Người mới đi làm năm đầu nên viết báo cáo tổng kết xoay quanh tiến bộ chứ không chạy theo thành tích: việc đã học được và đến tháng thứ mấy tự làm được, khối lượng việc thật đã xử lý, những đóng góp nhỏ cho tổ, và điều cần được hỗ trợ năm tới. Người đọc báo cáo của người mới không chờ thành tích lớn; họ muốn biết người này đang tiến lên với tốc độ nào.
Nhiều bạn năm đầu ngồi trước trang trắng và nghĩ mình chẳng có gì để viết, rồi lấp đầy bằng những câu như "bản thân luôn cố gắng học hỏi". Bài này chỉ ra bốn nguồn chất liệu bạn đang có mà không để ý, kèm khung báo cáo, bảng câu viết sai và viết đúng, và một ví dụ giả định của nhân viên kế toán năm đầu.
Báo cáo của người mới được đọc theo một cách khác
Khi trưởng bộ phận đọc báo cáo của một người đã làm năm năm, họ so với năm trước và với kế hoạch. Khi đọc báo cáo của người mới, họ không có năm trước để so, và kế hoạch đầu năm thường cũng chưa có vì bạn vào giữa chừng. Câu hỏi thật trong đầu họ là: người này đã nắm được việc chưa, nắm đến đâu, có tự làm được không, có cần kèm thêm không, và có nên giao việc lớn hơn vào năm sau không.
Vì thế, điều có giá trị nhất trong báo cáo năm đầu là đường đi của bạn qua từng giai đoạn. Câu "tháng đầu bản thân làm cùng người hướng dẫn, từ tháng thứ ba tự làm phần [việc], từ tháng thứ sáu được giao thêm [việc]" nói nhiều hơn mọi lời tự nhận xét. Nó cho thấy cả tốc độ học lẫn mức độ tin cậy mà bộ phận đã dành cho bạn.
Một điều nữa: báo cáo năm đầu thường được chính người hướng dẫn đọc kỹ nhất. Nếu bạn ghi nhận đúng ai đã kèm mình, việc gì mình học từ ai, người hướng dẫn sẽ thấy công sức của họ được nhìn thấy, và đó cũng là căn cứ để bộ phận ghi nhận họ. Đừng ngại viết điều này, chỉ cần viết đúng mức, không tâng bốc.
Bốn nguồn chất liệu người mới đang có mà không để ý
Danh sách việc đã học được. Liệt kê từng loại việc bạn đã làm được trong năm, ghi kèm mốc tự làm không cần kiểm lại. Một nhân viên văn phòng năm đầu thường có từ mười đến hai mươi loại việc như thế.
Khối lượng việc thật. Dù là việc nhỏ, số lượng vẫn nói lên điều gì đó: số chứng từ đã nhập, số cuộc gọi khách hàng đã xử lý, số tiết đã dạy, số buổi trực. Đếm từ sổ sách, báo cáo tháng, hộp thư.
Đóng góp nhỏ ngoài phần được giao. Sắp xếp lại kho hồ sơ, làm lại một biểu mẫu cho dễ điền, ghi lại hướng dẫn cho người vào sau, hỗ trợ tổ khi có đợt cao điểm. Người mới hay coi đây là việc vặt, nhưng người đọc báo cáo coi đây là dấu hiệu chủ động.
Những chỗ mình từng sai và đã không sai lại. Không phải để nhận lỗi, mà để chứng minh tiến bộ. Một câu như "từ quý III không còn phải chỉnh sửa hồ sơ do sai mẫu" cho thấy bạn học từ sai sót, mà không cần kể lại sai sót đó là gì.
Khung báo cáo tổng kết cho năm đầu đi làm
Khung này rút gọn so với báo cáo của người làm lâu năm và thêm một phần về quá trình làm quen. Nếu đơn vị có mẫu chung, bạn vẫn dùng mẫu chung, nhưng đưa các ý dưới đây vào đúng mục.
- Thông tin chung: vị trí, bộ phận, ngày bắt đầu làm việc, người hướng dẫn nếu có.
- Quá trình tiếp nhận công việc: chia hai đến ba giai đoạn theo tháng, mỗi giai đoạn một câu về mức độ tự làm.
- Kết quả công việc: từng loại việc chính kèm số lượng; việc được giao thêm; đóng góp ngoài phần được giao.
- Những điều đã học được: kỹ năng nghiệp vụ, quy trình nội bộ, cách phối hợp; mỗi điều gắn với một việc cụ thể.
- Điều cần tiếp tục cố gắng: một đến hai kỹ năng chưa vững, nói rõ đang vướng ở đâu.
- Phương hướng và đề xuất: việc muốn đảm nhận năm tới, khoá bồi dưỡng hoặc sự hỗ trợ cần có.
Năm đầu không cần dài. Hai trang là đủ, miễn là phần quá trình tiếp nhận và phần kết quả có mốc thời gian và con số.
Viết sai và viết đúng: những câu người mới hay dùng
Bên trái là những câu gần như báo cáo năm đầu nào cũng có. Bên phải là cách viết lại có chỗ trống để bạn điền thông tin thật.
| Câu hay gặp | Vì sao yếu | Viết lại |
|---|---|---|
| Bản thân luôn cố gắng học hỏi, tiếp thu ý kiến của anh chị đi trước. | Ai cũng viết, không chứng minh được | Sau [số] tháng làm cùng người hướng dẫn, từ tháng [tháng] bản thân tự thực hiện [việc] không cần kiểm lại. |
| Do mới vào nên còn nhiều bỡ ngỡ. | Tự hạ mình, không có thông tin | Trong quý đầu, bản thân tập trung nắm quy trình [tên quy trình] và hệ thống hồ sơ của bộ phận. |
| Hoàn thành các nhiệm vụ được giao. | Không có khối lượng | Trong [số] tháng, bản thân xử lý [số] [loại việc], hỗ trợ [bộ phận] trong đợt [đợt cao điểm]. |
| Còn thiếu kinh nghiệm. | Quá chung, không biết thiếu gì | Bản thân chưa thành thạo [kỹ năng cụ thể], thường mất [thời gian] cho việc mà người làm lâu chỉ mất [thời gian]. |
| Mong được lãnh đạo tạo điều kiện. | Không nói điều kiện gì | Đề nghị được tham gia [khoá bồi dưỡng] hoặc được giao thử [việc] trong quý I để làm quen dần. |
Chú ý giọng văn: người mới dễ viết quá khiêm tốn, xin lỗi trước những điều chưa ai trách. Báo cáo không phải nơi để xin thông cảm. Viết bình thản, nêu việc và số, người đọc tự hiểu bạn mới đi làm được bao lâu.
Ví dụ giả định: nhân viên kế toán vào làm từ tháng Ba
Một nhân viên kế toán mới tốt nghiệp vào làm ở một công ty nhỏ từ tháng Ba (ví dụ giả định, không phải đơn vị có thật). Phần quá trình tiếp nhận có thể viết: "Từ tháng 3 đến tháng 5, bản thân làm cùng kế toán tổng hợp ở phần nhập chứng từ thu chi và đối chiếu công nợ. Từ tháng 6, bản thân tự nhập và lưu chứng từ hằng ngày. Từ tháng 9, được giao thêm phần theo dõi công nợ của [số] khách hàng thường xuyên."
Phần kết quả: "Trong 10 tháng, bản thân nhập và lưu trữ khoảng 3.200 chứng từ, lập 10 bảng đối chiếu công nợ hằng tháng, hỗ trợ kiểm kê kho cuối quý III. Từ tháng 7, không còn chứng từ phải nhập lại do sai thông tin." Để ý cách tính: 3.200 chứng từ trong 10 tháng là trung bình 320 chứng từ mỗi tháng, đủ để trưởng bộ phận hình dung khối lượng.
Phần đóng góp nhỏ: "Bản thân sắp xếp lại tủ lưu chứng từ năm trước theo tháng và loại chứng từ, giúp việc tra cứu khi kiểm tra cuối năm nhanh hơn; ghi lại các bước nhập chứng từ thành bản hướng dẫn nội bộ để người vào sau dùng."
Phần cần cố gắng: "Bản thân chưa nắm vững cách lập báo cáo thuế theo quý, hiện vẫn cần kế toán tổng hợp kiểm lại toàn bộ. Năm tới mong được tham gia làm cùng từ quý I để tự lập được từ quý III." Cả bốn đoạn đều không có câu nào tự khen, nhưng người đọc thấy rõ một người tiến bộ đều và biết mình cần gì.
Viết phần "những điều đã học được" sao cho không sáo
Đây là phần riêng của báo cáo năm đầu và cũng là phần dễ viết sáo nhất. Câu "bản thân đã học hỏi được nhiều kinh nghiệm quý báu" xuất hiện trong gần như mọi báo cáo của người mới, và không ai đọc nó lần thứ hai. Cách viết có ích là gọi tên từng điều học được, gắn với việc mà nhờ nó bạn làm được.
Chia điều đã học thành ba nhóm sẽ dễ viết hơn. Nhóm thứ nhất là nghiệp vụ: một quy trình, một loại hồ sơ, một kỹ thuật chuyên môn. Ví dụ: "Bản thân nắm được quy trình [tên quy trình] từ khâu tiếp nhận tới lưu trữ, hiện tự thực hiện được toàn bộ." Nhóm thứ hai là cách làm việc trong đơn vị: ai duyệt việc gì, hạn nộp báo cáo của bộ phận, cách trình ký. Nhóm thứ ba là phối hợp: làm việc với bộ phận nào, với khách hàng hay người dân ra sao.
Mỗi nhóm một hai câu là đủ, không cần liệt kê hết. Điều quan trọng là người đọc thấy bạn hiểu mình đã đi được bao xa. Một người mới viết được câu "bản thân hiểu vì sao hồ sơ [loại] phải qua [bộ phận] kiểm trước khi trình ký" cho thấy họ không chỉ làm theo mà đã nắm được lý do, và đó là dấu hiệu sẵn sàng nhận việc lớn hơn.
Nếu đơn vị có đánh giá kết thúc thời gian thử việc hoặc tập sự, bạn mở lại bản đó và đối chiếu: những điểm người hướng dẫn từng nhắc cần cải thiện, nay đã thay đổi thế nào. Viết thêm một câu về điều này là cách nối liền giữa đánh giá giữa năm và báo cáo cuối năm mà ít người mới nghĩ tới.
Những điều người mới không nên đưa vào báo cáo
Báo cáo năm đầu cũng dễ sa vào vài thói quen khiến người đọc không thoải mái:
- So sánh với đồng nghiệp: "bản thân xử lý nhiều hơn người cùng vào đợt". Dù đúng, câu này tạo không khí cạnh tranh không cần thiết.
- Phàn nàn về cách hướng dẫn: nếu thật sự thiếu hướng dẫn, chuyển thành đề xuất ở cuối báo cáo, không đưa vào phần kết quả.
- Kể chuyện học ở trường: thành tích thời sinh viên không thuộc báo cáo công tác.
- Hứa hẹn quá sức: phần phương hướng năm tới đừng nhận việc của người làm năm năm. Nhận vừa đủ và làm được.
- Chép báo cáo của đồng nghiệp: người cùng bộ phận viết báo cáo rất giống nhau sẽ bị phát hiện ngay khi trưởng bộ phận gom lại.
Nếu không chắc một câu có nên đưa vào hay không, bạn hỏi người hướng dẫn. Họ đã đọc báo cáo của bộ phận nhiều năm và biết lãnh đạo thích đọc gì.
Câu hỏi thường gặp
Vào làm được vài tháng có phải viết báo cáo tổng kết cuối năm không?
Thường là có, vì đơn vị cần báo cáo của mọi người để tổng hợp và đánh giá. Bạn chỉ cần viết cho khoảng thời gian thực tế đã làm, ghi rõ ngày bắt đầu ở phần đầu báo cáo.
Người mới không có thành tích gì thì viết phần kết quả bằng gì?
Bằng khối lượng việc thật và mốc tiến bộ. Số việc đã xử lý, thời điểm bạn bắt đầu tự làm từng việc, những đóng góp nhỏ như sắp xếp hồ sơ hay làm lại biểu mẫu đều là kết quả có thể viết thành câu cụ thể.
Có nên nhắc tên người hướng dẫn trong báo cáo không?
Có thể nhắc một lần ở phần quá trình tiếp nhận công việc, ví dụ "làm cùng kế toán tổng hợp". Cách này ghi nhận công sức người hướng dẫn mà không biến báo cáo thành lời cảm ơn dài dòng.
Báo cáo năm đầu có cần phần phương hướng không?
Cần, và đây là phần lãnh đạo dùng để quyết định giao việc năm sau. Bạn ghi hai đến ba việc muốn đảm nhận thêm cùng điều kiện cần có như khoá bồi dưỡng hay thời gian làm cùng người có kinh nghiệm.
Năm đầu có sai sót thì có phải kể ra trong báo cáo không?
Không cần kể chi tiết sai sót, trừ khi đơn vị đã yêu cầu giải trình riêng. Cách tốt hơn là viết điều đã thay đổi sau đó, ví dụ từ quý nào không còn hồ sơ phải làm lại, để người đọc thấy bạn đã học từ chỗ sai.
Giáo viên năm đầu có dùng được khung này không?
Dùng được, chỉ thay loại việc cho đúng nghề: số tiết đã dạy, số giờ dự giờ đồng nghiệp, việc chủ nhiệm hoặc phụ trách phong trào nếu có. Phần kết quả học tập của lớp chỉ nêu tỷ lệ chung, không nêu tên hay so sánh học sinh.