Người kiêm nhiệm nhiều việc nên viết báo cáo tổng kết theo thứ tự: việc chính được phân công trước, sau đó từng việc kiêm nhiệm thành tiểu mục riêng, mỗi việc có kết quả và ước lượng thời gian bỏ ra; cuối cùng là một đoạn nêu ảnh hưởng của việc kiêm nhiệm và đề xuất nếu cần. Không trộn tất cả vào một danh sách dài, vì người đọc sẽ không phân biệt được đâu là trách nhiệm chính.
Ở các cơ quan cấp xã, phường, trường học, trạm y tế hay doanh nghiệp nhỏ, một người giữ ba bốn việc là chuyện thường. Báo cáo của họ hoặc rất dài và rối, hoặc rất ngắn vì không biết bắt đầu từ việc nào. Bài này đưa ra cách lập bảng phân bổ trước khi viết, dàn ý, câu mẫu cho phần việc kiêm, và cách nói về áp lực kiêm nhiệm mà không thành than vãn.
Vì sao báo cáo của người kiêm nhiệm hay bị rối
Người kiêm nhiệm thường nhớ công việc theo ngày chứ không theo đầu việc: sáng làm văn thư, chiều đi nộp tiền, tối soạn biên bản họp công đoàn. Khi ngồi viết báo cáo, họ kể lại theo trí nhớ, và kết quả là một danh sách dài lẫn lộn đủ loại việc, việc lớn đứng cạnh việc vặt. Người đọc không biết việc nào là trách nhiệm chính, việc nào là giúp thêm, và khó đánh giá đúng.
Một lý do khác là người kiêm nhiệm thường chịu sự chỉ đạo của nhiều người. Việc văn thư báo cáo với chánh văn phòng, việc thủ quỹ báo cáo với kế toán trưởng, việc đoàn thể báo cáo với ban chấp hành. Mỗi người chỉ thấy một phần, và báo cáo cuối năm là văn bản duy nhất ghép đủ các phần lại với nhau. Nếu bạn không sắp xếp rõ, phần mà người đánh giá chính không trực tiếp theo dõi sẽ bị lướt qua.
Cuối cùng, người kiêm nhiệm hay ngại nói về khối lượng việc vì sợ bị coi là kể công. Kết quả là báo cáo lại thiếu đúng thông tin quan trọng nhất: một người đang gánh bao nhiêu việc, và mỗi việc chiếm bao nhiêu sức. Thông tin đó không phải để kể công mà để lãnh đạo phân công hợp lý hơn trong năm tới.
Lập bảng phân bổ trước khi viết
Trước khi viết câu nào, bạn lập một bảng nháp như dưới đây cho chính mình. Các con số là ví dụ giả định của một viên chức ở đơn vị sự nghiệp nhỏ; tỷ lệ thời gian chỉ cần ước lượng theo cảm nhận cả năm, cộng lại đủ 100%.
| Việc | Loại | Thời gian ước | Kết quả chính có số |
|---|---|---|---|
| Văn thư, lưu trữ | Việc chính được phân công | 50% | 1.860 văn bản đến, 740 văn bản đi |
| Thủ quỹ | Kiêm nhiệm theo quyết định | 25% | 412 phiếu thu chi, kiểm quỹ cuối tháng khớp 12/12 tháng |
| Thư ký công đoàn cơ sở | Kiêm nhiệm do bầu | 15% | 4 kỳ họp ban chấp hành, 2 đợt thăm hỏi |
| Hỗ trợ tổ chức sự kiện | Việc giao theo đợt | 10% | 3 sự kiện lớn trong năm |
Bảng này không đưa nguyên vào báo cáo, nhưng nó quyết định độ dài của từng phần. Việc chiếm một nửa thời gian thì phần viết cũng nên chiếm khoảng một nửa. Nhiều người viết ngược: việc kiêm nhỏ có nhiều chuyện để kể thì viết dài, việc chính lặp lại hằng ngày thì viết ba dòng.
Nếu đơn vị cho phép, bạn có thể đưa một bảng rút gọn gồm hai cột "việc" và "kết quả chính" vào cuối báo cáo như phụ lục. Người đọc nhìn một lần là thấy toàn cảnh.
Dàn ý cho báo cáo của người kiêm nhiệm
Dàn ý dưới đây tách rõ việc chính và việc kiêm. Đơn vị có mẫu chung thì bạn đặt các tiểu mục này vào mục "kết quả thực hiện nhiệm vụ" của mẫu.
- Thông tin chung: chức danh chính; liệt kê các việc kiêm nhiệm kèm căn cứ (theo phân công, theo quyết định, do bầu) và thời điểm bắt đầu.
- Kết quả việc chính: viết đầy đủ như một báo cáo cá nhân thông thường, có số liệu và so sánh.
- Kết quả từng việc kiêm nhiệm: mỗi việc một tiểu mục, hai đến bốn câu, có ít nhất một con số.
- Việc giao theo đợt: gom chung một tiểu mục, liệt kê ngắn.
- Ảnh hưởng của việc kiêm nhiệm: một đoạn, nói việc nào bị chậm vì trùng thời điểm, đã xử lý thế nào.
- Tự nhận xét: ưu điểm và điều cần cố gắng, tách theo việc nếu khác nhau rõ.
- Phương hướng và đề xuất: giữ hay điều chỉnh việc kiêm; việc cần làm tốt hơn ở từng vị trí.
Thứ tự việc kiêm nên theo mức độ trách nhiệm chứ không theo sở thích. Việc kiêm theo quyết định có trách nhiệm tài chính như thủ quỹ phải đứng trước việc đoàn thể, dù việc đoàn thể có nhiều chuyện vui để kể hơn.
Câu mẫu cho phần việc kiêm nhiệm
Các câu dưới đây giúp mỗi việc kiêm chỉ chiếm hai đến bốn câu mà vẫn đủ thông tin. Thay phần trong ngoặc vuông bằng thông tin thật.
- Kiêm nhiệm [tên việc] từ [thời điểm] theo phân công của [chức danh lãnh đạo], bản thân thực hiện [việc chính của vị trí kiêm], kết quả [số liệu].
- Công tác [tên việc] được thực hiện đúng quy định, [kết quả kiểm tra hoặc đối chiếu], không để xảy ra sai sót.
- Do trùng thời điểm với [việc chính] vào [giai đoạn], bản thân đã [cách xử lý: làm thêm giờ, nhờ hỗ trợ, đề xuất lùi hạn] để bảo đảm cả hai việc đúng hạn.
- Việc kiêm nhiệm [tên việc] chiếm khoảng [tỷ lệ]% thời gian làm việc trong năm, tập trung vào [tháng hoặc đợt cao điểm].
- Năm tới, đề nghị lãnh đạo xem xét [giữ nguyên, điều chỉnh, bố trí người hỗ trợ] đối với việc [tên việc] để bản thân tập trung hơn cho [việc chính].
Câu thứ ba là câu đắt nhất trong cả báo cáo của người kiêm nhiệm. Nó cho thấy bạn nhận ra xung đột giữa các việc và đã chủ động giải quyết, thay vì để một việc bị bỏ rơi rồi im lặng.
Ví dụ giả định: văn thư kiêm thủ quỹ kiêm thư ký công đoàn
Quay lại bảng phân bổ ở trên. Phần việc chính có thể viết: "Bản thân tiếp nhận, vào sổ và chuyển xử lý 1.860 văn bản đến, phát hành 740 văn bản đi; không để thất lạc văn bản; hoàn thành chỉnh lý hồ sơ lưu trữ năm trước đúng kế hoạch."
Phần thủ quỹ: "Kiêm nhiệm thủ quỹ theo quyết định của thủ trưởng đơn vị, bản thân lập và quản lý 412 phiếu thu chi, kiểm quỹ cùng kế toán vào ngày cuối mỗi tháng, số dư khớp sổ sách cả 12 kỳ kiểm." Câu "khớp sổ sách cả 12 kỳ kiểm" có giá trị hơn mọi tính từ, vì nó là điều duy nhất người đọc cần biết về một thủ quỹ.
Phần công đoàn: "Với vai trò thư ký công đoàn cơ sở, bản thân ghi biên bản 4 kỳ họp ban chấp hành, chuẩn bị hồ sơ 2 đợt thăm hỏi đoàn viên ốm đau, tổng hợp báo cáo công đoàn gửi cấp trên đúng hạn."
Phần ảnh hưởng: "Tháng 12 trùng thời điểm chốt sổ quỹ cuối năm và chuẩn bị hội nghị viên chức, bản thân làm thêm 3 buổi ngoài giờ và đề nghị kế toán hỗ trợ kiểm đếm, bảo đảm cả hai việc đúng hạn." Bốn đoạn ngắn, mỗi đoạn một vai, người đọc không phải tự gỡ rối. Lưu ý tổng tỷ lệ thời gian ở bảng: 50 cộng 25 cộng 15 cộng 10 vừa đủ 100%.
Nói về áp lực kiêm nhiệm mà không thành than vãn
Nhiều người kiêm nhiệm thật sự quá tải và muốn báo cáo cuối năm là dịp nói ra. Điều đó chính đáng, nhưng cách nói quyết định việc lãnh đạo có xử lý hay không. Câu "bản thân phải kiêm nhiệm quá nhiều việc, không đủ thời gian" nghe như than phiền và thường chỉ nhận được lời động viên.
Cách nói có hiệu quả hơn là để số liệu tự nói, rồi đưa ra một đề xuất cụ thể. Ví dụ: "Trong năm, việc kiêm nhiệm thủ quỹ chiếm khoảng một phần tư thời gian, tập trung vào đầu và cuối tháng, trùng với thời điểm cao điểm văn thư. Đề nghị lãnh đạo xem xét bố trí người kiểm đếm cùng vào ngày cuối tháng." Lãnh đạo đọc câu này có ngay một việc để quyết định.
Nếu đơn vị đang thiếu người thật sự và không có cách nào giảm việc, đề xuất có thể là một thay đổi nhỏ: lùi hạn một loại báo cáo, gộp hai cuộc họp, chuyển một việc định kỳ sang người khác vài tháng cao điểm. Đề xuất càng nhỏ và cụ thể càng dễ được chấp nhận. Còn nếu bạn vẫn muốn giữ đủ các việc kiêm, cũng nên nói rõ điều đó, vì nhiều lãnh đạo sẽ hỏi trước khi phân công lại.
Tự soát trước khi nộp
Báo cáo của người kiêm nhiệm thường được nhiều người đọc, mỗi người quan tâm một phần. Trước khi nộp, bạn đọc lại với từng con mắt đó:
- Đọc như thủ trưởng đơn vị: nhìn phần thông tin chung, có thấy ngay bạn giữ mấy việc, việc nào là chính không.
- Đọc như người chỉ đạo từng việc kiêm: mỗi người tìm phần của họ có thấy kết quả và con số không, có câu nào sai so với điều họ biết không.
- So độ dài từng phần với bảng phân bổ thời gian: việc chiếm một nửa thời gian có đang chiếm khoảng một nửa trang viết không.
- Kiểm các con số liên quan tới tiền, tài sản, hồ sơ lưu trữ: đây là chỗ không được phép sai, đối chiếu lại với sổ sách trước khi nộp.
- Đọc đoạn ảnh hưởng của kiêm nhiệm: có câu nào nghe như than phiền không, có đề xuất cụ thể đi kèm chưa.
- Đối chiếu phần phương hướng với các việc kiêm: việc nào sẽ giữ, việc nào đề nghị điều chỉnh, đã nói rõ chưa.
Nếu thời gian cho phép, gửi từng phần việc kiêm cho người chỉ đạo việc đó xem trước. Ví dụ phần thủ quỹ nhờ kế toán trưởng đọc lại, phần công đoàn nhờ chủ tịch công đoàn xem. Họ có thể bổ sung một việc bạn quên, và khi thủ trưởng hỏi ý kiến, họ đã biết bạn viết gì.
Bước cuối cùng là đọc lại câu mở đầu. Người kiêm nhiệm hay viết câu đầu dài cả đoạn để liệt kê hết chức danh. Rút lại còn một câu: chức danh chính, rồi "đồng thời kiêm nhiệm" kèm các việc kiêm, mỗi việc vài chữ.
Câu hỏi thường gặp
Việc kiêm nhiệm có cần ghi căn cứ phân công trong báo cáo không?
Nên ghi ngắn gọn như theo phân công của thủ trưởng, theo quyết định, hoặc do được bầu. Căn cứ giúp người đọc hiểu mức trách nhiệm của từng việc, nhất là việc có liên quan tới tiền và tài sản.
Việc kiêm nhiệm nhỏ, ít việc thì có cần viết thành tiểu mục riêng không?
Nếu việc đó có quyết định phân công hoặc trách nhiệm riêng thì vẫn nên có tiểu mục, dù chỉ hai câu. Những việc giúp đỡ theo đợt không có phân công chính thức thì gom chung vào một tiểu mục.
Có nên ghi tỷ lệ thời gian dành cho từng việc vào báo cáo không?
Có thể ghi nếu đơn vị đang xem xét lại phân công hoặc bạn có đề xuất điều chỉnh. Nếu không, bảng phân bổ chỉ dùng làm nháp để bạn quyết định độ dài từng phần.
Kiêm nhiệm việc đoàn thể thì có đưa vào báo cáo công tác chuyên môn không?
Thường nên đưa vào như một tiểu mục kiêm nhiệm, vì nó chiếm thời gian làm việc thật. Phần kết quả chi tiết của tổ chức đoàn thể đã có trong báo cáo riêng của tổ chức đó, ở đây chỉ nêu phần việc của bạn.
Việc chính bị chậm vì bận việc kiêm thì viết thế nào?
Nêu thật việc nào chậm, chậm bao lâu, trùng với việc kiêm nào, và bạn đã xử lý ra sao. Sau đó đưa đề xuất cụ thể vào phần cuối để năm tới không lặp lại tình trạng đó.
Người kiêm nhiệm có nên đề nghị thôi một việc trong báo cáo cuối năm không?
Có thể, nếu bạn có lý do công việc rõ ràng và số liệu cho thấy việc kiêm đang ảnh hưởng việc chính. Viết thành đề xuất cụ thể kèm phương án thay thế, đồng thời nên trao đổi trực tiếp với lãnh đạo trước khi nộp.