Muốn cuối năm có đủ tư liệu viết báo cáo tổng kết cá nhân, cách đơn giản nhất là mỗi chiều thứ Sáu ghi năm dòng: việc đã xong kèm số, việc đang dở, việc được giao thêm, một cải tiến hoặc điều học được, và một ghi nhận hay phản hồi nhận được. Mất khoảng mười phút mỗi tuần; cuối mỗi tháng cộng dồn một lần, cuối năm bạn chỉ còn việc chép sang báo cáo.
Hầu hết người đi làm đều có một buổi cuối năm ngồi lục hộp thư, lật sổ giao ban, cố nhớ xem tháng Ba mình làm gì. Bài này đưa mẫu sổ ghi một tuần, cách cộng dồn theo tháng và quý, nơi ghi và lúc ghi để giữ được thói quen, những thứ không nên ghi, và cách chuyển từ sổ sang báo cáo cuối năm.
Vì sao cuối năm cứ đến lúc viết là không nhớ gì
Trí nhớ về công việc giữ rất tốt những chuyện bất thường và rất kém những chuyện đều đặn. Bạn nhớ rõ lần hệ thống hỏng cả ngày hay đợt kiểm tra căng thẳng, nhưng không nhớ mình đã xử lý bao nhiêu hồ sơ trong tháng Năm, dù việc đều đặn ấy mới là phần lớn công sức cả năm. Kết quả là báo cáo cuối năm đầy những chuyện nổi bật mà thiếu khối lượng việc thật.
Thêm nữa, những việc được giao thêm giữa chừng hay việc giúp bộ phận khác thường không nằm trong sổ sách chính thức nào. Chúng có trong một tin nhắn, một cuộc gọi, một buổi họp ngắn. Đến cuối năm, chính bạn cũng quên, và phần đóng góp đó biến mất khỏi báo cáo. Người làm nhiều việc ngoài phân công thường là người thiệt nhất ở điểm này.
Người đã quen biên tập báo cáo cho cấp dưới nhận ra ngay sự khác biệt giữa báo cáo viết từ trí nhớ và báo cáo viết từ ghi chép. Báo cáo từ trí nhớ dùng nhiều chữ "thường xuyên", "nhiều lần", "kịp thời". Báo cáo từ ghi chép có số, có tháng, có tên việc. Không phải người viết thứ hai giỏi văn hơn, chỉ là họ có tư liệu. Năm dòng mỗi tuần là cách rẻ nhất để có tư liệu đó, và nó không đòi hỏi bạn phải giỏi viết hay có nhiều thời gian rảnh.
Năm dòng ghi mỗi chiều thứ Sáu
Chọn một thời điểm cố định trong tuần, chiều thứ Sáu là phổ biến nhất vì việc trong tuần vừa khép lại. Mỗi dòng một câu ngắn, có số nếu đếm được.
- Việc đã xong: những việc hoàn thành trong tuần, kèm số lượng. Ví dụ: xử lý [số] hồ sơ, gửi [số] báo cáo, dạy [số] tiết.
- Việc đang dở: việc nào đang làm, đến bước nào, hạn bao giờ. Dòng này giúp tuần sau bắt đầu nhanh và cuối năm biết việc nào kéo dài.
- Việc được giao thêm: việc ngoài phân công thường xuyên, ai giao, mất bao lâu. Đây là dòng dễ quên nhất và có giá trị nhất khi viết báo cáo.
- Cải tiến hoặc điều học được: một cách làm mới, một lỗi đã tìm ra, một kỹ năng vừa học. Có tuần không có gì thì để trống.
- Ghi nhận hoặc phản hồi: lời cảm ơn của bộ phận khác, góp ý của lãnh đạo, phản ánh của khách hàng hay người dân. Ghi đúng sự việc, không ghi cảm xúc.
Đừng ghi theo ngày. Ghi theo ngày nhanh chóng thành gánh nặng và bị bỏ sau vài tuần. Ghi theo tuần đủ chi tiết để cuối năm dựng lại được, mà không chiếm thời gian của công việc chính.
Mẫu một trang tuần
Mỗi tuần một trang hoặc nửa trang sổ, kẻ sẵn năm dòng theo mẫu dưới. Cột ví dụ là ghi chép giả định của một nhân viên bộ phận một cửa ở UBND phường.
| Dòng | Ghi gì | Ví dụ ghi trong một tuần |
|---|---|---|
| Đã xong | Việc hoàn thành, số lượng | Tiếp nhận 46 hồ sơ, trả 41 hồ sơ đúng hẹn; gửi báo cáo tuần |
| Đang dở | Việc, bước, hạn | Rà soát hồ sơ tồn năm trước, xong 3/5 tủ, hạn cuối tháng |
| Giao thêm | Việc, người giao, thời gian | Hỗ trợ tổ chức hội nghị tiếp xúc, theo phân công của văn phòng, 1 buổi |
| Cải tiến, học được | Cách làm mới, lỗi tìm ra | Lập bảng kiểm thành phần hồ sơ cho loại hay thiếu giấy tờ |
| Ghi nhận | Lời cảm ơn, góp ý, phản ánh | Lãnh đạo nhắc rút ngắn thời gian hẹn trả loại hồ sơ [loại] |
Năm dòng này chỉ mất năm đến mười phút. Có tuần một dòng trống, có tuần một dòng phải ghi hai việc, đều không sao. Quan trọng là trang tuần nào cũng có, kể cả tuần nghỉ phép thì ghi một chữ "nghỉ" để cuối năm biết vì sao số liệu tuần đó trống.
Cộng dồn theo tháng và theo quý
Cuối mỗi tháng, bạn dành thêm mười lăm phút đọc lại bốn trang tuần và viết một dòng tổng của tháng cho từng loại việc. Theo ví dụ giả định ở trên, nếu bốn tuần lần lượt tiếp nhận 46, 52, 38 và 44 hồ sơ, tổng tháng là 180 hồ sơ. Nếu số trả đúng hẹn bốn tuần là 41, 49, 36 và 42, tổng là 168, tỷ lệ đúng hẹn của tháng là 168 chia 180, khoảng 93%.
Cuối mỗi quý, gộp ba dòng tháng thành một dòng quý. Lúc này bạn bắt đầu thấy xu hướng: quý nào nhiều việc, tỷ lệ đúng hẹn tăng hay giảm, việc giao thêm dồn vào thời điểm nào. Đây cũng là lúc tiện đối chiếu với báo cáo quý của bộ phận, nếu bộ phận có báo cáo quý, để số của bạn khớp với số chung.
Đến cuối năm, bạn có bốn dòng quý cho mỗi loại việc, cộng lại là ra số cả năm, chia ra là ra tỷ lệ. Bạn không phải lục lại sổ sách gốc, trừ khi cần kiểm lại một con số. Việc cộng dồn từng tháng cũng giúp phát hiện sớm những tháng số liệu bất thường, khi còn kịp hỏi lại hoặc ghi chú lý do.
Đừng bỏ qua dòng "giao thêm" khi cộng dồn. Cuối quý, đếm xem có bao nhiêu việc giao thêm và tổng thời gian ước tính. Một câu như "trong năm, bản thân nhận [số] việc ngoài phân công, ước khoảng [số] buổi làm việc" chỉ viết được nếu bạn đã đếm từ trước.
Ghi ở đâu, lúc nào để giữ được thói quen
Thói quen ghi chép bỏ cuộc vì quá phức tạp chứ ít khi vì thiếu thời gian. Một vài cách để duy trì:
- Một chỗ duy nhất: một cuốn sổ nhỏ hoặc một tệp văn bản trên máy làm việc, không chia nhiều nơi.
- Một giờ cố định: chiều thứ Sáu trước khi về, hoặc sáng thứ Hai trước khi mở hộp thư. Chọn một giờ và giữ nguyên.
- Mẫu kẻ sẵn: năm dòng có tên sẵn, chỉ việc điền. Trang trắng là lý do lớn nhất khiến người ta bỏ ghi.
- Không cần câu văn: gạch đầu dòng, viết tắt quen tay đều được, miễn là bạn đọc lại hiểu.
- Bỏ lỡ thì ghi bù ngắn: quên một tuần thì tuần sau ghi bù hai dòng quan trọng nhất, đừng bỏ cả tháng vì thấy đã lỡ.
- Đặt lời nhắc: một lời nhắc lặp lại hằng tuần trên điện thoại hoặc lịch làm việc là đủ.
Nếu cơ quan có quy định về lưu giữ thông tin công việc, bạn chọn nơi ghi phù hợp quy định đó. Sổ ghi việc là ghi chép cá nhân để viết báo cáo, không phải nơi lưu tài liệu của đơn vị.
Những thứ không nên ghi vào sổ
Thông tin cá nhân của người dân, khách hàng. Chỉ ghi số lượng và loại việc, không ghi họ tên, số giấy tờ, địa chỉ. Sổ ghi việc có thể bị thất lạc.
Nội dung tài liệu mật hoặc nội bộ. Ghi "hoàn thành báo cáo [loại] gửi cấp trên" là đủ, không chép nội dung báo cáo.
Nhận xét về đồng nghiệp. Sổ là ghi việc của bạn. Nhận xét người khác, dù chỉ để nhớ, dễ gây phiền nếu ai đó đọc được.
Cảm xúc trong ngày. Bực mình, mệt mỏi là thật nhưng không giúp gì cho báo cáo. Nếu muốn ghi, để ở một cuốn sổ khác.
Những việc quá vụn. Trả lời một tin nhắn, in một tờ giấy không cần ghi. Chỉ ghi những việc mà nếu cuối năm thiếu thì báo cáo sẽ hụt. Nếu không chắc, tự hỏi: việc này có đáng một dòng trong báo cáo tháng không. Không đáng thì bỏ qua, sổ sẽ gọn và bạn sẽ không ngại mở nó ra mỗi tuần.
Từ sổ ghi sang báo cáo cuối năm
Khi đến hạn viết báo cáo tổng kết, bạn mở trang cộng dồn của bốn quý. Dòng "đã xong" cộng lại thành phần kết quả thực hiện nhiệm vụ, có sẵn số liệu cả năm và so sánh giữa các quý. Dòng "đang dở" của tuần cuối năm chính là danh sách việc chưa hoàn thành, kèm sẵn bước đang dừng. Dòng "giao thêm" đếm lại thành tiểu mục việc được giao ngoài phân công.
Dòng "cải tiến, học được" là mỏ vàng cho phần thành tích và phần tự nhận xét. Đọc lại cả năm, bạn chọn hai ba cải tiến đã thật sự được áp dụng và có kết quả, đó là thành tích; những điều học được lặp đi lặp lại cho bạn biết mình đã mạnh lên ở đâu. Dòng "ghi nhận" cho bạn chất liệu cho cả ưu điểm lẫn điều cần cố gắng: góp ý của lãnh đạo nhắc tới hai ba lần trong năm là thứ nên đưa vào phần cần cố gắng, kèm cách bạn đã sửa.
Với sổ ghi đầy đủ, một báo cáo cá nhân ba trang thường chỉ mất một buổi để viết, thay vì hai ba buổi lục lọi. Quan trọng hơn, mọi con số trong báo cáo đều có căn cứ: nếu lãnh đạo hỏi "số này lấy ở đâu", bạn lật sổ ra là có. Sang năm mới, bắt đầu một trang tuần mới ngay tuần đầu tiên, và năm sau việc viết báo cáo còn nhẹ hơn nữa.
Câu hỏi thường gặp
Ghi sổ việc hằng ngày hay hằng tuần thì tốt hơn?
Với mục đích viết báo cáo cuối năm, ghi hằng tuần là đủ và dễ duy trì hơn. Ghi hằng ngày chi tiết hơn nhưng nhiều người bỏ sau vài tuần vì tốn thời gian.
Bắt đầu ghi từ giữa năm thì cuối năm có dùng được không?
Dùng được. Phần nửa năm đã ghi có số liệu chắc chắn, còn phần trước đó bạn dựng lại từ hộp thư, báo cáo tháng và sổ giao ban như thường lệ.
Sổ ghi việc có cần nộp cho lãnh đạo không?
Không cần, đây là ghi chép cá nhân để bạn viết báo cáo. Nếu lãnh đạo hỏi căn cứ một con số trong báo cáo, sổ ghi giúp bạn trả lời nhanh và chính xác.
Có nên ghi những việc giúp bộ phận khác không?
Nên, và đây là một trong những dòng quan trọng nhất. Việc giúp bộ phận khác hiếm khi có trong sổ sách chính thức, nếu không tự ghi thì cuối năm gần như chắc chắn bị quên.
Ghi trên giấy hay trên máy tính thì tốt hơn?
Chọn nơi bạn chắc chắn mở ra mỗi tuần. Sổ giấy tiện mang theo, tệp trên máy làm việc tiện cộng dồn; điều quan trọng là chỉ một nơi duy nhất.
Sổ ghi việc có giúp gì ngoài báo cáo cuối năm không?
Có. Nó giúp bạn viết báo cáo tháng và quý nhanh hơn, trả lời ngay khi lãnh đạo hỏi tiến độ, và có sẵn dữ liệu khi điền phiếu đánh giá hoặc khi chuyển vị trí cần bàn giao.