bản.
Trình chiếu khi người nghe ở nhiều điểm cầu
Nguyên lý làm trang trình chiếu giống như ở hội trường, nhưng có vài điểm riêng vì người xem nhìn trên màn hình máy tính, có khi trên điện thoại.
- Cỡ chữ vẫn phải lớn: một số người theo dõi bằng điện thoại, khung hình chia sẻ bị thu nhỏ.
- Ít trang hơn, mỗi trang để lâu hơn: chuyển trang quá nhanh, đường truyền chậm ở điểm cầu sẽ hiện trễ cả trang.
- Trang đầu nên để sẵn trước giờ họp, để các điểm cầu kiểm tra thấy hình và đọc được chữ.
- Ghi số trang to ở góc mỗi trang: khi có câu hỏi, đại biểu điểm cầu nói được "ở trang số [số]".
- Chia sẻ đúng cửa sổ trình chiếu, không chia sẻ toàn màn hình, để không lộ thư, tin nhắn hay tệp khác.
- Gửi trước tệp trình chiếu dạng chỉ xem cho các điểm cầu, phòng khi chia sẻ màn hình bị lỗi.
Nếu chia sẻ màn hình hỏng giữa chừng, đừng dừng cả hội nghị để sửa. Nói Xin mời các điểm cầu theo dõi tệp đã gửi trước, đang ở trang [số], rồi đọc tiếp. Bản đọc viết tốt thì không có trang trình chiếu vẫn trọn vẹn.
Phần câu hỏi từ các điểm cầu
Độ trễ đường truyền làm phần hỏi đáp trực tuyến dễ rối: hai điểm cầu cùng bật micro, người hỏi nói chưa xong thì đã có người trả lời, câu hỏi bị mất chữ. Cách làm gọn nhất là chủ toạ gọi lần lượt từng điểm cầu, mỗi điểm cầu nêu hết các câu hỏi của mình, người trả lời ghi lại rồi trả lời theo nhóm sau khi đã nghe hết một lượt.
Khi nghe câu hỏi không rõ, nhắc lại câu hỏi bằng lời của mình trước khi trả lời: Điểm cầu [tên] hỏi về [nội dung], xin được trả lời như sau. Câu nhắc này giúp kiểm tra mình nghe đúng, và giúp các điểm cầu khác, vốn có thể không nghe rõ câu hỏi, hiểu bạn đang trả lời gì.
Đề nghị các điểm cầu gửi thêm câu hỏi bằng chữ qua khung trò chuyện hoặc qua thư ký, nhất là câu hỏi có số liệu. Câu hỏi bằng chữ không bị mất do đường truyền, và thư ký có ngay nội dung để đưa vào biên bản. Câu nào chưa trả lời kịp trong giờ họp thì hẹn trả lời bằng văn bản, ghi rõ hạn.
Danh sách tự soát ba mươi phút trước giờ họp
Bộ phận kỹ thuật lo đường truyền và điểm cầu; danh sách dưới đây là phần riêng của người trình bày.
- Vào phòng họp sớm, thử tiếng với người phụ trách kỹ thuật: nói vài câu ở giọng đọc thật, hỏi điểm cầu xa nhất nghe có rõ không.
- Thử chia sẻ cửa sổ trình chiếu, chuyển hai trang, hỏi điểm cầu có thấy kịp không.
- Tắt thông báo trên máy, tắt các chương trình không cần, đóng các cửa sổ có thông tin riêng.
- Đặt điện thoại ở chế độ im lặng, để xa micro.
- Kiểm tra ánh sáng: mặt sáng, không ngược sáng; nền sau lưng gọn gàng, trơn.
- Đặt bản đọc sát dưới ống kính, cốc nước trong tầm tay nhưng không trong khuôn hình.
- Tắt micro khi chưa đến lượt nói, và nhớ bật lại trước câu đầu tiên. Lỗi "nói khi micro đang tắt" vẫn là lỗi phổ biến nhất của hội nghị trực tuyến.
Nếu hội nghị kết hợp, một phần đại biểu ngồi ở hội trường chính, một phần ở điểm cầu, hãy nhớ người ở điểm cầu chỉ nghe được qua micro. Khi đại biểu trong hội trường hỏi mà không cầm micro, nhắc lại câu hỏi trước khi trả lời.
Câu hỏi thường gặp
Báo cáo tổng kết trong hội nghị trực tuyến nên dài bao nhiêu?
Nên ngắn hơn bản đọc ở hội trường chừng một phần năm, ví dụ từ 15 phút xuống khoảng 12 phút. Người nghe qua màn hình mất tập trung nhanh hơn, phần thời gian dư nên dành cho câu hỏi từ các điểm cầu.
Khi trình bày trực tuyến nên nhìn vào đâu?
Nhìn vào ống kính ở những câu quan trọng như câu mở, câu kết luận, con số chính và phần kết. Đặt bản đọc ngay sát dưới ống kính để khi đọc mắt đi xuống ít nhất.
Có nên chia sẻ toàn bộ màn hình khi trình chiếu báo cáo không?
Không nên, chỉ chia sẻ cửa sổ trình chiếu để không lộ thư, tin nhắn hay tệp khác trên máy. Nên gửi trước tệp trình chiếu cho các điểm cầu để phòng khi chia sẻ màn hình bị lỗi.
Câu hỏi từ điểm cầu nghe không rõ thì xử lý thế nào?
Nhắc lại câu hỏi bằng lời của mình trước khi trả lời để kiểm tra đã hiểu đúng, đồng thời giúp các điểm cầu khác theo kịp. Nếu vẫn chưa rõ, đề nghị điểm cầu gửi câu hỏi bằng chữ qua thư ký.
Trình chiếu bị lỗi giữa chừng thì có nên dừng lại sửa không?
Không nên dừng cả hội nghị. Mời các điểm cầu theo dõi tệp đã gửi trước, nói rõ đang ở trang số mấy, rồi tiếp tục đọc theo bản đọc. Bộ phận kỹ thuật sửa song song.
Hội nghị kết hợp trực tiếp và trực tuyến cần lưu ý gì khi báo cáo?
Nhớ rằng người ở điểm cầu chỉ nghe được qua micro. Luôn nói vào micro, và khi đại biểu trong hội trường hỏi mà không có micro, nhắc lại câu hỏi trước khi trả lời để điểm cầu cùng nghe.