Một báo cáo tổng kết năm dùng được cho hầu hết đơn vị có bốn phần: đặc điểm tình hình, kết quả thực hiện nhiệm vụ, tồn tại hạn chế kèm nguyên nhân và bài học, phương hướng nhiệm vụ năm tới, cộng thêm phần kiến nghị nếu có việc cần cấp trên giải quyết. Trường học, cơ quan, doanh nghiệp, công đoàn hay tổ dân phố đều đi theo trục đó; chỗ khác nhau nằm ở tên các mục con trong phần kết quả và ở người nhận báo cáo.
Bài này đưa bạn khung đầy đủ dưới dạng dàn ý đánh số, bảng "phần nào viết gì" kèm câu mẫu điền được, rồi chỉ cách co giãn khung cho từng loại đơn vị. Nếu bạn được giao viết báo cáo cuối năm lần đầu, đọc xong bài này bạn có thể mở một trang giấy trắng và dựng được bộ khung trước khi có số liệu.
Vì sao khung bốn phần đứng vững ở mọi nơi
Báo cáo tổng kết trả lời bốn câu hỏi mà người đọc nào cũng đặt ra, dù đó là hiệu trưởng, chủ tịch UBND xã hay ban giám đốc công ty: năm qua đơn vị làm việc trong điều kiện nào, làm được gì, chưa làm được gì và vì sao, năm tới định làm gì. Bốn phần của khung chính là bốn câu hỏi ấy xếp theo thứ tự thời gian, từ đầu năm đến cuối năm rồi sang năm sau.
Khi bạn giữ đúng thứ tự này, người đọc biết phải tìm thông tin ở đâu. Cấp trên đọc nhiều báo cáo cùng lúc thường lật thẳng tới phần tồn tại và phần kiến nghị, vì đó là nơi họ phải ra quyết định. Nếu bạn trộn tồn tại vào giữa phần kết quả, họ phải đọc cả bản mới thấy, và nhiều khi bỏ sót đúng chỗ đơn vị cần được hỗ trợ.
Khung bốn phần cũng giúp chính bạn khi viết. Mỗi tư liệu gom về, dù là bảng số của tổ chuyên môn hay biên bản họp của ban quản trị chung cư, đều có chỗ để bỏ vào. Tư liệu nào không gắn được vào phần nào thì nhiều khả năng nó không cần có mặt trong báo cáo, hoặc chỉ nên nằm ở phụ lục.
Dàn ý đầy đủ, đánh số để chép ra dùng
Đây là dàn ý ở mức chi tiết nhất. Đơn vị nhỏ có thể gộp mục, nhưng đừng bỏ phần nào trong bốn phần chính.
- Phần mở đầu (không đánh số): một đoạn ngắn nêu căn cứ viết báo cáo, ví dụ kế hoạch năm của đơn vị và hướng dẫn của cấp trên, cùng phạm vi thời gian báo cáo.
- I. Đặc điểm tình hình. 1. Khái quát về đơn vị: quy mô, nhân sự, nhiệm vụ chính. 2. Thuận lợi. 3. Khó khăn. Mỗi ý thuận lợi, khó khăn phải là việc cụ thể của năm này, không phải câu dùng được cho năm nào cũng đúng.
- II. Kết quả thực hiện nhiệm vụ. Chia theo các nhiệm vụ đã đề ra trong kế hoạch đầu năm, mỗi nhiệm vụ một mục con: việc đã làm, số liệu so với kế hoạch, ý nghĩa. Cuối phần có đoạn đánh giá chung.
- III. Tồn tại, hạn chế và nguyên nhân. 1. Tồn tại, hạn chế. 2. Nguyên nhân khách quan. 3. Nguyên nhân chủ quan. 4. Bài học kinh nghiệm.
- IV. Phương hướng, nhiệm vụ năm tới. 1. Mục tiêu chung. 2. Chỉ tiêu cụ thể. 3. Nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm.
- V. Kiến nghị, đề xuất (nếu có): việc gì, gửi ai, cần giải quyết trước thời điểm nào.
- Phần kết: một câu nêu báo cáo được thông qua ở đâu hoặc trình ai, rồi nơi nhận, chữ ký.
Nếu cấp trên đã gửi đề cương kèm hướng dẫn, đề cương đó thắng dàn ý này. Khi ấy bạn chỉ dùng dàn ý ở trên để kiểm xem đề cương có bỏ sót phần nào mà đơn vị muốn nói hay không, rồi đưa nội dung đó vào mục gần nhất trong đề cương.
Phần nào viết gì, câu mẫu điền được
Câu mẫu trong cột thứ ba để trong ngoặc vuông những chỗ bạn thay bằng thông tin của đơn vị mình.
| Phần | Viết gì | Câu mẫu |
|---|---|---|
| Mở đầu | Căn cứ, phạm vi thời gian | Thực hiện kế hoạch số [số] của [tên đơn vị], [tên đơn vị] báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ từ [ngày] đến [ngày] như sau. |
| Đặc điểm tình hình | Quy mô, điều kiện riêng của năm | Năm nay đơn vị có [số] người, giảm [số] người so với năm trước do [lý do]. |
| Kết quả | Việc – số – so kế hoạch | Đơn vị đã [việc], đạt [số] trên kế hoạch [số], bằng [tỷ lệ] kế hoạch năm. |
| Tồn tại | Việc chưa đạt, mức độ | Chỉ tiêu [tên chỉ tiêu] mới đạt [tỷ lệ], chưa đạt kế hoạch đề ra. |
| Nguyên nhân | Tách khách quan, chủ quan | Nguyên nhân chủ quan là [việc đơn vị làm chưa tốt]; nguyên nhân khách quan là [điều kiện ngoài tầm tay]. |
| Phương hướng | Mục tiêu, chỉ tiêu, giải pháp | Năm tới, đơn vị phấn đấu [chỉ tiêu có số], tập trung [hai đến ba giải pháp]. |
| Kiến nghị | Việc cần cấp trên giải quyết | Đề nghị [cơ quan cấp trên] xem xét [việc cụ thể] trước [thời điểm]. |
Câu mẫu chỉ là bộ xương. Sau khi điền, đọc lại xem câu có còn đúng với đơn vị bạn không; một câu điền xong mà đem dán sang báo cáo của đơn vị khác vẫn đúng là câu chưa đủ cụ thể.
Co giãn khung theo từng loại đơn vị
Ở trường học, phần kết quả thường chia theo mảng: công tác dạy và học, giáo dục đạo đức kỹ năng, xây dựng đội ngũ, cơ sở vật chất, phối hợp với cha mẹ học sinh. Kết quả học tập nói theo tỷ lệ chung của trường hoặc của khối, không nêu tên em nào, không xếp em này hơn em kia.
Ở cơ quan nhà nước và đơn vị sự nghiệp, phần kết quả bám vào chức năng nhiệm vụ được giao và các chương trình, kế hoạch cấp trên triển khai trong năm. Doanh nghiệp chia theo kinh doanh, sản xuất, tài chính, nhân sự. Công đoàn, chi đoàn, hội chia theo các phong trào và hoạt động chăm lo hội viên. Tổ dân phố, thôn, ban quản trị chung cư chia theo vệ sinh môi trường, an ninh trật tự, các khoản đóng góp, hoạt động cộng đồng.
Phần I, III, IV gần như giữ nguyên ở mọi nơi. Riêng với tổ dân phố hoặc chi hội nhỏ, phần đặc điểm tình hình có thể rút còn một đoạn, và phần bài học kinh nghiệm nhập vào cuối phần tồn tại. Đừng vì đơn vị nhỏ mà bỏ phần phương hướng: bà con hay hội viên nghe báo cáo muốn biết nhất là năm tới sẽ làm gì và mình phải góp gì.
Những chỗ người viết lần đầu hay làm sai với khung
Viết phần kết quả theo thứ tự thời gian từng tháng. Báo cáo tổng kết không phải nhật ký. Người đọc cần biết từng nhiệm vụ đạt tới đâu, nên phải xếp theo nhiệm vụ, không xếp theo tháng.
Mục con phần kết quả không khớp kế hoạch đầu năm. Kế hoạch có năm nhiệm vụ mà báo cáo chỉ có ba mục là người đọc sẽ hỏi hai việc còn lại đi đâu. Lấy kế hoạch đầu năm ra làm mục lục cho phần II.
Phần tồn tại chỉ có một dòng chung chung. Một dòng như "còn một số hạn chế nhất định" không giúp ai. Tồn tại phải gọi được tên việc và mức độ.
Phương hướng chép lại kế hoạch năm cũ. Phương hướng năm tới phải trả lời tồn tại vừa nêu. Tồn tại nào không có giải pháp tương ứng trong phần IV là chỗ hở.
Đưa mọi bảng số vào thân bài. Thân bài chỉ giữ số chính. Bảng chi tiết theo tổ, theo tháng để ở phụ lục và ghi một câu dẫn người đọc tới đó.
Thứ tự dựng khung trước khi có số liệu
Bạn không cần chờ đủ số liệu mới bắt đầu. Ngày đầu tiên, hãy mở kế hoạch năm của đơn vị, chép tên các nhiệm vụ thành mục con của phần II, rồi dưới mỗi mục để sẵn ba dòng trống: đã làm gì, số liệu, so với kế hoạch. Đây là bộ khung mà các bộ phận sẽ điền vào.
Ngày thứ hai, viết nháp phần I vì đó là phần bạn tự nắm được mà ít phải chờ ai. Phần III và IV để cuối, sau khi có số liệu, vì tồn tại và phương hướng phải đứng trên số. Viết phương hướng trước khi biết kết quả là cách nhanh nhất để có một phần IV không ăn nhập với phần II.
Khi khung đã có, gửi nó cho các bộ phận kèm câu dặn rõ: điền vào đúng ô của mình, không viết thêm mục mới. Bộ khung thống nhất từ đầu tiết kiệm cho bạn rất nhiều giờ ghép nối ở cuối, nhất là khi đơn vị có năm, sáu bộ phận gửi về với năm, sáu kiểu trình bày khác nhau.
Một khung đã điền cho đơn vị nhỏ (ví dụ giả định)
Để thấy khung chạy thế nào, hãy lấy một tổ văn phòng của một trường học có 5 người, phụ trách hồ sơ, thư viện, thiết bị và y tế học đường. Kế hoạch đầu năm của tổ có bốn nhiệm vụ: cập nhật hồ sơ học sinh, phục vụ mượn trả sách, quản lý thiết bị dạy học, chăm sóc sức khoẻ ban đầu. Phần II của báo cáo vì vậy có đúng bốn mục con mang bốn tên đó, không thêm không bớt.
Phần I chỉ cần ba câu: Tổ văn phòng có [5] người, trong đó [1] người mới nhận nhiệm vụ từ [tháng]. Năm học này nhà trường tăng thêm [2] lớp nên khối lượng hồ sơ và thiết bị tăng. Thuận lợi là phòng thư viện được sửa lại từ đầu năm; khó khăn là [1] vị trí phải kiêm nhiệm cả thiết bị và y tế. Ba câu ấy đã nói đủ quy mô, điều mới và điều khó, không cần thêm câu chung về sự quan tâm của các cấp.
Ở mục thiết bị, câu kết quả có thể là: Tổ đã kiểm kê [320] đầu thiết bị, sửa chữa [18] đầu, đề xuất thanh lý [12] đầu hỏng không sửa được. Phần tồn tại nêu một việc: sổ theo dõi mượn thiết bị chưa được giáo viên ghi đều. Phần phương hướng trả lời đúng việc đó: thống nhất mẫu sổ và nhắc tại họp tổ hằng tháng. Cả bản báo cáo khoảng ba trang, đủ bốn phần, mỗi phần đều nói về tổ này chứ không về một tổ nào khác.
Câu hỏi thường gặp
Báo cáo tổng kết năm có bắt buộc đủ bốn phần không?
Gần như mọi báo cáo tổng kết đều cần đủ bốn phần: tình hình, kết quả, tồn tại và phương hướng. Đơn vị nhỏ có thể viết mỗi phần ngắn lại, gộp bài học vào phần tồn tại, nhưng bỏ hẳn một phần thì người đọc sẽ thấy báo cáo hụt.
Phần kiến nghị có nên viết khi không có gì để đề nghị?
Không có việc cần cấp trên giải quyết thì bỏ hẳn phần kiến nghị, không cần viết một câu chung chung cho đủ mục. Một phần kiến nghị rỗng làm loãng những kiến nghị thật ở các báo cáo sau.
Khi cấp trên gửi đề cương riêng thì dùng khung nào?
Dùng đề cương của cấp trên, đúng thứ tự và tên mục, vì họ cần ghép báo cáo của nhiều đơn vị lại. Khung chung chỉ dùng để kiểm xem đơn vị có điều gì muốn nói mà đề cương không có chỗ, rồi đưa vào mục gần nhất.
Phần mở đầu của báo cáo tổng kết viết dài bao nhiêu?
Phần mở đầu chỉ cần một đến hai câu nêu căn cứ và phạm vi thời gian báo cáo. Mọi thông tin về quy mô, nhân sự hay điều kiện làm việc thuộc phần đặc điểm tình hình, không cần nói trước ở mở đầu.
Có nên đánh số mục theo kiểu I, 1, a không?
Nên đánh số theo ba cấp: chữ số La Mã cho phần lớn, chữ số Ả Rập cho mục, chữ cái cho ý nhỏ. Cách đánh số thống nhất giúp người đọc và người góp ý chỉ đúng chỗ khi trao đổi, ví dụ "mục II.3.b".
Báo cáo của tổ dân phố có cần khung giống cơ quan không?
Vẫn theo trục bốn phần, nhưng ngắn và gần gũi hơn nhiều. Bà con nghe báo cáo quan tâm nhất tới các khoản đóng góp, vệ sinh, an ninh và việc năm tới, nên phần kết quả chia theo những việc đó là đủ.