Phần tự nhận xét trong phiếu đánh giá nhân viên cuối năm nên viết theo từng ô với một nguyên tắc: mỗi ô hai đến bốn câu, câu đầu là kết quả có số, câu sau là cách làm hoặc bối cảnh, và mức tự chấm phải khớp với bằng chứng đã viết. Ô "điểm cần cải thiện" chọn một hai kỹ năng cụ thể, ô "mục tiêu năm tới" viết thành việc đo được.
Khác với báo cáo tổng kết viết tự do, phiếu đánh giá có khung sẵn, ô giới hạn chữ, và người đọc gồm cả quản lý trực tiếp lẫn bộ phận nhân sự. Bài này đi qua các ô thường gặp, câu mẫu cho từng ô, cách tự chấm mức cho khớp, những câu nên bỏ, và cách chuẩn bị cho buổi trao đổi sau khi nộp phiếu.
Phiếu đánh giá khác báo cáo tổng kết ở chỗ nào
Báo cáo tổng kết cá nhân cho bạn hai ba trang để kể cả năm. Phiếu đánh giá thì ngược lại: mỗi ô chỉ chứa vài dòng, thường có giới hạn ký tự nếu điền trên hệ thống nội bộ, và người đọc phải đọc phiếu của cả phòng trong vài buổi. Viết dài trong phiếu không làm bạn được đánh giá cao hơn; viết trúng mới có tác dụng.
Phiếu cũng có cấu trúc chấm mức, thường theo thang bốn hoặc năm mức, và ô tự nhận xét được đọc như bằng chứng cho mức bạn tự chấm. Quản lý sẽ đặt mức bạn tự chấm cạnh mức họ dự định chấm, rồi đọc ô nhận xét để xem bạn dựa vào đâu. Nếu bạn chấm cao mà ô nhận xét chỉ có tính từ, buổi trao đổi sẽ khó khăn.
Cuối cùng, phiếu đánh giá thường được lưu lại và dùng cho những việc sau đó như xét tăng lương, đề bạt, đào tạo. Một câu bạn viết hôm nay có thể được đọc lại khi xét một vị trí mới vào năm sau. Vì vậy, viết phiếu nên cẩn thận như viết một văn bản có giá trị lâu dài, không phải điền cho xong.
Các ô thường gặp: viết gì và câu mẫu
Tên ô mỗi công ty gọi một kiểu, nhưng hầu hết phiếu đánh giá đều có những ô tương đương dưới đây. Bạn thay phần trong ngoặc vuông bằng thông tin thật; số liệu là của chính bạn trong năm.
| Ô trên phiếu | Viết gì | Câu mẫu |
|---|---|---|
| Kết quả công việc chính | Hai ba việc quan trọng nhất có số | Hoàn thành [số] trên [số] đầu việc được giao, trong đó [việc tiêu biểu] đạt [kết quả]; [số] việc vượt tiến độ. |
| Chất lượng công việc | Sai sót, phản hồi, mức phải làm lại | Tỷ lệ hồ sơ phải chỉnh sửa giảm từ [tỷ lệ]% xuống [tỷ lệ]% nhờ [cách làm]; không có phản ánh của khách hàng về [mảng việc]. |
| Phối hợp, làm việc nhóm | Việc chung đã tham gia, vai trò | Tham gia nhóm [dự án] cùng [bộ phận], phụ trách phần [phần việc]; hỗ trợ [bộ phận] trong đợt [đợt cao điểm]. |
| Chủ động, cải tiến | Một đề xuất hoặc cách làm mới | Đề xuất [cách làm mới], được áp dụng từ tháng [tháng], giúp [kết quả đo được]. |
| Điểm mạnh | Một hai kỹ năng có việc chứng minh | Điểm mạnh là [kỹ năng], thể hiện qua [việc cụ thể]. |
| Điểm cần cải thiện | Một hai kỹ năng cụ thể, cách cải thiện | Cần cải thiện [kỹ năng cụ thể]; năm tới sẽ [hành động cụ thể] để [kết quả mong muốn]. |
| Mục tiêu năm tới | Ba việc đo được | [Việc] đạt [số] trước [thời điểm]; tự đảm nhận [việc mới] từ quý [số]. |
| Nguyện vọng, đề xuất | Đào tạo, công cụ, phân công | Mong được tham gia [khoá học hoặc dự án] để [mục đích công việc]. |
Đừng điền cùng một việc vào nhiều ô. Nếu dự án lớn nhất năm đã nằm ở ô kết quả, ô chủ động nên dùng một việc khác. Quản lý đọc phiếu sẽ thấy ngay bạn có bao nhiêu chất liệu thật.
Tự chấm mức trước hay viết nhận xét trước
Nhiều người mở phiếu ra là chấm mức ngay, rồi mới tìm câu để biện hộ cho mức đó. Thứ tự đúng là ngược lại: viết các ô nhận xét trước, đọc lại như người ngoài, rồi mới chấm. Khi bằng chứng đã nằm trên giấy, bạn sẽ thấy mức nào là hợp lý, và mức đó dễ bảo vệ trong buổi trao đổi.
Một quy tắc nhỏ mà quản lý nhân sự lâu năm hay khuyên: chỉ tự chấm mức cao nhất ở tiêu chí mà bạn có ít nhất hai bằng chứng cụ thể, trong đó có một con số. Tiêu chí nào bạn chỉ viết được tính từ thì chấm mức đạt. Phiếu có toàn mức cao nhất thường bị đọc với con mắt nghi ngờ, kể cả khi người viết làm việc tốt thật.
Ngược lại, cũng đừng chấm thấp để tỏ ra khiêm tốn. Ở nhiều công ty, mức tự chấm được dùng như một điểm tham chiếu, và quản lý bận rộn có thể giữ nguyên mức bạn tự chấm nếu không có lý do để đổi. Chấm thấp hơn thực tế là tự làm thiệt mình. Mục tiêu là chấm đúng, không cao, không thấp, và có bằng chứng đi kèm.
Nếu phiếu có ô tự chấm tổng thể, mức đó nên khớp với các tiêu chí con. Ví dụ giả định: phiếu có năm tiêu chí, bạn tự chấm ba tiêu chí mức tốt và hai tiêu chí mức đạt, thì mức tổng thể là tốt sẽ khó thuyết phục hơn mức khá hoặc mức tương đương mà thang của công ty quy định.
Viết ô điểm cần cải thiện cho thật
Ô này là ô người ta ngại nhất, và vì ngại nên hay viết cho có. Thật ra đây là ô quản lý đọc kỹ nhất, vì nó cho biết bạn có tự nhìn ra được chỗ cần sửa không. Một nhân viên tự nêu đúng điểm quản lý cũng đang định góp ý thường được đánh giá cao hơn người né tránh, vì buổi trao đổi lập tức chuyển từ góp ý sang lên kế hoạch.
Chọn điểm cần cải thiện theo ba tiêu chí: có thật, là kỹ năng chứ không phải tính cách, và sửa được trong một năm. "Còn nóng tính" là tính cách, khó đo. "Phản hồi email của bộ phận khác còn chậm, có lúc quá hai ngày làm việc" là kỹ năng sắp xếp, đo được và sửa được. Câu sau cho quản lý một điều cụ thể để cùng theo dõi.
Viết ô này theo khuôn ba vế: điểm cần cải thiện, ảnh hưởng tới công việc, việc sẽ làm. Ví dụ: "Cần cải thiện việc ước lượng thời gian cho việc lớn; năm qua có [số] việc phải xin lùi hạn do ước lượng thiếu. Năm tới sẽ chia việc trên hai tuần thành các mốc nhỏ và báo tiến độ cho quản lý mỗi [tần suất]." Câu này không làm bạn yếu đi trong mắt người đọc; nó cho thấy bạn đã có cách xử lý.
Đừng chọn quá hai điểm. Ba bốn điểm cần cải thiện trong một phiếu khiến người đọc nghĩ bạn đang gặp khó khăn lớn, dù thật ra bạn chỉ trung thực.
Ví dụ giả định: phiếu của một nhân viên chăm sóc khách hàng
Lấy ví dụ giả định một nhân viên chăm sóc khách hàng làm năm thứ hai ở một công ty dịch vụ. Ô kết quả công việc chính có thể viết: "Tiếp nhận và xử lý khoảng 4.800 yêu cầu của khách hàng trong năm, trung bình 400 yêu cầu mỗi tháng; 4.560 yêu cầu được đóng trong ngày, đạt 95%." Kiểm lại: 4.800 chia 12 bằng 400; 4.560 chia 4.800 bằng 0,95.
Ô chất lượng: "Số yêu cầu khách phải liên hệ lại lần hai giảm từ khoảng 8% trong quý I xuống khoảng 5% trong quý IV, nhờ ghi chú đầy đủ lịch sử xử lý cho từng khách." Ô chủ động, cải tiến: "Soạn bộ câu trả lời chuẩn cho 20 câu hỏi khách hay gặp, được nhóm dùng chung từ tháng 7."
Ô điểm cần cải thiện: "Cần cải thiện cách xử lý khiếu nại phức tạp cần nhiều bộ phận phối hợp; hiện vẫn chuyển cho trưởng nhóm. Năm tới mong được làm cùng trưởng nhóm ở các ca khiếu nại để tự xử lý từ quý III." Ô mục tiêu: "Duy trì tỷ lệ đóng yêu cầu trong ngày từ 95% trở lên; tự xử lý khiếu nại cấp hai từ quý III; cập nhật bộ câu trả lời chuẩn mỗi quý."
Để ý rằng điểm cần cải thiện và mục tiêu nối thẳng với nhau, và mục tiêu thứ ba tiếp nối chính sáng kiến ở ô chủ động. Phiếu đọc liền một mạch, quản lý không phải tự ghép.
Những câu nên bỏ khỏi phiếu
"Luôn hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao." Câu này không có thông tin và gần như phiếu nào cũng có. Thay bằng số việc hoàn thành trên số việc được giao.
"Có tinh thần trách nhiệm cao, nhiệt tình, hoà đồng." Ba tính từ liền nhau là dấu hiệu thiếu chất liệu. Chọn một, gắn với một việc.
"Điểm yếu là quá cầu toàn." Đây là câu ai cũng nhận ra là né tránh. Ô điểm cần cải thiện nên có một kỹ năng thật, ví dụ ước lượng thời gian, trình bày trước đông người, sắp xếp email.
"Mục tiêu năm tới là làm tốt hơn năm nay." Không đo được thì không phải mục tiêu. Viết thành việc có số hoặc mốc thời gian.
Nhắc lại lời khen của người khác. Câu như "được khách hàng khen nhiều lần" chỉ có giá trị nếu có ghi nhận chính thức. Nếu có, ghi rõ loại ghi nhận; nếu không, bỏ.
Chuẩn bị cho buổi trao đổi sau khi nộp phiếu
Ở phần lớn công ty, nộp phiếu xong sẽ có một buổi trao đổi ngắn với quản lý trực tiếp. Phiếu viết tốt giúp buổi này nhẹ nhàng, nhưng bạn vẫn nên chuẩn bị:
- In hoặc mở sẵn phiếu đã nộp, đánh dấu ba bằng chứng mạnh nhất để nhắc nếu cần.
- Đoán trước tiêu chí nào quản lý có thể chấm khác bạn, chuẩn bị một câu giải thích ngắn có số.
- Chuẩn bị một câu hỏi về kỳ vọng năm tới: quản lý muốn bạn làm gì khác đi.
- Nếu có nguyện vọng về đào tạo hay vị trí, nói trong buổi này, không để sau.
- Ghi lại các điểm thống nhất ngay sau buổi trao đổi, kể cả mục tiêu đã chỉnh.
Nếu mức quản lý chấm khác mức bạn tự chấm, đừng tranh luận về con số mà hỏi về căn cứ: tiêu chí đó cần thấy gì để đạt mức cao hơn. Câu trả lời chính là mục tiêu cụ thể cho năm tới, và bạn nên đề nghị ghi nó vào phiếu.
Câu hỏi thường gặp
Phần tự nhận xét trong phiếu đánh giá nên viết dài bao nhiêu?
Mỗi ô thường hai đến bốn câu là vừa, tuỳ giới hạn của phiếu. Câu đầu nêu kết quả có số, câu sau nêu cách làm hoặc bối cảnh; viết dài hơn không làm phiếu thuyết phục hơn.
Có nên tự chấm mức cao nhất cho tất cả tiêu chí không?
Không nên. Chỉ chấm mức cao nhất ở tiêu chí có ít nhất hai bằng chứng cụ thể, trong đó có số liệu. Phiếu toàn mức cao nhất thường bị đọc kỹ hơn và khó bảo vệ trong buổi trao đổi.
Ô điểm cần cải thiện nên viết gì để không tự làm hại mình?
Chọn một kỹ năng cụ thể, không phải tính cách, và kèm luôn hành động cải thiện. Ví dụ cần cải thiện cách ước lượng thời gian, năm tới sẽ chia việc lớn thành mốc tuần để báo tiến độ sớm hơn.
Phiếu đánh giá và báo cáo tổng kết cá nhân có cần giống nhau không?
Không cần giống từng chữ nhưng số liệu phải khớp. Phiếu là bản rút gọn theo khung chấm của công ty, còn báo cáo tổng kết kể đầy đủ hơn; mâu thuẫn số liệu giữa hai văn bản sẽ làm cả hai mất độ tin cậy.
Quản lý chấm thấp hơn mức tự chấm thì nên làm gì?
Hỏi về căn cứ và điều cần thấy để đạt mức cao hơn, thay vì tranh luận con số. Câu trả lời đó nên được ghi thành mục tiêu năm tới trong phiếu để cả hai cùng theo dõi.
Mới vào công ty vài tháng thì điền phiếu đánh giá thế nào?
Ghi rõ thời gian làm việc thực tế ở ô đầu tiên, sau đó điền các ô theo những gì đã làm trong khoảng đó. Ô mục tiêu năm tới nên tập trung vào việc tự đảm nhận được các mảng còn đang làm cùng người hướng dẫn.