Báo cáo tổng kết dự án gửi khách hàng cần đối chiếu từng hạng mục đã cam kết trong hợp đồng với kết quả bàn giao thực tế, nói rõ phần nào xong, phần nào còn dở và vì sao, rồi đề xuất bước tiếp theo. Đây là văn bản khép lại một hợp đồng và cũng là văn bản khách đọc lại khi quyết định có làm tiếp với bạn hay không, nên độ rõ ràng quan trọng hơn độ dài.
Bài viết cho trưởng dự án, quản lý tài khoản khách hàng ở công ty làm dịch vụ: thi công nội thất, triển khai phần mềm, tổ chức đào tạo, tư vấn, thiết kế, sản xuất theo đơn. Có bảng khung "Phần – Viết gì – Câu mẫu", bảng đối chiếu hạng mục, cách viết phần chưa xong mà không tự nhận lỗi quá mức hay đổ lỗi cho khách, và cách gợi mở hợp đồng tiếp theo mà không biến báo cáo thành thư chào hàng.
Khung báo cáo tổng kết dự án
Khung dưới đủ cho dự án từ vài tuần tới vài tháng. Câu mẫu dùng ngôi "công ty" cho bên làm dịch vụ và "quý khách" cho bên thuê.
| Phần | Viết gì | Câu mẫu |
|---|---|---|
| I. Thông tin dự án | Tên dự án, thời gian theo hợp đồng và thực tế, đầu mối hai bên | Dự án [tên] thực hiện từ ngày [ngày] đến ngày [ngày], chậm [số] ngày so với kế hoạch ban đầu. |
| II. Mục tiêu đã thống nhất | Chép lại mục tiêu và phạm vi trong hợp đồng hoặc biên bản khởi động | Theo thống nhất ban đầu, dự án nhằm [mục tiêu], gồm [số] hạng mục chính. |
| III. Đối chiếu hạng mục | Bảng từng hạng mục: cam kết, kết quả, trạng thái | [Số] trên [số] hạng mục đã hoàn thành và được nghiệm thu. |
| IV. Phần còn dở và lý do | Hạng mục chưa xong, nguyên nhân, cách xử lý, mốc mới | Hạng mục [tên] chưa hoàn thành do [nguyên nhân]; hai bên thống nhất hoàn thành trước ngày [ngày]. |
| V. Thay đổi trong quá trình | Yêu cầu phát sinh, điều chỉnh phạm vi, chi phí phát sinh nếu có | Trong quá trình thực hiện có [số] yêu cầu điều chỉnh, đã được hai bên xác nhận bằng [hình thức]. |
| VI. Bài học hai phía | Điều làm tốt, điều nên làm khác lần sau | Việc [cách phối hợp] giúp rút ngắn [việc]; lần sau công ty đề xuất [cách làm khác]. |
| VII. Bàn giao và hỗ trợ sau dự án | Danh mục bàn giao, thời hạn bảo hành, đầu mối liên hệ | Công ty đã bàn giao [danh mục]; thời gian hỗ trợ sau bàn giao là [số] tháng. |
| VIII. Đề xuất bước tiếp theo | Một đến hai đề xuất dựa trên điều quan sát được | Từ kết quả dự án, công ty đề xuất quý khách cân nhắc [việc]. |
Phần II là phần hay bị bỏ vì người viết nghĩ ai cũng nhớ. Thực tế sau vài tháng, người ký hợp đồng bên khách có thể đã chuyển việc; người đọc báo cáo là người mới, chỉ biết dự án qua chính văn bản này.
Bảng đối chiếu hạng mục (ví dụ giả định)
Ví dụ giả định cho một dự án đào tạo nội bộ gồm năm hạng mục mà một công ty dịch vụ thực hiện cho khách.
| Hạng mục | Cam kết | Kết quả | Trạng thái |
|---|---|---|---|
| Khảo sát nhu cầu | Phỏng vấn 20 người | Phỏng vấn 22 người | Hoàn thành |
| Soạn nội dung | 6 buổi học | 6 buổi học | Hoàn thành, đã nghiệm thu |
| Tổ chức lớp | 6 buổi cho 60 học viên | 6 buổi, bình quân 52 học viên dự mỗi buổi | Hoàn thành |
| Tài liệu cho học viên | Bộ tài liệu cho 60 người | Đã giao bản điện tử, bản in còn thiếu | Còn dở |
| Đánh giá sau khoá | Khảo sát sau 30 ngày | Chưa tới thời điểm | Chưa đến hạn |
Ba trên năm hạng mục đã xong, một hạng mục còn dở, một hạng mục chưa đến hạn. Viết như vậy chính xác hơn "dự án đạt 60%", vì hạng mục chưa đến hạn không phải là chưa làm.
Bình quân 52 trên 60 học viên là khoảng 86,7% số người đăng ký. Đây là con số khách sẽ quan tâm, nên đưa vào phần kết quả kèm một câu về lý do vắng như trùng lịch công tác cuối năm, nếu đã biết.
Viết phần còn dở: không nhận hết, không đổ hết
Phần này là phép thử tay nghề của người viết. Có hai cách viết sai phổ biến. Cách thứ nhất là nhận hết về mình, xin lỗi dài dòng, dù nguyên nhân có phần từ phía khách như chậm cung cấp thông tin, đổi người đầu mối giữa chừng. Cách này khiến báo cáo trở thành văn bản thừa nhận vi phạm, có thể bất lợi khi hai bên đối chiếu thanh toán.
Cách thứ hai là đổ hết cho khách: "do quý khách chậm phản hồi", "do quý khách thay đổi yêu cầu". Kể cả khi đúng, câu đó đặt khách vào thế phải phòng thủ, và người đọc báo cáo bên khách thường chính là người bị nhắc tới.
Cách viết đúng là thuật lại sự việc theo thời gian, có ngày và có số, để người đọc tự thấy nguyên nhân. Ví dụ: Bộ tài liệu bản in dự kiến giao ngày [ngày]. Nội dung cuối được hai bên chốt vào ngày [ngày], muộn hơn kế hoạch [số] ngày do bổ sung phần [nội dung] theo đề nghị tại buổi họp ngày [ngày]. Công ty sẽ giao bản in trước ngày [ngày]. Không có từ nào quy lỗi, nhưng mọi thông tin cần thiết đều có.
Nếu chậm trễ thật sự do bên làm dịch vụ, nói thẳng một câu và đi ngay vào cách khắc phục: Hạng mục này chậm do công ty bố trí nhân sự chưa đủ trong tuần [số]; công ty đã bổ sung người và cam kết hoàn thành trước ngày [ngày].
Những thứ nên đính kèm, không đưa vào thân báo cáo
Thân báo cáo nên đọc xong trong mười lăm phút. Các tài liệu sau để ở phần đính kèm, ghi rõ danh mục ở cuối:
- Biên bản nghiệm thu từng hạng mục.
- Danh sách yêu cầu điều chỉnh và xác nhận của hai bên.
- Số liệu chi tiết như danh sách tham dự, số liệu đo lường, ảnh hiện trường.
- Hướng dẫn sử dụng, vận hành, bảo trì nếu có bàn giao sản phẩm.
- Danh sách đầu mối hỗ trợ sau dự án và cách liên hệ theo kênh hai bên đã thống nhất.
Phần đính kèm đánh số và gọi tên trong thân báo cáo, ví dụ "xem phụ lục 2". Khách mở báo cáo sau sáu tháng để tra một thông tin sẽ cảm ơn bạn vì điều này.
Không đính kèm tài liệu nội bộ của công ty như bảng phân công giờ công, chi phí thực tế của từng hạng mục. Đó là thông tin quản trị của bên làm dịch vụ.
Thứ tự soạn báo cáo trong tuần cuối dự án
Báo cáo tổng kết dự án viết ngay khi còn nhớ thì nhanh và đúng hơn nhiều so với viết sau một tháng. Lịch dưới đây giả định ngày bàn giao là ngày thứ năm của tuần.
- Ngày 1: lấy lại hợp đồng, biên bản khởi động, các xác nhận điều chỉnh; chép phần mục tiêu và danh sách hạng mục vào khung.
- Ngày 2: điền bảng đối chiếu hạng mục cùng các thành viên dự án; với mỗi hạng mục còn dở, ghi ngày tháng các sự việc liên quan.
- Ngày 3: họp nội bộ ba mươi phút về bài học: ba điều làm tốt, ba điều lần sau làm khác. Chỉ đưa vào báo cáo những điều liên quan tới cách hai bên phối hợp.
- Ngày 4: viết thân báo cáo, gom phần đính kèm, đưa một người không tham gia dự án đọc thử để kiểm xem có hiểu được không.
- Ngày 5: gửi bản báo cáo cho đầu mối bên khách trước buổi họp bàn giao, để buổi họp dành cho câu hỏi thay vì đọc lại văn bản.
Gửi trước buổi họp là chi tiết nhỏ mà có ích. Người bên khách có thời gian đọc, chuẩn bị câu hỏi, và thường sẽ nêu ngay những chỗ họ hiểu khác, để hai bên sửa trước khi ký thanh lý.
Lỗi hay gặp khi viết cho khách
Dùng ngôn ngữ nội bộ. Tên viết tắt của các nhóm, tên mã của hạng mục, thuật ngữ chỉ dân trong nghề hiểu. Khách đọc không hiểu thì báo cáo mất tác dụng; viết bằng tên gọi trong hợp đồng.
Kể quá trình thay vì kết quả. Khách không cần biết nhóm đã họp bao nhiêu lần; họ cần biết hạng mục nào xong và đã đạt yêu cầu chưa.
Không có con số. "Học viên tham gia đông đủ" không kiểm được; "bình quân 52 trên 60 học viên" thì kiểm được.
Giấu yêu cầu phát sinh. Nếu có thay đổi phạm vi mà không ghi lại, khi đối chiếu thanh toán sẽ có tranh cãi. Ghi đủ, kèm hình thức hai bên đã xác nhận.
Bỏ sót đầu mối hỗ trợ sau dự án. Khách cần biết khi có trục trặc thì liên hệ ai, trong thời hạn nào. Thiếu phần này, mọi cuộc gọi sẽ dồn về người quản lý tài khoản.
Đề xuất bước tiếp theo mà không thành thư chào hàng
Báo cáo tổng kết là cơ hội tự nhiên để mở ra hợp đồng tiếp theo, nhưng khách nhận ra rất nhanh khi báo cáo chỉ là cái cớ để chào bán. Đề xuất đáng tin là đề xuất bắt nguồn từ điều quan sát được trong chính dự án vừa xong.
Ví dụ giả định với dự án đào tạo ở trên: trong phần khảo sát, nhiều người nêu nhu cầu được kèm cặp thực hành sau lớp. Đề xuất có thể viết: Qua khảo sát và trao đổi trong các buổi học, khoảng [tỷ lệ]% học viên mong có thêm buổi thực hành theo nhóm nhỏ. Công ty đề xuất quý khách cân nhắc tổ chức [số] buổi thực hành sau khi có kết quả khảo sát 30 ngày, để đo được mức áp dụng trước khi quyết định.
Đề xuất nói rõ căn cứ, gắn với mốc đánh giá sắp tới và để quyền quyết định cho khách. Không đưa báo giá vào báo cáo tổng kết; nếu khách quan tâm, báo giá đi theo văn bản riêng. Một đến hai đề xuất là đủ; năm đề xuất thì giống danh mục sản phẩm.
Câu hỏi thường gặp
Báo cáo tổng kết dự án gửi khách hàng gồm những phần nào?
Thường gồm thông tin dự án, mục tiêu đã thống nhất, bảng đối chiếu hạng mục cam kết và kết quả, phần còn dở và lý do, các thay đổi trong quá trình làm, bài học hai phía, danh mục bàn giao và đề xuất bước tiếp theo.
Dự án chưa xong hết thì có gửi báo cáo tổng kết không?
Có thể gửi báo cáo tổng kết giai đoạn hoặc báo cáo khi kết thúc thời hạn hợp đồng, ghi rõ hạng mục nào còn dở, lý do và mốc hoàn thành mới đã thống nhất. Khi hạng mục cuối xong, gửi thêm một bản bổ sung ngắn.
Viết phần chậm tiến độ do khách thế nào cho khéo?
Thuật lại sự việc theo thời gian với ngày tháng và số cụ thể, không dùng câu quy lỗi. Người đọc sẽ tự thấy nguyên nhân từ trình tự sự việc. Cách này giữ được quan hệ mà vẫn đủ căn cứ khi hai bên đối chiếu.
Có nên đưa báo giá giai đoạn tiếp theo vào báo cáo tổng kết dự án không?
Không nên. Báo cáo tổng kết chỉ nên có một đến hai đề xuất dựa trên điều quan sát được trong dự án. Nếu khách quan tâm, báo giá gửi bằng văn bản riêng để báo cáo giữ đúng tính chất tổng kết.
Ai nên ký báo cáo tổng kết dự án gửi khách hàng?
Thường là trưởng dự án ký phần nội dung, kèm người có thẩm quyền của công ty theo quy định nội bộ nếu báo cáo gắn với nghiệm thu hay thanh lý hợp đồng. Khi báo cáo đi cùng biên bản thanh lý, hai văn bản nên thống nhất số liệu với nhau.
Báo cáo tổng kết dự án khác biên bản nghiệm thu thế nào?
Biên bản nghiệm thu xác nhận từng hạng mục đạt yêu cầu, có chữ ký hai bên. Báo cáo tổng kết nhìn lại toàn bộ dự án, gồm cả phần chưa xong, thay đổi, bài học và đề xuất. Biên bản thường được đính kèm vào báo cáo.